Кіріспе

Аэтина тумида, әдетте шағын ұялы қоңыз (SHB) деп аталатын, ара шаруашылығының зиянкестері болып табылады. Бұл Африканың Сахарадан оңтүстікке қарай өскен жері, бірақ Солтүстік Америка, Австралия және Филиппин сияқты көптеген басқа аймақтарға тарады. Кішкентай ара қоңыздары көбінесе араның ішінде өмір сүреді және олар тозаңмен, балмен және өлі арамен қоректенеді. Бұл өсімдіктер бал арасына қоныс тепкенде, балдың сақталған бөлігіне және тозаңға қатты зақым келеді. Мексикада кішкентай қоңыз кемікші кем дегенде сегіз штатта таралған. Өкпелердің таралуы әсіресе Юкатан сияқты тропикалық аймақтарда жоғары. Кішкентай көмірқоректі бұтасы алғаш рет Белизде 2016 жылы Корозал ауданында анықталды және 2024 жылы Гондураста тіркелген. Кішкентай көмірқоректі бұтасы Ричмонд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Квинсленд және Жаңа Оңтүстік Уэльс аймақтарында Австралияға да тарады. Ол Солтүстік территорияда табылған жоқ және Виктория мен Оңтүстік Австралияда хабарлануға тиіс зиянкес болып табылмады. Батыс Австралияда ол Кимберли аймағына ғана таралған. Мүмкін, шағын ара қоңызы үшін импорттық құрттар, бал арасы немесе қоңыздар колониясы, патшайымдар, ара жабдықтары немесе тіпті топырақ мүмкін инвазия жолы болып табылады; дегенмен, қазіргі дәлелдерге қарағанда, шағын ара қоңыздары Австралияға қалай жеткені әлі белгісіз. Қазір бұл кішкентай қоңыз Филиппиннің оңтүстік бөлігіндегі Минданаоға жетті. Егер аралар мен ұялар басқа аймаққа көшірілсе, бұл ауру бүкіл елге таралуы мүмкін. Кішкентай үйізді қоңыз алғаш рет 2014 жылдың қыркүйегінде Италияның оңтүстігіндегі Калабрияда байқалды. Қазіргі уақытта Реджио Калабрия провинциясында және Вибо Валентияның бір бөлігінде ғана кездеседі, онда ол енді табиғи түрде таралған. 2014 және 2019 жылдары Сицилияның шығысында індет ошақтары болды.

Тіршілік ету ортасы

Құрбылау топырақ астында жүреді. Ересектер негізінен қоныс тектес ұяда өмір сүреді және қоныс тектес жануарлардан азық-түлік алады. Ересектер қыста суық климатта арамен бірге болады.

Азық-түлік ресурстары

Кішкентай қоңыздар жәндіктерді жейді, оларды жануарлар мен өсімдіктермен тамақтандыруға болады. Жануарлардың тамақтарына ара жұмыртқалары, қожайынның дене сұйықтықтары және өлі аралар жатады. Өсімдіктер тамақтануға жеміс, нектар және тозаң жатады. Ересектер мен личинкалар бір тамақпен қоректеніп тұрады.

Ұрықтанудың маусымдық сипаты

Ұрықтанудың ең жоғары кезеңі әр жерде әр түрлі болады. Кішкентай үй қоңыздарының басым көпшілігі жазда және күздің басында температурасы жоғары уақытта ең көп болады. Кейбір халықтар жаңбырлы мезгілді, ал басқалары құрғақ мезгілді жақсы көреді. Шымкенттік бал араларының антеннасы бал арасына қарағанда ұяға кіреберісінен шығарылатын ұшқыш заттардың компонентін сезіну үшін төменгі шекте екенін дәлелдеді. Олар химиялық заттардың түрлерін жұмысшылар мен азық жинаушылардан да көп сезінеді. Бұл қабілет қоңыздың қонысты тез тану және басып алу қабілетін арттырады, өйткені бал аралары феромонның төмен концентрациясы кезінде басқыншыны сезіне алмайды және оған шабуыл жасай алмайды.

Ұрықтар

Ұзындығы 1 см-дей, толыққанды дамыған кезде, лактаралары ақ түсті болады. Олардың денесі үш жұп аяқпен бөлінеді. Бұл кезең қоныс тектес ұяда 13,3 күн және топырақта 3 күн бойы жалғасады. Бұл кезең қос үйіндіге ең үлкен зақым келтіреді, өйткені ашытулар личинкалар үйінді арқылы өтетін кезде пайда болады.

Ересектер

Ересектерінің ұзындығы 5 мм, ені 3 мм, 4,5 мм. Олардың өмір сүру ұзақтығы азық-түлік көздеріне байланысты. Балмен қоректенген жағдайда олар 6 ай өмір сүре алады, ал сумен және ара шамымен қоректенген жағдайда 19 күн өмір сүре алады. Олар 10 күн бойы тамақсыз, сусыз өмір сүре алады, бұл оларға топырақтан шыққаннан кейін жаңа қожайын іздеуге уақыт береді. Егер қоңыздар ұрыққа кірсе, күзетшілер оларды ұстап, прополис сақталатын орындарға қояды. Ұя мен тарақтардың айналасында қарауылдаушылық әрекеттері ұядағы ұрық аймағында жақсы байқалады. Үшінші әдіс - құрт жұмыртқалары мен личинкаларын алып тастау. SHB патрульдік жүріс-тұрыстан ұялы шөптерде жасырынып қалуы мүмкін. Осы қарсы стратегияны жеңу үшін бал араларының жұмысшылары қоңыздың жұмыртқалары мен личинкаларын алып тастау үшін бейімделуді жасады. Алайда, SHB-лер әлі де иесі қорғаныс реакциясынан қашу үшін жарықтарға жұмыртқа жапсыра алады.

