Либералдық соғыстағы Кейп-Сент-Винсент шайқасы

Кіріспе

Либералды соғыс кезіндегі теңіз шайқасы

Сент-Винсент мүйісі шайқасы – британдық теңіз офицері Чарльз Непьер басқаратын либералдық флот пен португалдық теңіз офицері Мануэль Маррейростың басқаруымен мигельдік флот арасындағы теңіз шайқасы. Бұл шайқас 1833 жылдың 5 шілдесінде Либералды соғыс кезінде болды және либералдық флоттың шешуші жеңісімен аяқталды. Шайқас барысында либералдық флот, мигельдік флоттан салмақты түрде кем болғанымен және мигельдің төрт желілік кемесіне қарағанда бірде-бір желілік кемесі болмағанына қарамастан, мигельдіктерге жақындасып, олардың кемелеріне түсіп, қолға-қол соғысқа қатысты. Екі флот арасындағы артиллериялық атыс белгілі бір уақытқа созылды, содан кейін Непьер өзінің сандық артықшылығы жоқ эскадрасы мигельдік флотқа қарсы ұзаққа шыдамайтынын түсініп, кемелерін тікелей мигельдік флотқа қарай бағыттап жіберді. Непьердің бұл шешімі шайқастың нәтижесін анықтады, ал мигельдік экипаждар либералдық экипаждарға тең келмеді, олардың көпшілігі Бразилияның Педро I-нің қызметінде болған бұрынғы Корольдік теңіз флотының қызметкерлері еді. Шайқас нәтижесінде төрт мигельдік желілік кеме, бір фрегат және бір корветтің қолға түсуіне және мигельдік флоттың қалған бөлігі шайқастан қашуына әкелді. Бұл оқиға Либералды соғыс аясында болды, бұл Португалия королі Дом Педро мен Дон Мигель деп аталатын талапкер арасындағы португалдық азаматтық соғыс еді, оның жақтастары мигельдіктер деп аталды. Бұл шайқас соғысқа шешуші әсер етті, өйткені Сент-Винсент мүйісіндегі мигельдік флот Дон Мигель жинап алатын соңғы маңызды теңіз күші болды, оның басқа теңіз күштері 1831 жылдың 11 шілдесіндегі Таго шайқасында Альбин Руссин басқарған француз флотына қарсы жеңіліске ұшырады. Мигельдіктер Лиссабонды бақылауда ұстады, теңіз арқылы қайта жабдықталу мүмкіндігінен айырылып, тез капитуляциялады.

