Кіріспе
Анафора, Евхаристиялық дұға немесе Ұлы алғыс айту – христиандық Евхаристия литургиясының бір бөлігі, онда алғыс айту арқылы нан мен шарап элементтері қасиетті деп жарияланады. Тарихи түрде кең таралған Римдік ритуалы "Массаның каноны" деп аталады. "Анафора" – грек сөзі (ἀναφορά), "жоғары көтеру" деген мағынаны білдіреді, сонымен қатар "құрбан ету" (сондықтан Құдайға құрбандық шалуға сілтеме ретінде қолданылады). (Бұл мағынасы риторика және лингвистикада "анафора" сөзінің "қайтару" мағынасында қолданылуынан өзгеше.) Ежелгі Жаңа өсиеттің грек тіліндегі нұсқасы, Септуагинтада, құрбандық шалу терминологиясында προσφέρειν (просферин) құрбандықты алтарьға әкелу үшін, ал ἀναφέρειν (анаферин) дін қызметкерінің алтарьда таңдалған бөлігін құрбан ету үшін қолданылады (мысалы, Леуіліктер 2:14 (HE), , ,).
The Anaphora, Eucharistic Prayer, or Great Thanksgiving is a portion of the Christian liturgy of the Eucharist in which, through a prayer of thanksgiving, the elements of bread and wine are consecrated. The prevalent historical Roman Rite from is called the "Canon of the Mass." "Anaphora" is a Greek word (ἀναφορά) meaning a "carrying up", thus an "offering" (hence its use in reference to the offering of sacrifice to God). (This sense is distinct from the usage of "anaphora" in rhetoric and linguistics to mean a "carrying back".) In the sacrificial language of the Greek version of the Old Testament known as the Septuagint, προσφέρειν (prospherein) is used of the offerer's bringing the victim to the altar, and ἀναφέρειν (anapherein) is used of the priest's offering up the selected portion upon the altar (see, for instance, Leviticus 2:14 (HE), , , ).
Батыс мәсіхшіліндегі евхаристиялық дұға
Батыс христиандық дәстүрлерде «Евхаристиялық дұға» термині «анафорадан» жиі қолданылады, және кейде ол «Санктус»-тан кейін басталатын анафораның бөлігін ғана білдіреді, себебі латын обрядтарындағы кіріспе литургиялық жылға сәйкес өзгереді.
Католик шіркеуінің Рим ритуалы
Трент кеңесі мен католик литургиясының 1969 жылы жасалған реформасы арасында (Пауль VI-ның мессасын қараңыз), Рим ритуалында қолданылатын жалғыз анафора Рим каноны (немесе Месса каноны) болды. «Рим каноны» тарихы туралы «Месса каноны», «Тридентке дейінгі месса» және «Тридент мессасы» мақалаларын қараңыз. 1969 жылы Пауль VI-ның мессасы енгізілгеннен кейін, Евхаристиялық дұғаның бірнеше нұсқасын таңдауға рұқсат берілді, бірақ жаңа Евхаристиялық дұғаларды бекіту құқығы Киелі Таққа тиесілі. Барлық жаңа Евхаристиялық дұғалар Антиохиялық құрылымды ұстанады, бірақ епіклезис Рим дәстүріне сәйкес, ғибрат сөздерінен бұрын орналастырылады, кейін емес. Бірінші бекітілген Евхаристиялық дұғалар төрт:
Евхаристиялық дұға № 1: Бұл – аздаған өзгерістермен ежелгі Рим каноны. Ежелгі мәтін, пасторлық себептер болмаса, жексенбі күндеріне ерекше сәйкес келеді. Евхаристиялық дұға № 2: Бұл апостолдық дәстүрдің ежелгі анафорасына негізделген, бірақ басқа дұғалармен үйлестіру үшін кейбір өзгерістер енгізілген. Ол өте қысқа, сондықтан апта ішінде қолдануға қолайлы. Оның өзіндік кіріспесі бар, ол Апостолдық дәстүрдің анафорасына негізделген, бірақ күндізгі мессаның тиісті кіріспесімен алмастырылуы мүмкін. Евхаристиялық дұға № 3: Бұл Александриялық және Римдік тақырыптармен толықтырылған Антиохиялық құрылымды пайдаланатын жаңа туынды. 1978 жылдан бастап Францияда және 1980 жылдан бастап Италияда рұқсат етілді; ағылшын тіліндегі нұсқасы 1995 жылы мақұлданды. 1975 жылы келісу мессалары үшін екі Евхаристиялық дұға уақытша (ad experimentum) бекітілді. 1975 жылы балаларға арналған үш Евхаристиялық дұға да уақытша бекітілді.
