Ішкі күресті бейнелейтін иық үстіндегі періште мен шайтан
Shoulder angel
Исламдағы «иықтегі періште» туралы: әдебиеттегі қақтығысты бейнелеу құралы, жақсылық пен жамандық арасындағы күрес. Анимация, комикстерде жиі кездеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қиял-ғажайып туындыларда әсер ету үшін қолданылатын сюжеттік тәсіл.
Plot device used for an effect in fictional works
Иықтағы періште – әдебиетте, әсіресе анимация мен комикстерде драматикалық және/немесе күлкілі эффект үшін қолданылатын сюжеттік тәсіл. Періште – сананы бейнелейді, ал көбінесе оның қарсы тұратыны – азғыруды ұсынатын шайтан болады. Олар кейіпкердің ішкі күресін көрсетуге көмектесетін тиімді амал.
A shoulder angel is a plot device used for dramatic and/or humorous effect in fiction, mainly in animation and comic books/strips. The angel represents conscience and is often accompanied by a shoulder devil representing temptation. They are a useful convention for depicting the inner conflict of a character.
Иконография
Иық періштесі көбінесе қанаты, киімі, шаңырағы және кейде арфасы бар дәстүрлі періштенің бейнесін қолданады. Иық шайтаны да әдетте қызғылт терісі, мүйіздері, тікенді құйрығы, үштігі және кейде екі бөлікке бөлінген есек аяқтары бар дәстүрлі шайтанға ұқсайды. Көбінесе екеуі де өз иесіне ұқсайды, бірақ кейде олар оқиғадағы жауапты немесе тәлкекке салуға бейім басқа кейіпкерлерге ұқсайды. Батыс мәдениетінде бұл идея жеке қорғаушы періште туралы христиандық ұғымды дамытады, оны кейде періштенің күш-жігеріне қарсы тұратын жеке шайтанмен жұптастырған, әсіресе 15 ғасырғы «Тырыстық қамалы» сияқты танымал ортағасырлық драмаларда. Осы және Кристофер Марлоудың шамамен 1592 жылы жазылған «Доктор Фаусттың қайғылы тарихы» пьесасында «Жақсы періште» мен «Жаман періште» басты кейіпкерге қарсы кеңес береді (2-ші акт, 1-ші көрініс және т.б.).
The shoulder angel often uses the iconography of a traditional angel, with wings, a robe, a halo, and sometimes a harp. The shoulder devil likewise usually looks like a traditional devil with reddish skin, horns, barbed tail, a trident, and in some cases, cloven hooves. Often, both resemble their host, though sometimes they will resemble other characters in the story who are responsible or mischievous. In Western culture the idea develops the Christian concept of a personal guardian angel, who was sometimes considered to be matched by a personal devil who countered the angel's efforts, especially in popular medieval dramas like the 15th century The Castle of Perseverance. In both this and Christopher Marlowe's play The Tragical History of Doctor Faustus, of about 1592, the "Good Angel" and "Bad Angel" offer competing advice (Act 2, scene 1, etc.) to the hero.
Ертедегі христиандық
140-150 жылдар шамасында жазылған "Хермастың бағушысы" атты канонды емес ерте христиан кітабында екі періште туралы идея кездеседі: "Адаммен бірге екі періште болады – біреуі туралықтың, екіншісі зұлымдықтың". Бұл періштелер өз кезегінде адамның жүрегіне түсіп, оның сезімдерін бағыттап, ықпал етуге тырысады. Гермасқа екі періштені де түсіну керектігі айтылады, бірақ тек туралық періштесіне ғана сену керек. Бұл тұжырым көптеген ежелгі және дәстүрлі мәдениеттерде кең таралған жеке қорғаушы рухтар туралы идеяларға ұқсас.
The non canonical early Christian book The Shepherd of Hermas, of around A. D. 140–150, has a reference to the idea of two angels: "There are two angels with a man—one of righteousness, and the other of iniquity". These angels in turn descend into a person's heart, and attempt to guide a person's emotions. Hermas is told to understand both angels, but to only trust the Angel of Righteousness. The concept is similar to ideas of personal tutelary spirits that are very common in many ancient and traditional cultures.
