Кіріспе

Птеригопалатинді қуыстағы парасимпатикалық ганглион

Птеригопалатиндік ганглион (сонымен қатар Меккель ганглионы, мұрын ганглионы немесе сфенопалатиндік ганглион деп те аталады) – птеригопалатинді қуыста орналасқан парасимпатикалық ганглион. Бұл бас және мойынның төрт парасимпатикалық ганглиондарының бірі (қалғандары – submandibular, otic және ciliary ганглиондары). Оны Видиан жүйкесі (бет жүйкесінің үлкен беттік петрозальды тармағы және терең петрозальды жүйкесінен құралған) және үштік жүйкенің мақсұрық бөлімінен инервацияланады. Оның постсинаптикалық аксондары жас бездері мен мұрынның шырышты қабығына бағытталған. Мұрынның шырышты қабығына, әсіресе конхалардың веналық торларына қан ағымын птеригопалатиндік ганглион реттейді, соның арқасында мұрын ауасын қыздырып немесе салқындатып тұрады.

Құрылымы

Птеригопалатиндік ганглий (Меккель ганглийі), жоғарғы жақ нервінің тармақтарымен байланысты парасимпатиялық ганглиялардың ең ірісі, птеригопалатиндік шұңқырда терең орналасқан, сфенопалатиндік тесікке жақын. Ол үшбұрышты немесе жүрек пішіндес, қызғылт сұр түсті және жоғарғы жақ нерві шұңқырдан өтетін жерге жақын орналасқан. Птеригопалатиндік ганглий көз жасы безін, параназальды синустарды, мұрын қуысы мен жұтқыншақтың шырышты қабығындағы бездерді, қызыл иек бездерін, қатты таңдайдың шырышты қабығы мен бездерін қамтамасыз етеді. Ол алдыңғы жағынан мұрын-таңдай нервімен байланысады.

Тамырлар

Ол сезімталдық, парасимпатикалық және симпатикалық тамырларды қабылдайды.

Сезім тамыры

Оның сезімдік тамыры үштік жүйкенің максиллярлық жүйкесінің екі сфенопалатиндік тармағынан шығады; олардың талшықтарының көп бөлігі тікелей сағыз жүйкелеріне өтеді; алайда, бір бөлігі ганглийге еніп, оның сезімдік тамырын құрайды.

Парасимпатиялық тамыр

Оның парасимпатиялық түбірі үлкен петрозальді жүйке арқылы nervus intermedius (бет жүйкесінің бір бөлігі) арқылы пайда болады. Птеригопалатиндік ганглийде, бет жүйкесінің үлкен петрозальді тармағынан шыққан преганглиондық парасимпатиялық талшықтар нейрондармен синапсқа түседі, олардың постганглиондық аксондары, тамыр кеңейткіш және секреторлық талшықтары үштік жүйкенің терең тармақтарымен мұрынның кілегейлі қабығына, жұмсақ таңдайға, тонзиллаларға, тілшеге, ауыздың шатырына, жоғарғы ерінге және қызыл иекке, сондай-ақ жұтқыншақтың жоғарғы бөлігіне таралады. Бұдан бөлек, ол жоғарғы жақ жүйкесінің (үштік жүйкеден) тармағы – жақ сүйектік жүйке арқылы жас жүйкесіне (офтальмологиялық жүйкенің тармағы, үштік жүйкенің де бөлігі) постганглиондық парасимпатиялық талшықтар жібереді, ол жас безіне жетеді. Мұрын бездері мұрын тармақтарынан секретомоторлық талшықтармен иннервацияланады. Сол сияқты, таңдай бездері мұрын-таңдай, үлкен таңдай және кіші таңдай жүйкелерімен иннервацияланады. Жұтқыншақ жүйкесі жұтқыншақ бездерін иннервациялайды. Бұлардың барлығы жоғарғы жақ жүйкесінің тармақтары болып табылады.

Симпатикалық тамыр

Гангльдің құрамына сондай-ақ жоғарғы мойын ганглионан симпатикалық эфферентті (постганглиондық) талшықтар кіреді. Бұл талшықтар жоғарғы мойын ганглионан басталып, қарыншалық торап арқылы, содан кейін терең петрозальды жүйке арқылы өтеді. Терең петрозальды жүйке (постганглиондық симпатияларды тасымалдайтын) үлкен петрозальды жүйкемен (преганглиондық парасимпатияларды тасымалдайтын) қосылып, птеригоид канал жүйкесін құрайды, ол ганглионға кірмес бұрын птеригоид каналдан өтеді. Жұлдызды ганглий мойын симпатикалық тізбегінің төменгі бөлігінде орналасқан. Жұлдызды ганглийдің талшықтары тізбек бойымен жоғары көтеріліп, жоғарғы мойын симпатикалық ганглионана және одан әрі сфенопалатиндік ганглийге өтеді.