Қалқалыға қарсы қоректену тәртібі

Тұтқынға алынған қоңыздар 2 айға дейін ас таба алмай, арада өмір сүреді, ал олардың сақталған азығы 2 аптаға ғана өмір сүруге мүмкіндік береді. Артқы бетіндегі бал араларының қоректенуіне мінез-құлық имитациясы әсер еткен болуы мүмкін. Бұл қоңыздың тұмсығы араларды үнемі соққылайды. Бұл басқа бал араларының әрекетіне еліктеп, қожайынды тұзаққа түсіріп, қоңызды тамақтандыруға мәжбүр етеді. Шағын үй құрттары бал аралары вирустарының, соның ішінде деформацияланған қанатты вирустың және сакраль вирусының тарауышы болып табылады. Олар вирустарды мекендейтін араға алып келіп, жұқтыруды кеңінен жұқтырады.

Табиғи аумақтың кеңейуі

Ересектерде ұшатын SHB-ның ұшатын қашықтығы 16 шақырымға жетеді. Феидол мегацефалы - Кениядағы ұсақ қоңызшыңшы личинкаларының жыртқыш түрі.

Бәсекелестік

Бал араларының колониясында ұсақ қоңыз қоңыздарына тікелей бәсекелесуші жоқ. Басқа организмдер аралық аралар колониясында қалған азық-түлік пен басқа да ресурстарды ұсақ аралы кеміргіштермен бөліскенде бәсекелестік пайда болуы мүмкін. АҚШ-та табылған екі гаплотиптің әртүрлі аймақтарда әртүрлі жиілікті көрсететіндігі дәлелденді, бұл түрдің АҚШ-қа екіден астам бөлек енгізілуінің, әртүрлі аймақтарда мүмкін болатын іріктеудің немесе қоңыздар жаңа жерлерді отарлаған кездегі генетикалық бөтелкелердің нәтижесі болуы мүмкін. Екі гаплотиптің арасында іріктеу қысымы табылған жоқ.

Жыныстық артықшылық

Кішкентай қоңыз қоңыздары жыныстық қатынас кезінде жас ерекшелігіне байланысты жыныстық ерекшеліктерін көрсетеді. Ересектер пайда болғаннан кейін 18 күн ішінде ата қоңыздар басқа ата қоңыздармен жұптасады. 18 күннен кейін еркек пен әйелдің жынысы бір-бірімен қарым-қатынас жасап, жыныстық қатынасқа түсуге көбірек уақыт жұмсайды. Сонымен қатар, бұл аурудың таралуы бүкіл әлемдегі құрт-құрт пен құрт-құрттың өндірісіне кері әсерін тигізеді. Ұлыбританияда SHB-ның таралуы мүмкіндігін жою үшін алдын алу стратегиясы іске асырылды, өйткені SHB-ның тіршілік етуіне қолайлы жағдай бірнеше аймақтарда бар.

Биологиялық бақылау

Зертханалық зерттеулерде саңырауқұлақтың патогендері ШБЖ-ны жоятыны дәлелденді. Метархизиум саңырауқұлақтары қоңыз бар топыраққа қосылғанда личинкаларды өлтіретіндігі анықталды. Сонымен қатар, саңырауқұлақтың қоңыздардың құнарлылығына кері әсер ететіндігі анықталды.

Мәдениетті бақылау

Бал араларын жақсылап жинап, аса көп стресске ұшыратудан аулақ болу керек, өйткені бұл өсімдіктер колониясын сақтап, қоңыздарды жоюға әкеп соғады. сақталған тарақ ішінде SHB бақылау үшін фумиганттар ретінде пайдалануға болады. Gard Star-дан алынған 40% перметриннен тұратын химиялық препарат АҚШ-та қолданылды. Ол сумен араластырылып, топыраққа салынады, ол жер астындағы SHB личинкалары мен құрттарын өлтіреді. Бұл әдіс зақымданған колонияны алып тастап, қоңыздарды қалдырған жерлерде де қолданылады. Bayer Corp. компаниясының 10% кумафос пластмасса жолақтары АҚШ-та кеңінен қолданылады. Ол қоңыздарды химиялық затты қамтитын қорапқа тұтқындап, қоңыздар өлімге әкелетін дозаны жұтып өлтіреді. Қазіргі уақытта нарықта бірнеше тұзақ бар. Ең тиімділері - бұл: "Қарағай құйрығы" (Beetlejail Baitable), "Құқық тұмсығы", "Фримен" (Freeman) "Қарағай тұмсығы", "Батыс тұмсығы", "Австралиялық", "АДЖ" "Қарағай жегіш" және "Қарағай шашуы". Бұл тұзақтардың барлығы қоңыздарды өшіру үшін улы емес майды пайдаланады. Бұл арқылы ара бағушылар уылдырықтарында улы заттардың болуын болдырмайды.