Кіріспе

Перинейдің негізгі жүйкесі

Пудендальды жүйке – перинейдің негізгі жүйкесі. Бұл аралас (моторлық және сезімтал) жүйке, сонымен қатар симпатикалық автономды талшықтарды да жеткізеді. Ол екі жыныстың сыртқы жыныс мүшелерінен, сондай-ақ анус және периней айналасындағы теріден сезімділік алып келеді, әрі еркек немесе әйел сыртқы зәр жолы сфинктері мен сыртқы анальдық сфинктер сияқты әртүрлі таз бұлшықтарын қозғалтумен қамтамасыз етеді. Егер зақымдалса, көбінесе босану кезінде, сезімнің жоғалтылуы немесе нәжіс ұстамауы мүмкін. Жүйкеге уақытша анестезия жасауға болады, бұл пудендальды анестезия немесе пудендальды блокада деп аталады. Пудендальды жүйкені өткізетін пудендальді канал 1836 жылы осы каналды сипаттаған ирланд анатомы Бенджамин Алкок есімімен «Алкок каналы» деп аталады.

Шығу тегі

Пудендальді жүйке жұпталған, яғни денеде екі жүйке болады, біреуі сол жақта, екіншісі оң жақта. Әрқайсысы сакротуберлік байламның жоғарғы жиегі мен кокцигеялық бұлшық етінің үстінде үш тамырдың бірден бірігуінен қалыптасады.

Курс және қатынастар

Пудендальді жүйке пириформды бұлшық еті мен кокцигея (ишиококцигея) бұлшық еттері арасынан өтеді және үлкен семіздік тесігінің төменгі бөлігі арқылы тазды қуыстан шығады. Омыртқа миының сакральды аймағындағы Онуф ядросынан бастау алатын талшықтары бар. Сондықтан, семіздік жүйкеге зақым келген жағдайда пудендальді жүйкеге де әсер етуі мүмкін. Кейде бірінші сакральды жүйкенің дорсальды тармақтары пудендальді жүйкеге талшықтар қосады, тіпті сиректеу жағдайларда S5 (бесінші сакральды жүйке) қосылады.

Функция

Пудендаль жүйкесі моторлық (бұлшықеттерді басқару) және сезімдік функцияларды атқарады. Одан бөлек, симпатикалық вегетативтік талшықтарды (бірақ парасимпатикалық талшықтарды емес) қамтиды.

Сезімталдық

Пюдендальді жүйке еркектерде пениске, әйелдерде клиторға сезімдік сигналдар жібереді, бұл сигналдар пенистің дорсальді жүйкесі мен клитордың дорсальді жүйкесінің тармақтары арқылы жүзеге асады. Сондай-ақ, бұл жүйкенің тармақтары анальді каналға да сезім береді.

Қозғалтқыш

Бұтақтары кіші қуыс пен шанақтың төменгі жағының бұлшық еттерін иннервациялайды; атап айтқанда, bulbospongiosus және ischiocavernosus бұлшық еттерін, сыртқы анальдық сфинктерді (төменгі анальдық бұтақ арқылы) және ерлер мен әйелдердің сыртқы зәр жолдарының сфинктерін. Ол сыртқы зәр жолдарының сфинктерін иннервациялау арқылы сфинктер тонусына жауапты, бұл ацетилхолиннің бөлінуі арқылы жүзеге асырылады. Бұл, ацетилхолин бөлінуі жоғарылаған кезде сыртқы зәр жолдарының сфинктеріндегі қаңқа бұлшық еттері жиырылып, зәр сақтауға себеп болады. Ал ацетилхолин бөлінуі төмендеген кезде сыртқы зәр жолдарының сфинктеріндегі қаңқа бұлшық еттері босаңсып, несеп шығаруға мүмкіндік береді. (Ішкі сфинктерден айырмашылығы, сыртқы сфинктер қаңқа бұлшық еттерінен тұрады, сондықтан ол соматикалық жүйке жүйесінің ерікті бақылауында болады.) Ол эякуляция процесіне де жауапты.

Анестезия

Пудендалды жүйке блокадасы, сондай-ақ қынама жүйке блокадасы деп те аталады, босандыру кезінде кіндік шесін жансыздату үшін қолданылатын жергілікті анестезия техникасы. Бұл процедурада лидокаин сияқты анестетик, пудендалды жүйкеге жақын, қынаптың ішкі қабырғасы арқылы инъекцияланады. Сол аймақтағы сезімнің жоғалуы, медициналық симптом ретінде, кейде қынама анестезиясы деп аталады.

Зақым

Пюдендальді жүйке қысылуға немесе созылуға ұшырауы мүмкін, соның салдарынан уақытша немесе тұрақты нейропатия дамуы мүмкін. Пюдендальді жүйкеге келген зақым көбінесе бұлшықеттерді бақылаудың жоғалтылуынан гөрі сезімдік проблемалар (ауырсыну немесе сезімнің өзгеруі/жоғалуы) түрінде көрінеді. Диабет және көптеген склероз сияқты жүйелік аурулар демиелинизация немесе басқа да механизмдер арқылы пюдендальді жүйкені зақымдауы мүмкін. Бір жақты пюдендальді жүйке нейропатиясы кейбір адамдарда фекальды ұстамаушылыққа (ішек бақылауын жоғалтуға) әкелмейді, ал басқаларында осы проблема пайда болады. Бұл сыртқы анус сфинктерінің кейбір адамдарда өзара байланысты иннервацияға ие болуымен байланысты.

Суреттеу

Пудендальды жүйке әдеттегі КТ немесе МРТ суреттемесінде көру қиын, бірақ КТ бағытталғанда, ине пудендальды нейроваскулярлық шоғырға жақын орналастырылуы мүмкін. Ишиальді тігіршек, КТ-де оңай анықталатын құрылым, инъекция деңгейі ретінде қолданылады. Омыртқалық ине мүшеқап бұлшықтары арқылы жылжып, тігіршектен бірнеше миллиметрге дейін жетеді. Содан кейін контраст (рентгендік бояу) енгізіледі, бұл жүйкені каналда анықтап, ине дұрыс орналасқанын растауға мүмкіндік береді. Жүйкеге кортизон және жергілікті анестетик енгізу арқылы сыртқы жыныс мүшелерінің созылмалы ауыруын (әйелдерде вульводиния деп аталады), кіші кезең және анустағы ауыруды растау және емдеу жүзеге асырылады.

Жүйкелік ұзағыштықты тексеру

Сезімтал және қозғалыс талшықтарына электрлік тітіркендіру арқылы жауап ретінде пудендал жүйкесімен қамтамасыз етілген бұлшық еттің жиырылуына кеткен уақытты анықтауға болады. Жүргізу уақытының ұзаруы (терминалдық моторлық кешігу) жүйке зақымдануын көрсетеді. 2 стимуляциялық және 2 өлшеу электроды тексерушінің қолғап киген саусағына ("Марк электроды") бекітіледі. Пудендал каналы ирланд анатомы Бенджамин Алкок құжаттағаннан кейін, оның есімімен "Алкок каналы" деп те аталады (1836 жыл). Алкок каналдың және пудендал жүйкесінің бар екенін Роберт Бентли Тоддтың "Анатомия және физиология энциклопедиясында" жарияланған ішек артериялары туралы еңбегінде сипаттаған.