Христиандық фольклоры
Кейбір христиандық фольклорында әр адамның жеке қорғаушы періштесі болады, оның міндеті сол адамды іздеп жүріп, физикалық және рухани зиянға ұшырауынан сақтауға тырысу. Сонымен қатар, әр адам шайтандардың шабуылына ұшырайды, олар көбінесе жеке-жеке, қорғаушы періште сияқты бір адамға ғана бағышталған деп есептелмейді, және адамды күнәға итермелеуге тырысады. Періштелер мен шайтандардың екесі де адамның ойларына енуге және жаңа идеялар ұсынуға қабілетті деп саналады.
In some Christian folklore, each person has a dedicated guardian angel whose task is to follow the person and try to prevent them from coming to harm, both physical and moral. At the same time each person is assailed by devils, not usually considered as single and dedicated to a single person in the same way as the guardian angel, who try to tempt the person into sin. Both angels and devils are often regarded as having the ability to access the person's thoughts, and introduce ideas.
Ежелгі иудаизм
Ежелгі мидраш, Жаратылыс Рабба, бұл ұғым Жақыптың ағасы Есаудан туған ұлының батасын алу үшін қолданған хитролыққа байланысты айтылады: "Исақ Жақыпқа: «Жақында, мен сені қолға тигізіп сезінемін, ұлым» деді, сонда Жақып өзінің тоқсандарына зәр шығарды, және оның жүрегі балауыз сияқты жұмсақ болды, сонан соң Құдай оған екі періште тағайындады, біреуін оң жағына, екіншісін сол жағына, оның шынтақтарынан ұстап тұру үшін." Жаратылыс Рабба 65:19.
In the ancient midrash, Genesis Rabbah, the concept appears in connection with the trick used by Jacob in order to steal the first born blessing from his brother Esau: "When [Isaac] told Jacob, "Come closer that I may feel you, my son" , Jacob urinated onto his calves, and his heart became as soft as wax, and God assigned to him two angels, one on his right and one on his left, in order to hold him up by his elbows." Genesis Rabbah 65:19.
Ислам діні
Кираман Катибин деген исламдық наным бар, яғни екі жазушы періште әр адамның екі иығында тұрып, олардың жақсылықтары мен жамандықтарын жазады. Бірақ бұл періштелер адамның шешімдеріне ешқандай ықпал етпейді, тек оның істерін ғана тіркеп отырады. Дегенмен, иықтағы періштелерге ұқсас түсінік – қарин. Ислам әдебиеттерінде айтылуынша, қарин – (мүмкін жаман) жеке серік және әрбір адамға берілген қорғаушы періштелер.
There is a similar Islamic belief of Kiraman Katibin, two recording angels residing on either shoulder of humans which record their good and bad deeds. However, these angels do not have influence over the choices one makes, and only record one's deeds. However, there is a concept which is more similar to the shoulder angels: the qareen, which, according to Islamic literature, is a (possibly evil) personal companion, and the guardian angels assigned to each person.
Жапон буддизмі
Жапон буддизмінде Кушоджин – адамның иығында отырып, оның барлық істерін бақылап, туралы хабар беретін екі жаратылыс: Бір атты; 同名; Dōmyō және Бір туған; 同生; Dōshō. Домио жақсы амалдарды тіркеп алады, ал Дошо жаман амалдарды хабарлайды.
In Japanese Buddhism, the Kushoujin are a pair of beings – Same Name; 同名; Dōmyō and Same Birth; 同生; Dōshō – which sit on a person's shoulders, observing and reporting all his deeds. Dōmyō records good deeds, but Dōshō reports bad ones.
