Кіріспе
Вэй Шоудың Солтүстік Вэй және Шығыс Вэй әулеттері туралы кітабы – 386-550 жылдар аралығындағы Солтүстік және Шығыс Вэй тарихына арналған тарихи мәтін. «Вэй Шу» деп те аталатын бұл кітапты Вэй Шоу 551-554 жылдар аралығында жазған, ол – классикалық қытай тарихи еңбегі және аталған кезеңдегі Солтүстік Вэй мен Шығыс Вэйдің тарихын баяндайтын маңызды дереккөз. Бұл кітап сол дәуірдің ресми және сенімді тарихи мәтіні ретінде кеңінен танылған, ол «Ердің жиырма төрт тарихы» кіретін еңбектердің бірі.
the historical text concerning the Northern and Eastern Wei from 386 to 550
The Book of Wei, also known by its Chinese name as the Wei Shu, is a classic Chinese historical text compiled by Wei Shou from 551 to 554, and is an important text describing the history of the Northern Wei and Eastern Wei from 386 to 550. Widely regarded as the official and authoritative source historical text for that period, it is one of the Twenty Four Histories.
Шығу тегі және қабылдау
Солтүстік Вэй әулетін 386 жылы Туоба тайпасы құрды. Солтүстік Вэй әулетінің ең үлкен жетістігі – 439 жылы Солтүстік Қытайдың бірігуі болды. Ішкі тартыс Шығыс Вэй мен Батыс Вэйдің пайда болуына әкелген бөлініске соқты. Шығыс Вэй әулетінің өмірі қысқа ғана болды. 534 жылы құрылған ол, шығыс пен батысты қайта біріктіру үшін бірнеше әскери науқандар жүргізді, бірақ ешқайсысы сәтті аяқтамады. 550 жылы бұл аймақты Гао Ян басып алды және өзінің Солтүстік Ци деп атаған жаңа әулетін құрды. Вэй Шоу осы екі әулеттің тарихын жазуға тырысты. Осы еңбектің құрастырылуы кезінде Вэй Шоу Солтүстік Ци императорының көмегімен, өздерінің тегін мақтауын қалаған ықпалды элиталардың қысымына қарсы тұрды. Кітапты сынағандар оны Хуэй Шу (穢書) деп атады, ол «Вэй Шу» деп айтылады, бірақ «Лас кітап» деген мағынаны білдіреді. Қазіргі заманғы оқырман үшін бұл кітапта «Ел тарихының жиырма төрт тарихы» атты басқа да еңбектерге тән мәселелер бар, себебі ол қызығушылық тудырған әулетті (осы жағдайда Солтүстік Вэйді) мақтады. Бұл кітап оның алдыңғы мемлекеті Дайдың күшін жоғары бағалаған болуы мүмкін, ол Батыс Цзинь, Кейінгі Чжао, Бұрынғы Ян және Бұрынғы Циньдің қарауында болған. Сонымен қатар, 496 жылы Солтүстік Вэй императоры Сяовэнь енгізген қытайландырылған тегін бұрынғы оқиғаларға ретроспективті түрде қолданды, бұл оқырмандарға тарихи тұлғалардың нақты есімдерін білуді қиындатты. Вэй Шоу, Шығыс Вэйдің және оның мұрагері Солтүстік Цидің шенеунігі ретінде, 534 жылы Солтүстік Вэйдің бөлінуінен кейін бәсекелес мемлекет Батыс Вэйдің үш императорын қасақана жойғанда, өзінің императорлық тізіміне Шығыс Вэйдің жалғыз императоры Сяо Цзинды қосты, деп сынға ұшырады. Алайда, ол Дай мемлекетінен бастап Солтүстік Вэйдің ерте кезеңіне дейінгі тарихи оқиғалардың өте шатастыратын және фрагменттелген есептерін үйлестіріп, оқиғалардың тұтас баяндамасын жасағаны үшін мақтау алды.
Мазмұны
Вэй кітабының мазмұны бұрынғы стандартты тарихтардың форматына сәйкес келеді. Алғашқы он бес тарау императорлардың өмірі мен оқиғаларын баяндайтын жылнамалар (紀), ал бірінші тарау – кіріспе.
Аудармалар
Диен 59-томның бір бөлігін аударады, онда Солтүстік Вэй мен Лю Сунның Пэнчэндегі жанжалы суреттелген. Ли 111-томның бір бөлігін Ланлинг ханшайымына (蘭陵公主) үйленгенде ізгіліксіздік жасаған Лю Хуй (劉輝) жағдайы туралы аударады.