Кіріспе

Саук өзені – АҚШ-тың Миннесота штатының орталығында орналасқан Миссисипи өзенінің 122 мильдік (196 км) саласы. Ол Стернс округінің кішкентай көлдерін кептіреді. Ожибве тілінде ол Озааги зииби деп аталады, яғни "Саук өзені" дегенді білдіреді. Өзен Тодд округінің шекарасындағы Осакис көлінен басталып, шығысқа қарай Гернси көлі, Кіші Саук көлі және Юргенс көлі арқылы ағып, содан кейін оңтүстікке қарай Саук көлі мен Саук-Центр қаласынан өтеді, сосын Мелроуз және Ричмонд қалаларынан оңтүстік-шығысқа қарай, одан әрі солтүстік-шығысқа қарай Седар-Айленд көлі мен Зумвальд көлі арқылы, Колд-Спринг және Уэйт-Парк қалаларынан өтіп Миссисипи өзеніне құяды, бұл жер Сент-Клауд қаласынан 3 км (2 миль) солтүстікте орналасқан. Сент-Клауд қаласында (Миннесота штаты) өзеннің орташа жылдық су шығыны секундына 342 куб футты құрайды. Миссисипи өзеніне құятын жерінен оңтүстікке қарайғы арпалыстар жақын орналасқан Саук-Рапидс қаласына атын берген.

Тарих

1847 жылы Миссисипи Чиппевалары Саук өзені маңындағы жерлерін АҚШ-қа Висконсиннен шығарылып жатқан Виннебаго тайпасы үшін отан құру мақсатында берді. Бірақ, Ожибве (Чиппева) мен Дакота тайпалары арасындағы үздіксіз қақтығыстар Виннебаголарды үнемі қауіпке ұшыратты. Олардың тілегі бойынша, АҚШ Виннебаголарды Оңтүстік-орталық Миннесотаға, содан кейін Оңтүстік Дакотаға және соңында Небраскаға көшірді. Дегенмен, кейбір Виннебаголар көшірілгеніне қарамастан, Висконсинге қайтып оралды. Өзен Саук тайпасының атымен аталады, олар Сак немесе Мескваки тайпасы ретінде де белгілі, олардың бір бөлігі Қара Шоқпар соғысынан кейін бұл аймаққа келді (көбінесе Сиу немесе Чиппева тайпалары қоныстанған). Қазіргі таңда бұл тайпаның өкілдері Айова, Канзас және Оклахома штаттарында шоғырланған. Француз тері саудагерлерінің ықпалымен, әсіресе Чиппева тайпасын қолдағандарының арқасында, Сиу және Чиппева тайпалары арасындағы соғыстар тайпалар арасындағы қақтығысты басу үшін ортақ аң ауру алаңдарын құруға әкелді. Бұл толыққанды сәтті болмаған «бейтарап» аймақ оңтүстікте Крау өзенімен, солтүстікте Саук өзенімен шектесетін. Ақ адамдардың ерте араласуы осы аймақтағы үндістердің санының азаюына себеп болды. Бұл аймаққа алғаш келген еуропалықтар – тері саудагерлері, Хадсон шығанағы компаниясы мен француз мүдделерінің өкілдері, олар 18 ғасырдың соңынан бастап тері саудасымен айналысты. Бұл саудагерлер үшін бобёр мен басқа да терілердің көп болуы маңызды болды. Қызыл өзен аңғарының дамуы және Миннеаполис – Сент-Пол мен Виннипег арасындағы жерлер аймақта қоныстануға алғашқы түрткі болды. 1850 жылдардың соңына қарай Саук өзені мен оған жақын жерлерде көптеген елді мекендер пайда бола бастады. Қызыл өзен жолы өзенді кесіп өту үшін бірнеше жерлерді қажет етті, және осы жерлердің кейбіреулерін бүгінде мұқият қарап көргенде табуға болады. Сент-Клаудтағы Колумб паркінің жанындағы Уэйтс Кроссингі осы маңызды өткелдің бар екенін көрсететін ескерткіш таспен белгіленген. Қоныстанудың артуымен тері саудасы ауыл шаруашылығы мен орман шаруашылығына қарағанда маңыздылығын жоғалтты. Қатты ағаш ормандарын кесу көп ұзамай маңызды салаға айналды, ал Саук өзені батыс және орталық Стернс округінен тез дамып келе жатқан Сент-Клауд аймағына ағаш тасымалдауға қолайлы дәлізді қамтамасыз етті. Гранит өнеркәсібі де осы өсіммен бірге дамыды, өзен бойындағы көптеген гранит кен орындары және округтегі басқа да көптеген жерлер осы ресурсты пайдалану үшін тартымды болды. Бұл өнеркәсіптің айқын іздері бүгінде Саук өзені бойында және «Гранит қаласы» Сент-Клаудта сақталған. Осы кезеңде дамыған ауыл шаруашылығы экономикасы Саук өзені бойындағы диірмендердің дамуына жағдай жасады. Өзен осылайша аймаққа тағы бір пайдалы ресурс әкелді. Темір жолдың аймаққа жетуімен өзен бойындағы шағын диірмендердің маңызы төмендеді, бірақ осы жерлердің іздері бүгінде де Саук өзені бойында сақталып қалған, ал Саук Миссисипиге құятын жерде әлі де жұмыс істеп тұрған ірі диірмен бар.