Сократ
Ежелгі грек философиясында Платон «Федр» еңбегінде Сократтың айтқан сөзі туралы жазады. Сократ жанды үш бөлікке бөледі: «арба жүргізуші», яғни күнделікті өмірге қатысатын адам, өзін-өзі бақылай білетін, қанағаттылық пен ұяттылықты сезінетін «жақсы жылқы» және «жаман [жылқы]», ол «өзінің серігі мен арба жүргізушісін ашуландыру үшін барлық күшін салады». «Жаман жылқы», тіпті «таяқ пен қамшының бірлескен әсеріне де көнбестейтін», арба жүргізушіні эрос және құштарлық мәселелерінде азғыруға тырысады. Ал «жақсы жылқы» «арба жүргізушіге бағынады» және «әлі де ұят сезімімен басқарылады», оның міндеті – арба жүргізушіні ұятты нәрселерден алшақтатқанымен, руханилыққа жетелеу. Екі жылқы да арба жүргізушінің өмірінде әрқашан бірге болады және иықтағы періште мен шайтанның сюжеттік қағидасына ұқсас әрекет етеді.
In Ancient Greek philosophy, Plato writes in Phaedrus about a speech given by Socrates that splits the soul into three parts: a "charioteer," or the man that participates in everyday life, a "good horse" that knows of self control, moderation, and shame, and a "bad [horse]" who "does everything to aggravate its yokemate and its charioteer." The bad horse, who "barely yields to horsewhip and goad combined," tempts the charioteer in matters of eros and lust. The good horse, meanwhile, "is obedient to the charioteer" and "still controlled by its sense of shame," and meant to steer the charioteer away from the shameful and towards the divine. Both horses are present in the life of the charioteer at every moment, and act in a very similar fashion to the shoulder angel and shoulder devil plot device.
Қазіргі бейнелеулер
Бірнеше заманауи көркем шығармаларда кейіпкер екі иықтағы да фигуралардан бірдей жаман кеңес алса, періште орнына екінші иықтан шайтан пайда болса, немесе шайтан оны періштені қууға көндірсе, оны ерекше зұлым немесе әрекетке құмар деп көрсету мүмкін.
In several modern fictional stories, a character can be marked as especially evil or mischievous by receiving similarly bad advice from both shoulder figures, having a second shoulder devil instead of the angel, or being persuaded by the devil to kick the angel out.
Қазіргі заманғы БАҚ-та
"Менің иығымдағы періште" – 1946 жылғы американдық фантастикалық фильм. "Тинтиннің оқиғалары" комиксінде бұл тұжырым кем дегенде екі әңгімеде қолданылған. "Қызыл теңіз акулалары" (1958) фильмінде капитан Хэддоктың жаман періштесі оны виски ішуге көндіреді, бірақ ол іше алмай тұрып бөтелке сынып, жақсы періште жеңіске жетеді. "Тибеттегі Тинтин" (1960) фильмінде Сноуи өзінің жындысының ықпалымен капитан Хэддоктың рюкзағынан ағып жатқан вискиді ішеді. Соңында, сол кітапта, оның жындысы маңызды хабарды жеткізудің орнына үлкен сүйекті жеуге сұраныш етеді. Оның жақсы періштесі дауды ұта алмай, жылап кетеді, ал ол хабарды ұшырып жібергенде сүйекті шайнайды. Қатесін түсінген Сноуи жергілікті монастырьға барып, монахтардан көмек сұрайды. Екі мысалда да періштелер жақсы немесе жаман нұсқаларындай көрінеді, мүйіздері мен қанаттары бар. 1960 жылы Ханна-Барбераның алғашқы мультсериалы "Флинтстоунз" 1-маусым, 12-эпизод, "Лотерея билеті" Фред Флинтстоунның бір иығында жақсылықты, екінші иығында жамандыққа ұмтылатын санасы бейнеленген. Бұл кейіпкерлер Фредтің киімдерімен жасалған, періште және шайтан кейпінде, оны айналасындағыларға сенуге немесе адалсыздық пен ашкөздікпен әрекет етуге шақырады. 