Кіріспе

Эфиопияның Аваш аңғарының жоғарғы бөлігіндегі палеолиттік ескерткіш – Мелка Кунтуру (መልካ ቁንጥሬ) Эфиопияның Аваш аңғарының жоғарғы бөлігінде орналасқан. Ол Аддис-Абебадан оңтүстікке қарай 50 шақырым жерде, Мелька Аваш ауылынан Аваш өзені арқылы орналасқан. Мұнда Аваш өзені арқылы салынған көпірден төмен қарай үш сарқырама бар, олар Бутаджираға оңтүстікке қарай жол ашады. Аймақтың жалпы ауданы шамамен 3000 км² және ол плиоцендік жанартаулармен шектеледі. Басты жанартау орталықтары солтүстікте Вачача мен Фури, оңтүстікте Боти мен Агояби. Оның шығыс шекарасы – Үлкен Шығыс Африка жарылысы жүйесіне жататын Эфиопия жарылысының негізгі грабені. Мелка Кунтура аймағы эрозияға қарсы тұрған ішкі террасалары бар аңғарлардан тұрады. Бұл шөгінділердің көрінетін қалыңдығы шамамен 30 метр, ал барлық деңгейлердің жиынтық қалыңдығы шамамен 100 метрді құрайды. Жақында жүргізілген құрылымдық, тефростратиграфиялық және литостратиграфиялық зерттеулер осы аймақтағы гоминидтердің қызметіне қатысты экологиялық ортаның қалыптасуы туралы жаңа мәліметтер береді. Аваш өзені аңғары 4-5 миллион жыл бұрыннан бері адам тектес жаратылыстардың мекендеген жері болып келген. Аваш өзені әр маңызды жанартаулық белсенділіктен кейін өз арнасын қайта орнатып, әр жолы эрозияның жаңа базалық деңгейін қалыптастырды. Бұл өзеннің және оның салаларының су ағыны Мелька Кунтура формациясындағы археологиялық ескерткіштерді көміп, сақтап қалған қайта өңделген жанартау материалдарының шөгінді ортасын қамтамасыз етті.

Зерттеу тарихы

1963 жылы Жерар Деккер ашқан бұл қазба алаңы 1964 жылы Жерар Байлуд тарапынан зерттелді, ал кейін Жан Шавайон (1965–1982 / 1993–1995) басқарған француз миссиясы жүйелі түрде қазба жұмыстарын жүргізді. 1999 жылдан бері Италия Сыртқы істер министрлігі мен Римнің «La Sapienza» университеті үшін Марчелло Пиперно басқарған итальяндық миссиясы, Эфиопия Мәдениет және туризм министрлігінің Мәдени мұраны зерттеу және сақтау басқармасымен, сондай-ақ Оромия мәдениет және туризм бюросымен келісім бойынша қазба жұмыстарын жүргізіп келеді.

Археологиялық іздер

Археологтар Мелка Кунтуреде 30-дан астам қоныс орнын қазды. Табылған заттар Зукуалла тауының жарылысынан қалған жанартаулық шөгінділермен мерзімделген, бұл тау Мелка Кунтуренің солтүстік-шығысында орналасқан. Мелка Кунтуреден табылған Олдован және ерте Ашеул археологиялық қалдықтары 2.0 млн жылға дейін сона алады деген ұсыныс болған, бірақ бұл кейіннен егжей-тегжейлі хроностратиграфиялық талдаумен негізсіз екені дәлелденді. Тізбек шамамен 1,7 миллион жыл бұрынғы Карре Олдован қонысынан басталады, ол Аваш өзенінің оң жағалауындағы Гомборе I-нің B деңгейімен салыстырылады. Шамамен бір уақыттағы Олдован қонысы Гарба IV-те құжатталған. Олдован қоныстарын жабатын А туфы мен 1,0 және 0,84 миллион жыл бұрынғы В туфы арасында Жарамиллоның магниттік стратиграфиялық тізбегі орналасқан. Гарба XII және Симбиро III сияқты бірнеше маңызды қоныстар осы хронологиялық кезеңге жатады, олар соңғы Олдованнан ерте Ашеулға (Гарба XII) немесе Ашеулдің архаикалық фазасына (Симбиро) өту кезеңін көрсетеді. Африкалық Ашеулдің кейінгі фазасы Гомборе II аймағындағы бірнеше қоныстарда жақсы көрсетілген (шамамен 0,8 млн жыл бұрын). Ашеулдің ең соңғы қонысы – Гарба I, ол шамамен 0,5 млн жыл бұрын дауланған, ал бұл ұзақ тізбектің соңы Мелка Кунтуредегі Гарба III қонысымен бейнеленген, ол шамамен 0,2 млн жыл бұрын дауланған және орта тас дәуіріне өту қонысы ретінде қарастырылады. Жоғарыда аталған деңгейлердің кейбіреулері гоминидтердің қалдықтарын тапты: Гомборе I-дегі H. cf. erectus-тың шыбық сүйегінің фрагменті; Гарба IV-тегі H. cf. erectus баласының жартылай жауырыны; Гомборе II-дегі екі H. erectus бас сүйегінің сынықтары; және Гарба III-тегі үш архаикалық H. sapiens бас сүйегінің сынықтары. Шығыс Африканың кейінгі тас дәуірі Мелка Кунтуреде жақсы құжатталмаған, қазіргі уақытта Вофи мен Келладағы кейбір табылған заттармен ғана көрсетілген. Мелка Кунтуреден 7 км-ден аспайтын қашықтықта, Балчит деп аталатын жерде обсидианның әсерлі шығулары бар. Мелка Кунтуредегі бірнеше қоныстардан алынған сынамаларды талдаудың нәтижесінде, бұл шығулар ең ерте Олдован фазаларынан бастап шикізат көзі ретінде пайдаланылған. Мелка аймағындағы обсидианды пайдалану тарихи кезеңге дейін жалғасты, нәтижесінде ондаған мыңдаған жапырақшалардың, ядролардың және осы жанартаулық тастың іздерінің көптеген және кең жинақтары қалды.

Көрмелер

Оромия мәдениет және туризм комиссиясы Еуропалық қауымдастықтың қаржылық көмегімен мұражай салды. Мұражай төрт ғимараттан тұрады және онда экспонаттар бар: біреуі – тарихқа дейінгі Африка, екіншісі – геология және вулканология, үшіншісі – палеоантропология, төртіншісі – Мелька Кунтуренің тарихқа дейінгі дәуірі. Сонымен қатар, "Ашық аспан астындағы мұражай" бар, онда 0,8 миллион жыл бұрын дауырланған екі Ашеулдік ескерткіштің қазбалары көрсетілген. Қазіргі таңда (2016 жылдың мамыр айы) Дүниежүзілік банк қаржыландыратын жаңа мұражай құрылыс кезеңінде.