Өмірбаян

Азор аралдарына жақын Корольдік теңіз күштерінде қызмет еткенде, Нейпир Португалиядан шеттетілген либералдық саясаткерлермен танысып, олар оған Дом Педроның бағыныстылығындағы шағын флотқа басшылық етуді ұсынды. Сол кездегі флоттың көп бөлігі бірнеше ескі фрегаттар мен корветтерден, сондай-ақ британдықтардан сатып алынған Шығыс Индия кемелерінен тұрды. 1833 жылдың ақпан айында, тағы бір соғысқа қатысуға ниеттенген Нейпир, либералдық флотқа жетекші болу туралы ұсынысын қабылдады және бұрыннан Дом Педро флотының адмиралы қызметін атқарып жүрген британдық офицер капитан Джордж Роуз Сарториустың орнына келді. Нейпир өзіне «Карлос де Понза» әскери лақап атын берді, бұл британдық офицер екенін жасыруға бағытталған әрекет болды. «Карлос де Понза» деген ат, ағылшын тілінде «Понзалық Карл» деген мағынаны білдіреді, және Наполеон соғыстарында Нейпир жасаған ең батыл қадамдардың біріне сілтеме жасады – 1813 жылы Жерорта теңізіндегі француздық Понза аралын басып алу. Атын өзгертудің себебі – 1819 жылғы «Шет мемлекеттік қызмет туралы» заң бойынша санкциялардан құтылу еді, бұл заң британдық азаматтарға шетелдік мемлекеттердің қарулы күштеріне қатысуға тыйым салды. 1833 жылдың маусым айында Нейпир Портодан Дуро өзені арқылы өзінің жаңа басқару орнына келді. Дом Педро, қазіргі уақытта Дом Мигельдің күштерімен Портода қоршауда қалған, Нейпирге вице-адмирал, португал теңіз күштерінің генерал-майоры және флоттың бас қолбасшысы шені берді. Ерекше, бірақ жеңілмейтін мінезге ие Нейпир, жалақының болмауына байланысты бүлікке жақын келген флотта тәртіпті қалпына келтірді және қоршауды бұзу үшін жаңа стратегия ұсынды. Капитан Ф. Г. Макдоноу басқаратын «Рейнха де Португал» фрегатында және өгей ұлы Чарльз Элерс Нейпирді штаб бастығы етіп тағайындап, 20 маусымда Портодан өзінің шағын флотымен теңізге шықты. Нейпирдің алғашқы мақсаты – Терсейра герцогын және либералдық күштердің жартысын Алгарвеге тасымалдау болды, осылайша олар елдің оңтүстігінде Мигель күштеріне қарсы екінші майдан ашып, Лиссабонға шабуылдай алатын еді. Бұл күшті сәтті түсіргеннен кейін, кері жолда 3 шілдеде Мигель әміршісі Мануэль Маррейростың басшылығындағы Дом Мигельдің айтарлықтай басым флоттарымен кездесті. Тыныш және өте әлсіз желмен екі күнге созылған маневрлерден кейін, ол Мигель флотына қарсы шайқасқа түсті.

Whilst serving in the Royal Navy near the Azores, Napier had become acquainted with some exiled Portuguese liberals, who had offered him command of the small fleet that Dom Pedro had under his command. The fleet at that point largely consisted of a few aging frigates and corvettes, along with some East Indiamen purchased from the British. In February 1833, Napier, wishing to have a chance to see combat again, accepted their proposals to become head of the Liberal Fleet and replaced another British officer, Captain George Rose Sartorius, who was already serving as Admiral of Pedro's navy before deciding to rescind his position. Napier gave himself a nom de guerre, 'Carlos de Ponza', in a transparent attempt to disguise his true identity as a British officer when enlisting. The name 'Carlos de Ponza', meaning Charles of Ponza in English, was a deliberate reference to one of Napier's most daring feats in the Napoleonic Wars when he captured the French held island of Ponza in the Mediterranean in 1813. The reasoning behind the name change was to escape the penalties under the Foreign Enlistment Act of 1819 which forbade British citizens to enlist in the armed forces of a foreign nation. In June 1833, Napier joined his new command in the Douro River off Oporto. Dom Pedro, who was currently trapped and besieged in Oporto by the forces of Dom Miguel, bestowed on Napier his commission as Vice Admiral, Major General of the Portuguese Navy and Commander in Chief of the fleet. An eccentric but indomitable character, Napier restored order among the fleet, which had been close to mutiny due to lack of pay, and proposed a new strategy to break the siege. Flying his flag in the frigate Rainha de Portugal, commanded by Captain F. G. MacDonough and with his stepson Charles Elers Napier as Chief of Staff, on 20 June he set sail from Oporto with his small fleet. The initial aim for Napier was to transport the Duke of Terceira and half the total armed forces available to the Liberal to the Algarve so that they could open a second front in the south of the country against the Miguelite forces and march on and capture Lisbon. After successfully disembarking this force, on the return voyage he encountered the considerably superior fleet of Dom Miguel under the command of Miguelite admiral Manuel Marreiros off Cape St. Vincent on 3 July 1833, and after two days of manoeuvring in calm and very light winds he engaged the Miguelite fleet.

