Кіріспе

1919 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызметкерлері арасындағы гомосексуалдық белсенділік бойынша тергеу

Ньюпорт сексуалдық жанжалы 1919 жылы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Ньюпорт, Род-Айленд штатындағы әскери қызметшілер мен азаматтардың гомосексуалдық әрекеттерін тергеуінен туындады. Тергеу әсіресе, барлау әдістерінің күрделілігімен, атап айтқанда, күдікті гомосексуалдарды сексуалдық қатынасқа түсіру арқылы оларды анықтау үшін әскери қызметшілерді пайдалануымен ерекшеленді. Соңынан өткен сот процесі ұлттық назарды өзіне тартты және Конгресс тарапынан тергеу басталды. Тергеу нәтижесінде Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Джозеф Даниельс және Әскери-теңіз күштерінің орынбасары (және болашақ АҚШ президенті) Франклин Д. Рузвельт Конгресс комитеті тарапынан ресми айыпталды.

Негізгі мәліметтер және тергеу

1919 жылдың ақпан айында теңізші Томас Брунелл мен бас машинашының көмекшісі Эрвин Арнольд Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы Ньюпорт әскери-теңіз базасындағы әскери-теңіз ауруханасында ем алып жатты. Брунелл Арнольдқа әскери және азаматтық ерлердің ерлермен сексуалдық қатынасқа түсетіндері Әскери-теңіз YMCA және Ньюпорт өнер клубында достық және сексуалдық қанағат алу үшін жиі кездесетінін айтты. Арнольд Брунеллдің мәлімдемесін тәуелсіз зерттеді, нәтижесінде аталған орындарда киім ауыстыру, бір жынысты сексуалдық әрекеттер, алкоголь және кокаин қолдану фактілерін анықтады. Арнольд өз зерттеулерінің толыққанды есебін жоғары жақтауларына ұсынды. 2-ші әскери-теңіз округінің командирі, адмирал Спенсер С. Вуд тергеу жүргізуге бұйрық берді және Арнольдтың мәлімдемелерін қарау үшін тергеу сотын құрды. 1919 жылдың 19 наурызында сот толыққанды тергеу қажет деген қорытындыға келді. Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы Франклин Д. Рузвельт соттың ұсынысын бекітті және Бас прокурор А. Митчелл Палмерден тергеуді жүргізуді сұрады. Палмер бұрынғы Коннектикут штатының детективі Арнольдқа тергеуді тапсырды. Ол жасы және сыртқы келбетіне қарай тергеушілерді іріктеді, жасырын әрекеттерді жүзеге асыруды көздеді. Бірнеше апта бойы 13 агент Арнольдқа гомосексуалдық актілер мен олардың қатысуы туралы ашық сипаттаған күнделікті есептерді ұсынды. Олар тікелей қатысуға қатысты қандай да бір тартыншақтық немесе ой-пікір білдірген жоқ. Әрқайсысы әскери соттың алдына келдіріліп, бұрынғы сексуалдық серіктестері ретінде таныған адамдардың олармен болған кездесулері туралы егжей-тегжейлі куәліктерін тыңдады. Ескірген әскери шенеуніктер тергеушілердің қолданған терминологиясына түсініксіздік танытты. Сотталғандар көптеген жағдайда жеңілдік алу үмітімен басқаларды айыптауға итермеленді, және олардың көпшілігі осы мүмкіндікті пайдаланды. Брунелл кейбір адамдарды айыптады, бірақ ең жақын достарының есімдерін жасырды. Үш апталық әскери сот отырысы 17 теңізшіге содомия және "ұятты мінез-құлық" танылған айыптар бойынша әскери сотқа дейін жетті. Көпшілігі Мэн штатындағы Портсмут кеме құрылыс орнындағы әскери-теңіз түрмесіне жіберілді. Тағы екеуі қызметтен босатылды, ал тағы екеуі кінәсіз деп танылды және оларға ешқандай шара қолданылмады.

