Кіріспе
Бач қаласындағы бекініс (, ; Bács) – Сербияның Воеводина автономды провинциясының Оңтүстік Бачка округінде орналасқан қала және муниципалитет. Қаланың халқы 4 405 адамды, ал муниципалитет 11 431 тұрғыннан тұрады. Бүгінде Сербия мен Венгрия арасында бөлінген Дунай және Тиса өзендері арасындағы географиялық аймақтың барлығы осы қаланың атымен – Бачка деп аталады.
Bač (, ; Bács) is a town and municipality located in the South Bačka District of the autonomous province of Vojvodina, Serbia. The town has a population of 4,405, while the municipality has 11,431 inhabitants. The entire geographical region between the rivers Danube and Tisza, today divided between Serbia and Hungary, was named Bačka after the town.
Атауы
Сербия тілінде қала Бач (Bač) деп аталады; словак тілінде Бáč; хорват тілінде (Šokac) Бач; венгр тілінде Бач; неміс тілінде Батш; латын тілінде Бах немесе Бács; түрік тілінде Бач. Серб, словак және венгр тілдерімен қатар муниципалитет әкімшілігінде ресми түрде қолданылады. IX-X ғасырларда қала Багасин деп аталды. Византиялық жазушы Джон Киннамос Пагаджионды Сирмиумдағы ең маңызды қала деп жазды. 1154 жылы араб географы Идриси оны Бакасин деп атап, «бұл ежелгі ірі қалалардың арасында есімдері айтылған атақты қала» деді. Қаланың қазіргі атауы алғаш рет 1094 жылы тіркелген. 1111 жылы приход Баше деп аталды. Бұл есім, мүмкін, сол жеке есімнен шыққан. Сербия тілінде бұл атау Bač (Бач), венгр тілінде Bács, ал румын тілінде Baci деп жазылады, бірақ румын халқы бұл сөзді есім ретінде емес, лақап ретінде қолданды. Атаудың шығу тегі белгісіз, оның болуы орта ғасырларда влахтар, славяндар және венгрлер арасында тіркелген. Атаудың шығу тегі палеобалқандық, румын, славян немесе көне түрік болуы мүмкін. Румын тілінде Baci «тау шаруашылығының иесі, альпинист немесе басшысы» дегенді білдіреді. Бұл есімді влах қойшылары басқа тілдерге таратқан болуы мүмкін. Алайда, Бача деген ұқсас атау ескі орыстарда да кездеседі, бұл славян текті болу мүмкіндігін көрсетеді. Венгр лингвистері ұқсас, бірақ бастапқыда өзгеше венгрлік жеке есімнің көне түрік тіліндегі бая дәрежесінен Бácса түрінде алынғанын, кейіннен ол Bács болып өзгергенін мәлімдейді. Қаланың атауы влахтық, славяндық немесе венгрлік есімнен шыққандығы әлі белгісіз. Кейбір венгр тарихшылары қаланың аты округтің алғашқы басшысы Бач ишанының (Bač župan) құрметіне қойылғанын болжайды. Алайда, оның өмір сүргендігі тарихи тұрғыдан расталмаған, ал этникалық шығу тегі де белгісіз. Осы атаумен тағы бірнеше жер бар (Солтүстік Македонияда, Словенияда, Черногорияда және Албанияда), сондай-ақ Балқан және Орталық Еуропаның барлық аймақтарында, сондай-ақ басқа да кейбір аймақтарда «bač» немесе «bács» әріптерімен басталатын көптеген жер аттары бар.
Тарих
Дәлелдер көрсетіп тұрғандай, бұл аймақта жас неолит дәуірінде де адамдар тұрған. Кейін қала Мостонга өзенінің иірімдеріндегі аралда қалыптасты, және ғасырлар бойына ол тек ағаш көпір арқылы ғана қолжетімді болды. Бүгінде өзен Дунай-Тиса-Дунай каналдық жүйесінің бөлігі ретінде арналанған, және екі толыққанды көпір салынған, сондықтан қамал мен ескі қала енді құрғақ жерде орналасқан. 1074 жылы графтықтың алғашқы префекті (comes) тіркелген, оның аты Вид еді. 1085 жылы король Ладислав I қаланы жаңа архиепископтық орынға айналдырды. Бұрын тарихшылар Бач (Бакс) бұл уақытқа дейін епископтық болған деп есептеген. Бірінші архиепископ Фабиан (1085–1103) корольге Хорватияға қарсы жорықта көмектесті және осы үшін марапатталды. Гюла Вароси король Ладиславтың тек Калоча архиепископтығының орындығын Бачқа (Бакс) көшіргенін, онда ол 1090 жылдары собор салып, шаптер үйін құрғанын дәлелдеді. 1135 жылдан кейін архиепископтар бұрынғы орындығына, Калочаға қайта оралды. Кейіннен диоцез "Калоча-Бакс архиепископтығы" деп аталды (алғаш рет 1266 жылы айтылған). 1154 жылы араб географы Идриси Бачтың көптеген саудагерлер мен шеберлерге толы, бидайы мол және көптеген "грек ғалымдарына" ие бай қала екенін жазды, бұл православие дінінің қызметкерлері мен монахтарына сілтеме болуы мүмкін. 13 ғасырдың басында Калоча архиепискобы Угрин Цсак Бачта аурухана ашты, ол Еуропаның осы бөлігіндегі алғашқы мұндай мекеме болды. Папа Григорий IX 1234 жылы "Бачка ауруханасы" аурулар мен кедейлерге ашық екені туралы жазды. Воеводинаның осы бөлігіндегі алғашқы заманауи дәріханалардың бірі 1828 жылы Бачта ашылды. Оны Гебауэр отбасы өз үйінде құрды. Үй бүгінге дейін сақталған, ішкі жағы өзгергенімен, бастапқы терезесі мен баспалдағы сақталған.
Тілдер
2002 жылғы халық санағы бойынша Бач муниципалитеті тұрғындарының 66% серб тілін туған тілі ретінде көрсетеді. Басқа қолданылатын тілдер: словак (20%), румын (4%), венгр (3%), хорват (3%) және цыған (2%). Серб, словак және венгр тілдері муниципалдық билік органдарымен ресми түрде қолданылады.