Шайқас

Екі күндік маневрден кейін өте қолайлы жағдайда Нейпердің әскері Мигель флотына қарсы тұруға мүмкіндік алды. Мигель флоты Либерал флотынан салмақты басып өтті және басым оттық күші арқылы Либералдарды жеңуді көздеді. Екі флот та Наполеон соғыстарында шайқасқан португал флотының қалдықтары еді, соғыс басталғанда олар бөлініп кеткен. Нейпердің эскадрильясы алты кемеден тұрды: үш фрегат, корвет, бриг және шхуна, барлығы 176 зеңбірек. Ол қолбасшылығында бірнеше шағын бу кемелері болды, оларды сүйреушілер ретінде пайдалануды жоспарлаған, бірақ олар 4 шілдеде екі күш су бетінде қалып қойғанда оны тастап кетті. Осылайша, одан кейінгі шайқас, мүмкін, желкенді кемелермен толығымен жүргізілген соңғы маңызды теңіз шайқасы болды. 5 шілдеде жел бағытын өзгертті, Нейпердің кемелеріне алға жылжуға мүмкіндік берді, ол сағат 16:00-де Мигель флотына шабуыл жасады. Мигель флоты төрт желілік кеме, фрегат, ксебек, үш корвет және бригтен тұрды, барлығы 372 зеңбірекке ие болды. Шайқас басталғанда, Нейпердің оттық күші Маррейросқа жете алмайтыны анық болды, және шайқас осылай жалғасқан жағдайда, оның флоты көп ұзамай жеңіліске ұшырайтын еді. Кемелері осындай басым қарсыластың зеңбірек оғына төтеп бере алмайтынын білген Нейпер кемелеріне тікелей Мигель кемелеріне қарай жүзуге және оларды жақын арада шайқас арқылы басып алуға бұйрық берді. Оның флагманы маневрді бастады, Либерал флоты Мигель флотының желілік кемелерінің қасына жақындап, оларға шабуыл жасады, ал Мигельдер борттаушыларды ығыстыруға асыққанда, қызу қолға түспей шайқас болды. Осыдан кейін шайқастың бағыты анықталды; желілік кемелердің төртеуі, фрегат және корвет оңай жеңіліп, тұтқынға алынды. Либералдардың жеңісіне басты себеп - Либерал экипаждардың көп бөлігі Корольдік теңіз күштерінің британдық қарт ардагерлері болды, олар Мигель флотының тәжірибесіз және жабдығы нашар португалдық экипажынан әлдеқайда жақсы жаттығудан өткен және жабдықталған. Шайқаста Либерал әскері төрт желілік кеме, фрегат және корветті басып алды, олардың аман қалған экипаждары Либерал мақсаты үшін күресуге және Дон Педроға адал болуға келісті. Мигель флотының қалған бөлігі өздерінің жағдайын сезіп, Лиссабонға немесе Мадейраға қашып кетті. Нейпердің жоғалтулары шамамен 30 қаза тапқан, оның ішінде Rainha de Portugal капитаны және тағы екі капитан, сондай-ақ шамамен 60 жараланған, оның ішінде Чарльз Элерс Нейпер болды, ал Мигель флотында 300 қаза тапқан және жараланған, оның ішінде Мигель флотының адмиралы Мануэль Антонио Маррейрос бар.