Птеригопалатин (сфенопалатин) ганглионының блокадасы және нейромодуляциясы

Ганглионды жергілікті анестетикпен блокадалау, клиникалық жағдайда "сфенопалатиндік ганглион блокадасы" деп аталады, оны кішкентай инемен тері арқылы немесе жергілікті анестетикке малынған тампондармен мұрын арқылы жергілікті түрде жасауға болады. Жергілікті сфенопалатиндік ганглион блокадасы тұрақты мигрень мен кластерлік бас ауруын емдеу үшін қолданылады, 10–20 минут ішінде жеңілдеуді көрсетеді. Сфенопалатиндік ганглион блокадасы дуральді пункциядан кейінгі бас ауруын емдеу үшін де қолданылған, бірақ 2020 жылы жергілікті анестетикалық сфенопалатиндік ганглион блокадасын физиологиялық сарысумен жасалған жалған инъекциямен салыстырған зерттеу, жергілікті анестетика алғандар мен плацебо алғандардың ауырсыну деңгейінде ешқандай айырмашылықты көрсетпеді, бұл тиімділіктің жергілікті анестезиялық блокадамен байланысы жоқ екенін ұсынады. Мақтадан жасалған катетерлер мен үздіксіз капиллярлық ағын арқылы өздігінен жүргізілетін сфенопалатиндік ганглион блокадасы – ең тиімді емдеу әдісі және пациенттерге дәрігерлерге және шұғыл жәрдем бөлімшелеріне барудан аулақ болуға мүмкіндік береді. Алғашқы қаралыстан кейін өздігінен қолданылатын сфенопалатиндік ганглион блокадасының құны 1 АҚШ долларынан кем. Сфенопалатиндік ганглион блокадасын жиі қайталау бастапқыда тиімділікті арттырады, содан кейін жиілігін азайту қажет. Өздігінен емдеуге арналған сфенопалатиндік ганглион блокадасын жедел ауырсыну симптомдарын емдеу үшін, сондай-ақ ауырсыну жағдайлары мен алаңдаушылықты алдын алу үшін қолдануға болады.

Сфенопалатиндік ганглион блоктарын өзін- өзі қабылдау

Өзін-өзі жасалатын сфенопалатиндік ганглион блокадалары мигрень, созылмалы бас ауруы, көңіл сығуы және жақ-бет буынының бұзылыстарын емдеуде өте тиімді. Нейромискулярлық стоматология және автономды жүйке жүйесінің рөлі: Сфенопалатиндік ганглион блокадалары және нейромодуляция. Халықаралық бас-жақ сүйек ортопедиясы колледжінің (ICCMO) позициялық құжаты. Олар эссенциалды гипертонияның шамамен 1/3 жағдайында да тиімді. Екі жақты сфенопалатиндік ганглион блокадасы эссенциалды гипертониямен бұрын емделмеген пациенттерде қан қысымын төмендетеді. Бір рет соқыр бақылаумен жүргізілген рандомизацияланған зерттеу.

Альберт Бенгамин Гербердің «Парк-авенюдегі кереметтер» кітабы жарық көргеннен кейін, сфенопалатиндік ганглион блокадасы, бүкіл медициналық практикасы осы процедураға негізделген, октагенерлік оториноларинголог доктор Милтон Редердің тарихы бойынша «Ғажайып блокада» деп аталды. Сфенопалатиндік ганглионды нейромодуляциялау үшін көптеген жаңа құрылғылар қолданылады. Соның бірі – инвазивті емес құрылғы, миомонитор, ультра төмен жиілікті трансдермальды электрлік нейростимуляция, ол 50 жылдан бері нейромискулярлық стоматологтармен жақ-бет буынының бұзылыстарын және бет-жақ аймағының ауруларын диагностикалау және емдеуде қауіпсіз қолданылып келеді. Сфенопалатиндік ганглион нейромодуляциясы (мүмкін, вагал нерв арқылы) – бұл қосымша әсер, ол ТМД үшін өте тиімді. Нейромискулярлық стоматология және автономды жүйке жүйесінің рөлі: Сфенопалатиндік ганглион блокадалары және нейромодуляция. Халықаралық бас-жақ сүйек ортопедиясы колледжінің (ICCMO) позициялық құжаты.