Eucharistic Prayer no. 1: This is the ancient Roman Canon with minimal variations. The ancient text is especially appropriate for Sundays, unless for pastoral reasons Eucharistic Prayer no. 3 is preferred. Eucharistic Prayer no. 2: This is based on the ancient anaphora of the apostolic tradition with some adaptations to bring it into line with the other prayers. It is quite short, so it is appropriate for weekday use. It has its own Preface, based on the Anaphora of the Apostolic Tradition, but the proper Preface of the Mass of the day can be substituted. Eucharistic Prayer no. 3: This is a new composition that uses the Antiochene structure filled with Alexandrine and Roman themes. have been allowed in France since 1978 and in Italy since 1980; the English version was approved in 1995. Two Eucharistic Prayers for Masses of Reconciliation were approved provisionally (ad experimentum) in 1975. Three Eucharistic Prayers for Masses with Children were also approved provisionally in 1975.
Католик шіркеуіндегі басқа латын ырымдары
Латын обрядтарының Рим обрядынан ерекшеленетін ерекшелігі – Рим канонының литургиялық жыл мен жаңаруға сәйкес өзгеретін бөліктерінің жоғары айырмашылығы. Мозараби обрядында Illatio (яғни, кіріспе сөз), Post Sanctus және Post Pridie – Sursum Corda алдында орналасқан аралық тілектердің орнына, институт баяны мен doxology арасында айтылатын дұғалар айнымалы мәтіндер болып табылады. Галликан обрядында кіріспе сөз Contestatio немесе Immolatio деп, ал институт баяны Secreta немесе Mysterium деп аталады. Иренейден бастау алатын «мақтау мен алғыс құрбандығы» түсінігі Біріккен методист шіркеуінің «анамнезис және ұсыну» мысалында: «Осылайша, Иса Мәсіхтегі сіздің осы қуатты істеріңізді еске алып, біз өзімізді қасиетті және тірі құрбандық ретінде ұсынамыз, Мәсіхтің біз үшін жасаған құрбандығымен бірігіп, сенімнің құпиясын жариялаймыз: Мәсіх өлді» деп баяндалады. Ұлыбритания методист шіркеуі мен Біріккен методист шіркеуінің екеуінде де «Post Sanctus дерлік бірден институт баянына көшті».
Антиохиялық ырымдар
Бұл маңызды литургиялық отбасы көптеген жақсы зерттелген тарихи анафораларды қамтиды, мысалы, Апостолдық дәстүрдің анафорасы, Апостолдық конституциялардың жетінші кітабының литургиясы және Апостолдық конституциялардың сегізінші кітабының литургиясы. Осы отбасыға жататын қазіргі кезде қолданылатын негізгі анафоралар ритуал бойынша келесідей бөлінеді:
Армяндық ырым
Армян діни ғұрпы, негізінен Армян Апостол Шіркеуі қолданады, қазіргі уақытта Әулие Афанасийдің анафорасын пайдаланады.
Александриялық ырым
Қазіргі кезде Александриялық ғұрыптың негізгі анафорасы – Ұлы Кириллдің литургиясы болып табылады, ол Әулие Марк құрастырған бірінші Александриялық литургияның қайта жаңартылған нұсқасы. Эфиопия Православ шіркеуі кемінде 14 ресми анафора қолданады. Кейбір эфиопиялық монастырлар жергілікті дәстүр ретінде қосымша анафораларды пайдаланады.