After two days of manoeuvring in very favourable conditions, Napier’s force was positioned to engage the Miguelite fleet. The Miguelite fleet significantly outnumbered the Liberal one, and aimed to defeat the Liberal via superior firepower. Both fleets were essentially the remnants of the Portuguese navy that had fought in the Napoleonic Wars, being divided during the outbreak of war. Napier's squadron consisted of six ships: three frigates, a corvette, a brig and a schooner, mounting a total of 176 guns. He had some small steamers under his command which he hoped to use as tugs, but they abandoned him while the two forces were becalmed on the 4th of July: thus the subsequent battle was perhaps the last significant naval engagement during the Age of Sail that was entirely fought by sailing ships. On 5 July, the wind eventually changed to allow Napier's ships to move forwards, and at 4.00 p. m. he engaged the Miguelite fleet which consisted four ships of the line, a frigate, a xebec, three corvettes and a brig, mounting altogether 372 guns. As the fighting commenced, it was clear that Napier could not match Marreiros in terms of firepower, and if the battle continued like this his fleet would be defeated in short order. Knowing that his ships could not continue to sustain a cannonade from such a superior opponent, Napier ordered his ships to sail directly towards the Miguelite vessels and attempt to board and capture them in hand to hand combat. With his flagship leading the manoeuvre, the Liberal fleet sailed next to the ships of the line of the Miguelite fleet and managed to board them, with fierce hand to hand fighting ensuing as the Miguelites desperately but fruitlessly attempted to repel the boarders. After this, the battle was practically decided; all four ships of the line, a frigate and a corvette were easily overpowered and captured. A major reason for the Liberal victory was that the majority of the Liberal crews were British veterans from the Royal Navy who were far better trained and equipped than the inexperienced and ill equipped Portuguese crew of the Miguelite fleet. In the battle the Liberal forces captured all four ships of the line, a frigate and a corvette, whose surviving crews agreed to fight for the Liberal cause and swear allegiance to Don Pedro. The remaining Miguelite fleet, seeing their position, fled either to Lisbon or Madeira. Napier’s losses were about 30 killed, including the captain of Rainha de Portugal and two other captains, and about 60 wounded, including Charles Elers Napier, against 300 killed and wounded aboard the Miguelite fleet, including the Admiral of the Miguelite fleet, Manuel António Marreiros.

Салдары

Соғыстың аяқталғанына біраз уақыт өткен соң, оның флотының теңізшілері Португалияның құрлық аймақтарында кеңінен тараған холера эпидемиясының құрбаны болды. Флотының экипаждары арасында үлкен өлім-жұлым болды, холерадан көз жұмғандардың саны Мигелит флотымен болған шайқастағы қазалардан асып кетті. Осыған қарамастан, Нейпер Либералдық флотты және Мигелиттердің қолға түскен жүлделерін Лиссабонға қауіпсіз жеткізе алды. Мигелиттер Терсейра армиясының оңтүстіктен шабуыл жасап, Алмада шайқасында жеңіске жеткеннен кейін қаладан асығыс шығып кеткен еді. 6 шілдеде жеңіс туралы хабарды алған Дом Педро, Нейперді Португалия жұртына виконт Кейп Сент-Винсент титулымен марапаттады. Нейпер британдық мүдделерді қорғау үшін Тежу өзеніне орналасқан контр-адмирал сэр Уильям Паркерге барды және португалдық адмиралдық шеніне сәйкес қабылданып, құрмет көрсетілді. Бірақ кейіннен француз тарапының талабымен Корольдік теңіз күштерінің тізімінен шығарылса да, екі жыл ішінде шеніне қайта орнатылды. Бұл шайқас, көбінесе британдық офицерлер мен теңізшілердің күшімен жеңіске жеткендіктен, Ұлыбританияда Корольдік теңіз күштерінің абыройын сақтаған болып есептелді, олардың даңқы алдыңғы Наполеон соғыстары кезінде ең биік деңгейге жеткен еді. Португалиядағы қызметін жалғастыра отырып, Нейпер 1833 жылдың қыркүйегінде Лиссабонды сәтті қорғауда құрлық әскерлеріне басшылық етті. Осы қызметтері үшін ол Тауэр және Қылыш орденінің бас қолбасшысы және Сент-Винсент графы атанды. 1833 жылдың 12 қыркүйегінде Сан-Мартиньода Мигелиттерге тиесілі "Аралдардың Иесі" пароходына тонап алды және 1836 жылы өзінің жүлдесін жалпы сотта қорғады. 1834 жылы, көбінесе британдық теңізшілерден құралған шағын армиямен, ол Либералдық мақсат үшін Миньо аймағын қайта басып алды. Осы уақытта 1834 жылдың 16 мамырында Либералдық және Мигелит армиялары арасында болған Асейсейра шайқасы Либералдық соғыстарды аяқтаған шешуші жеңіске әкелді. Мигелит армиясы әлі де күшті болды, шамамен 18 000 сарбазды құрады, бірақ 1834 жылдың 24 мамырында Эворамонтеде бейбіт келісімге қол қойылды. Келісім бойынша Дом Мигель Португалия тағына деген барлық құқықтарынан бас тартты, оған жылдық зейнетақы тағайындалды және Португалиядан мәңгілікке қуылды. Дом Педро Конституциялық хартаны қайта жаңартып, бірақ 1834 жылдың 24 қыркүйегінде қайтыс болды. Мария да Глория Португалияның Мария II ретінде үзіліске ұшыраған билігін қайта бастады және 1853 жылға дейін билік етті. Мигельдің толық жеңілісінен және Дом Педроның көп ұзамай қайтыс болуынан кейін, Нейпер Португалияның теңіз әкімшілігін реформалауға жасаған тыраштанбалары нәтижесіз аяқталды және Англияға оралды. Оның кетуіне Португалияның жаңадан құрылған парламенті екі палатада да алғыс білдіру дауысы берді. Нейпер 1834 жылдың желтоқсан айындағы қосымша сайлауда Портсмут парламенттік округіне екінші рет үміткер болып, жеңіліске ұшырады. Содан кейін ол 1836 жылға дейін Португалия соғысының тарихын және оның өзінің ролін жазумен шұғылданды.