Судың ерекшеліктері

Саук өзені Миссисипи өзеніне Сент-Клаудтың солтүстік жағынан құяды, Миссисипидегі Саук шатқалының үстінен ағып өтеді. Өзеннің осы бөлігі бойында мемлекеттік басқарудағы қорықтарда көптеген су құстарын кездестіруге болады. Бұдан әрі өзен өз жағалауларын кеңейте бастап, арнасын тереңдете түседі. Жолының ортасында, Ричмонд маңында, өзен "Көлдер тізбегін" құрайды, онда 80 мильден астам үздіксіз жағалау сызығы 8 мильден кем өзен ұзындығында орналасқан. Өзен ағысымен бойында әртүрлі гранитті таулар мен кішкентай төбелер көркем пейзаж құрайды. Сент-Клаудқа жақын жерде өзеннің көлбеулігі артады және өзен Миссисипиге қосылғанға дейін бірнеше шатқалдар пайда болады.

Өсімдіктер

Саук өзенінің бойында табиғи қалпына келтірілген далалық шалғынды жерлерден бастап қалың жапырақты ормандарға дейін әртүрлі өсімдіктер кездеседі. Өзеннің бастауы көбінесе Миннесота батқықтарына тән өсімдіктермен жамылған жазық батпақты жерлерде орналасқан. Содан кейін өзеннің жағалауларында және жоталарында далалық типтегі шөптер мен гүлдерге кездесесіз. Спринг-Хилл округінің саябағының жанында табиғи қалпына келтірілген дала сақталған. Емен, шаған, күміс жапырақты клен және самырсын – бұл аңғардың көп бөлігінде ең көп кездесетін ағаштар. Саук өзені бойындағы ең қызықты көріністердің бірі – Роквилл қаласының жанындағы өзеннің солтүстік жағалауында орналасқан биік тамарак батпағы, ол күзде әдемі алтын түстерге боялады.

Жабайы табиғат

Саук орталығынан оңтүстікке қарайғы екі мемлекеттік басқарудағы қорық аймағында және оның төңірегінде көптеген су құстары кездеседі. Өзеннің жағасындағы батпақты жерлер әртүрлі су құстары үшін өте қолайлы орта. Ертеңгісін, кейбір орманды аймақтарда өзен бойында еліктердің жеміріп тұрғанын көруге болады. Орманды бөліктерде сұр түлкі, қызыл соры және суырлар, сондай-ақ сирек кездесетін ағашқа құс, мускат немесе бобр кездеседі. Кейде сусар және күміс түлкі сияқты одан да сирек жануарлардың да көрінуі мүмкін. Саук аңғарындағы әртүрлі құстар құстарды бақылауды қызықты етеді. Орман мен далалар Минесота штатының орталық бөлігіне тән құстардың көпшілігіне мекен. Кардиналдар, тоқылдақтар және көптеген әнші құстар жиі кездеседі. Саук өзенінің жанында кездесетін танымал құстар – қақ, фазан және бөдене. Өзенмен каноэмен жүзіп келе жатқанда, түрлі шоқтар, сұрқайлар және кейде ақбас бүркіт сияқты хищ құстарды да көруге болады. Өзеннің көп бөлігінде үлкен ақ көк құйрықтарды көру жиі кездеседі.

Балық

Өзеннің тереңдігі аз және су сапасы толыққанды болмағандықтан, Саук өзенінде ойын балықтары көптеп таралмаған. Қызыл ат және сойқы өзеннің көп бөлігінде кездеседі. Дегенмен, "Көлдер тізбегі" аймағында балық аулау өте танымал, түрлі балықтар ауланады. Осы аймақта балықшыларға ең көп кездесетін балықтар – панфиш, сойла және су алабурасы. Сойла және су алабурасын өзеннің Миссисипиге құятын жерінде де кездестіруге болады. Әлемдік рекордтық үлкен қызыл ат 2005 жылы Саук өзенінде ауланды.

Экспедициялар

2011 жылдың маусым айында Тод Фостер мен Скотт Миллер Саук өзенінің барлық ұзындығын қайықпен басып өтті. Бұл сапар өзен бойындағы қоршауларды тіркеу, сондай-ақ Саук өзенінің достарының каноэ кітапханасын көрсету және сыртқа шығып, өзенде қайық жүзуді насихаттау мақсатымен жасалды. Олардың саяхаты http://paddlethesauk.weebly.com сайтында жарияланды.