1993 жылы "Симпсон" сериалының "Жарлы күн" эпизодында Гомер Лизаға әр адамның жақсы және жаман жағы бар екенін түсіндіреді. Содан кейін Гомердің қиялында фантастикалық оқиға басталады, онда Гомердің жаман жағы шайтан киімімен бейнеленеді, ол жақсы Гомердің қабірінде билеп, "Мен зұлым Гомермін, мен зұлым Гомермін" деп ән салады, бұл оның ішіндегі жақсылық пен жамандық арасындағы күрес бұрыннан-ақ жаман періштесінің жеңісімен аяқталғанын көрсетеді. Бұл мотив 1996 жылы Вендидің дәмді беконды чизбургеріне жасалған жарнамада қолданылды. Вендидің негізін қалаушысы Дейв Томас жаңа рецепт туралы шешім қабылдауға кешігеді, ал оның иығындағы періште мен шайтан тиісінше ақ және қызыл костюм киген. Екі кейіпкер де моральдық тұрғыдан жақсы көрінеді, бірақ әртүрлі мінезді, өйткені олар жақсылық пен жамандықты емес, тамақ таңдауын көрсетеді ("періште" – жеңіл тағамды, ал "шайтан" – дәмді тағамды ұсынады). "Шайтан" Дейв бургерге дәмді қызыл биперлі ірімшік қосуды ұсынады және пікір таласын жеңіп алады, ал "періште" Дейв оны жегенде абай болуға кеңес береді. Негізін қалаушы періштесіне: "Өзіңнің ісіңе араласпа" дейді. "Sluggy Freelance" веб-комиксінде (1997 жылдан бастап) үш басты кейіпкердің иығындағы періштелер мен шайтандармен пікірлесіп жатқаны көрсетілген, олардың әрқайсысы өздерінің иелерінің ерекшеліктерін көрсетеді: Рифтің екеуі де шешім қабылдауға дайын емес, басшылық сұрағанда "білмеймін" дейді; Торгтың екеуі де балағат; ал Зоидің шайтаны ашық киім киеді, ал оның періштесі оны да солай киюге тілейді. 2000 жылы Диснейдің "Императордың жаңа ойыны" анимациялық фильмі, оның жалғасы "Кронктың жаңа ойыны" және "Императордың жаңа мектебі" анимациялық сериалында иық періштелері мен шайтандарының тұжырымы, әсіресе Кронк кейіпкері арқылы көрсетілген. Олар Кронк франшизасындағы моральдық дағдарыстарда көрінеді, бірақ көбінесе Кронкті бір жолға немесе екінші жолға бағыттаудан гөрі бір-бірімен жанжалдасады. Оскарлық жүлде алған Диснейдің "Ленд а Пуа" атты қысқа фильмінде Плутонның иығындағы періште мен шайтанның ықпалы көрсетілген. "Микки Маус клубында", Диснейдің мектепке дейінгі балаларға арналған анимациялық сериалында Питтің де ұқсас көріністері бар, бірақ олар қанаттары мен шаңырағы/мүйіздері мен сазқалысы бар емес, қарапайым ақ және қызыл түсті. Терри Пратчеттің "Түнгі күзет" (2002) романында қастандықшы Карсерді батыр Сэмюэл Ваймс екі иығында бір-біріне қарсы емес, Карсерді одан да жаман істерге итермелеу үшін бәсекелесіп жүрген жын бар деп санайды. Ваймс Карсердің көзіне терең қараса, артына қарайтын жын-шайтандарды көре алады. "Ақ бұлттар атласы" (2012) көркем фильмінде Ескі Джорджи (Хьюго Уивинг) Захриге (Том Хэнкс) жақсы және жаман кеңестер береді. Ол тек оқиғаның маңызды сәттерінде ғана пайда болады, онда Захридің ақыл-ойы дұрыс пен бұрыс таңдаулар арасында екіге бөлінеді. BYUtv-нің эскиздік комедиялық сериалы "Studio C" бірнеше эскиздерде бұл тұжырымды қолданады, періште немесе шайтанның физикалық комедиялық аспектісі – толық көлемді актер ойнайды – олар жақсы немесе жаман әсер етуге тырысатын адамның иығына көтерілуге мәжбүр.