Some time after the conclusion of the battle, the sailors of his fleet became ravaged by cholera outbreak which was raging on in mainland Portugal, with an appalling loss of life among the crews of his fleet resulting in more deaths from cholera amongst his men than from combat against the Miguelite fleet. Despite this, Napier was able to bring the Liberal fleet and the captured Miguelite prizes safely into Lisbon, which the Miguelites had precipitately abandoned after being defeated by Terceira’s army advancing from the south at the Battle of Almada, a major Liberal victory. On 6 July, receiving news of the victory, Dom Pedro named Napier as Viscount Cape St Vincent in the peerage of Portugal. Napier visited Rear Admiral Sir William Parker, stationed on the Tagus to protect British interests, and was received according to his Portuguese rank as an Admiral. Though he was subsequently struck off the Royal Navy List at the insistence of the French, he was restored to his rank in the Royal Navy within two years and the battle, largely won by British officers and crews, was viewed in the United Kingdom as maintaining the honour of the Royal Navy, which had reached the apogee of its success during the preceding Napoleonic Wars. Continuing his Portuguese services, Napier commanded land forces in the successful defence of Lisbon on September 1833. For these services he was made Grand Commander of the Tower and Sword, and Count of the Cape of Saint Vincent. On 12 September 1833, he captured the Miguelite The Lord of the Isles steamer at Sao Martinho and in 1836 defended his prize in the Court of Common Pleas. In 1834, with a small army made up largely of British sailors, he reconquered the Minho region for the Liberal cause. In the meantime, the Battle of Asseiceira, fought between the Liberal and Miguelite armies on May 16, 1834, resulted in a decisive Liberal victory, putting an end to the Liberal Wars. The Miguelite army was still formidable, numbering about roughly 18,000 men, but on May 24, 1834, at Evoramonte, a peace treaty was signed under a concession by which Dom Miguel formally renounced all claims to the throne of Portugal, was guaranteed an annual pension, and permanently exiled from Portugal. Dom Pedro restored the Constitutional Charter, but he died on September 24, 1834. Maria da Glória resumed her interrupted reign as Maria II of Portugal, until she finally died in 1853. After the final defeat of Miguel and the death of Dom Pedro shortly afterwards, Napier found himself frustrated in his attempts to reform the naval administration of Portugal and returned to England. His departure was followed by a vote of thanks to him in both houses of the restored Portuguese parliament. Napier unsuccessfully contested the Portsmouth parliamentary seat for a second time in the by election of December 1834. He then occupied himself until 1836 with writing a history of the Portuguese War and his own part in it.