Баспасөз және саяси әсер

Провиденс Журналының редакторы Джон Р. Ратхом сот процесін күнделікті жариялап тұрды, көбінесе айыптау тарапының ісіне сынды көзбен қарады. 1920 жылдың 8 қаңтарында Епископальдық шіркеудің дін қызметкері Сэмюэл Нил Кент барлық айыптардан босатылды. Осы істе судья заңсыз жыныстық қатынасқа қатысқандарын айтқан куәгерлердің көрсетулеріне сенбеуге тырысты. Ол ешқандай әскери немесе үкіметтік билік оларды өз еркіне қарсы мұндай әрекеттерге мәжбүрлей алмайтынын, демек олар өз еріктерімен қатысқан және шағымдары негізсіз, немесе жоғары тұрғандарының заңсыз бұйрықтарымен әрекет еткен деген тұжырым жасады. Оның бұл пікірі Ньюпорттың діни қауымдастығында наразылық тудырды. Бірнеше күннен кейін Ньюпорттың дін қызметкерлерінің комитеті Президент Вудро Вильсонға ұзын хат жазып, Ньюпорттағы Әскери-теңіз күштерінің қызметін, әсіресе айыпталушыларды айлар бойы сотсыз ұстап тұру сияқты «зиянды және жаман әдістерді» айыптады. Хатының авторы – Уильям Саффорд Джонс (Ченнинг шіркеуі), Дж. Говард Деминг, Эверетт П. Смит (Портсмут қаласындағы Сент-Мэри шіркеуі) және Ричард Арнольд Грин (Ньюпорт). Провиденс Журналы бұл хатты жариялады, бұл Әскери-теңіз күштерін қорғануға мәжбүр етті және Әскери-теңіз күштерінің хатшысы Джозефс Дэниелс пен Рузвельттің есімдерін атады. Рузвельттің көмекшісі Ратом сияқты баспасөз жариялағандықтан Әскери-теңіз күштерінің беделіне нұқсан келтіріп, ата-аналар балаларын теңізшілер қатарына қосылуға рұқсат бермейтін деңгейге жеткізеді деп ашуланды. Алайда, тергеу кезінде қолданылған әдістер де маңызды мәселе болды. Ратом мен Рузвельт Вашингтондағы теңіз күштерінің басшылығы тергеуді тығыз бақылап отыр ма, әлде тергеушілердің заңсыз әрекеттерге қатысуына рұқсат берілген бе деген мәселе бойынша «тілдесіп» дауласты. Тергеулер созылғанда, Рузвельт 1920 жылдың шілдесінде Демократиялық партияның вице-президенттікке кандидаттығын қабылдағаннан кейін Әскери-теңіз күштерінің көмекші хатшысы лауазымынан кетті. Ол және президенттікке кандидат Джеймс М. Кокс сол жылы Уоррен Г. Хардингтің үлкен жеңісіне ұтылды. 1921 жылдың 19 шілдесінде Сенаттың Теңіз істері жөніндегі комитетінің кіші комитеті Ньюпорттағы тергеулерде қолданылған әдістері үшін Дэниелс пен Рузвельтті айыптады. «Нью-Йорк Таймс» газеті оқиғаның көптеген егжей-тегжейлі мәліметтері «жариялауға жарамсыз» екенін хабарлады, бірақ комитет Дэниелс пен Рузвельттің «теңізшілерді дәлелдер алу үшін осыған ұқсас әрекеттерге қатыстыруды білгенін» сендірді. Комитет баяндамасында осылайша теңізшілерді пайдалану «американдық азаматтың кодексін бұзады және өз елі үшін соғысу үшін теңізші болып тіл білген әрбір американдық жігіттің құқықтарын елемейді» делінген. Комитет сонымен қатар әскери соттың бұрынғы шешімін жариялады. Әскери сот Рузвельттің мінез-құлқы «жаман және ақылға сыймас» екенін айтқан болатын, ал комитет оған «адамгершіліксіз» деген бағасын қосты. Комитет Дэниелстің сот шешімін қабылдамауы «қатты айыпталады» деді. Барлық тараптар үшін осы қылмыстардың егжей-тегжейін талқылау қиын болғандықтан, олардың тілі күмәнді әрекеттерді қайта-қайта сипаттайды, бірақ нақты іс-әрекеттерді атамайды. Олар «адамгершілік перспективаның жоқтығына» сіңіп, теңізшілердің жастығын еске салады: «Қызметтегі тәжірибелі сарбаздардың қорқынышына түсетін мінез-құлық жас жігіттерге күштеп таңылды». Олардың ең нақты сипаттамасында теңізшілерге «адамгершіліксіз әрекеттер жасауға рұқсат берілді» делінген. Сонымен қатар, комитет Дэниелс пен Рузвельттің қызметкерлерді мұндай әрекеттердің орын алуы мүмкін болатын жағдайға қоюы «ұятты, қорқынышты және табиғатқа қайшы келетін әрекет» екенін жазды. Соңында, комитет теңіз күштерінің қызметкерлері Ньюпорттағы қиын мәселеге тап болғанын мойындады және «теңіз оқу орындағы адамдардың денсаулығы мен моральдық жағдайына қауіп төндіретін» «адамгершіліксіз жағдайларды» айыптады.

Салдары

Рузвельт бұл есепті қабылдамады, екі республикалық мүше оны сынаған, ал бір демократ жеке пікір білдіргенін атап өтті. Ол комитет есебіндегі көптеген мәліметтер мен түсіндірмелерге қарсылық білдірді, содан кейін шабуылға көшті: "Теңіз күштерін саяси мақсатта пайдалану тоқтатылуы керек". Әскери соттың қорытындысы туралы ол ештеңе демеді.

Көркем шығармаларда

2014 жылы жарық көрген "Certainty" кітабында автор Виктор Бевин жас заңгер Уильям Бартлетттің көзімен, сот залынан қарап, Ньюпорт теңізшілерімен ұятты қатынас жасады деген айыппен сотталған жергілікті дін қызметкері Сэмюэл Кентті қорғауға байланысты туған дау-жанжалды көркем әңгімелеген.