Angel on My Shoulder is a 1946 American fantasy film about a deal between the Devil and a dead man. The Adventures of Tintin comics used this concept in at least two stories. In The Red Sea Sharks (1958), Captain Haddock's bad angel persuades him to drink a bottle of whisky, but the bottle smashes before he is able to drink it, leaving the good angel victorious. In Tintin in Tibet (1960), Snowy is tempted by his demon to lap up Captain Haddock's whiskey leaking from his rucksack. In an later instance from the same book, his demon tempts him to enjoy a huge bone rather than deliver a vital message. His good angel loses the argument, leaving in tears, and he gnaws the bone while the message blows away. Realizing his mistake, Snowy makes amends by reaching a local monastery and brings the monks to help. In both examples, the angels resemble good or bad versions of their subject, with horns and angel wings. In 1960, the original Hanna Barbera cartoon, The Flintstones season 1, episode 12, “The Sweepstakes Ticket,” features Fred Flintstone with an angel conscience on one shoulder and a devil conscience on the other. These characters look like Fred dressed up in angel/devil costume, and they encourage him to trust those around him or to behave dishonestly and greedily. In 1993, in The Simpsons episode "Whacking Day," Homer presents the concept that everyone has a good and a bad self to Lisa. A fantasy sequence set in Homer's imagination then begins, showing Homer's bad self, visually depicted as Homer in a devil costume, dancing on the grave of the good Homer while singing 'I am Evil Homer, I am Evil Homer', implying that within him the battle for good and evil has long ago been won by his bad angel. The trope is used in a 1996 Wendy's commercial for a spicy bacon cheeseburger. Founder Dave Thomas is indecisive about the new recipe, and his shoulder angel and devil are him dressed in a white and red suit respectively. Both character appear morally good, but with different personalities, as they are not meant to represent good and evil, but food preferences (with the "angel" representing mild food and the "devil" representing spice). The "devil" Dave wins the debate to add spicy pepper jack cheese to the burger, and the "angel" Dave suggests he be careful while eating the burger. The founder tells his angel to "mind his own business." In the webcomic Sluggy Freelance (beginning in 1997), all three of the main characters have been shown debating with their shoulder angels and demons, each of whom reflects aspects of their respective hosts: Riff's are both unwilling to commit to a course of action, saying 'don't know' when asked for guidance; Torg's are both childish; and Zoe's demon dresses in revealing outfits, while her angel wishes she could dress in the same fashion. The 2000 Disney animated film The Emperor's New Groove, its sequel Kronk's New Groove, and the animated series The Emperor's New School feature the concept of shoulder angels and devils, most notably in the character of Kronk. His appear at various points of moral crisis in the franchise for Kronk, but often spend more time antagonizing each other than actually trying to take Kronk down one path or another. The Oscar winning Disney short Lend a Paw also featured Pluto being influenced by a shoulder angel and devil. In Mickey Mouse Clubhouse, a Disney animated series aimed at preschoolers, Pete has similar manifestations—though simply colored white and red rather than depicted with wings and a halo/horns and a pitchfork, respectively. In the Discworld novel Nightwatch (2002) by Terry Pratchett, the killer Carcer was considered by the hero Samuel Vimes to have a demon on each shoulder, not opposing each other but in competition to urge Carcer on to worse deeds. It was said that if Vimes looked deep into Carcer's eyes, he could see the demons looking back. In the feature film Cloud Atlas (2012), Old Georgie (Hugo Weaving) whispers bad and good advice to Zachry (Tom Hanks). Old Georgie appears only in critical points of the story, where Zachry's mind is split between right and wrong choices. BYUtv's sketch comedy series Studio C makes use of the concept in several sketches, with the physical comedy aspect of the angel or devil – a full sized being played by an actor – having to physically climb up onto the shoulder of the one they are attempting to influence for good or evil.