Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгр дирижері
Hungarian conductor
Ференц Фричай (9 тамыз 1914 – 20 ақпан 1963) – венгр дирижері. 1960 жылдан қайтыс болғанға дейін Австрия азаматы болды.
Ferenc Fricsay (; 9 August 1914 – 20 February 1963) was a Hungarian conductor. From 1960 until his death, he was an Austrian citizen.
Өмірбаян
Фричай 1914 жылы Будапештте дүниеге келді және музыканы Бела Барток, Золтан Кодалы, Эрнст фон Дохнани және Лео Вайнерден оқыды. Будапешт музыка академиясының осы және басқа факультеттерінде фортепиано, скрипка, кларнет, тромбон, соққы аспаптары, композиция және дирижерлік мамандықтарын меңгерді. Фричай 15 жасында алғаш рет дирижер ретінде өнер көрсетті, Будапешттің жас музыканттар оркестрінің тұғырында әкесін ауыстырды. 1930 жылы, 16 жасында, ол әкесінен кейін «Жас музыканттар» оркестрінің дирижері болды. Содан кейін, 1933 жылдан 1943 жылға дейін, Венгрияның үшінші ірі қаласы Сегедтегі филармонияның музыкалық директоры қызметін атқарды; ол 1933 жылдан бастап әскери оркестрінің де директоры болды. 1942 жылы Миклош Хорти үкіметі еврей музыканттарын жұмысқа алуға тырысқаны және өзінің «еврей қаны» болғаны үшін (сенімді мәліметтерге сәйкес, анасы еврей болған) оны әскери сотқа берді. 1954 жылы Израиль филармониясымен дебют жасады. 1950 жылдардан бастап көп уақытын Германияда өткізді, Бавария мемлекеттік операсының музыкалық директоры (1956–1958) және RIAS симфониялық оркестрінің, Берлин Deutsche Oper және Берлин филармониясының дирижері болды. 1956 жылы Бавария мемлекеттік операсының бас музыкалық директоры болып тағайындалды, бұл лауазымды 1958 жылға дейін атқарды. Фричай 1961 жылдың 7 желтоқсанында Лондонда өткен соңғы концертінде Лондон филармониялық оркестріне Золтан Кодалының симфониясының Ұлыбританиядағы тұңғыш орындалуын, Феликс Мендельсонның скрипкалық концертін (Вольфганг Шнайдерханмен) және Бетховеннің 7-ші симфониясын дирижерлік етті. Өмірі бойы қайталап ауруларға шалдықты және 1963 жылдың 20 ақпанында 48 жасында швейцариялық Базель қаласында асқазан рагынан қайтыс болды. Фричайдың соңғы тыныс алатын жері 1952 жылы отбасы қоныстанған Швейцарияның Тургау кантонындағы Эрматинген зиратында орналасқан. Оның анасы Берта, туған тегі Ленгьел (1876–1963), Фричайдан кейін бір айдан аспайтын уақытта қайтыс болды және сол қабірге жерленді. Оның немересі Доминик Ференц Добай (1972–1992), бірінші әйелі Марта Фричай Тельбис (1915–1997) және Герта Штайн (1912–2005) да сол жерге жерленді. 2015 жылы қабір муниципалитет шешімімен ескерткіш ретінде жарияланды және бұзудан қорғалды.
Fricsay was born in Budapest in 1914 and studied music under Béla Bartók, Zoltán Kodály, Ernst von Dohnányi, and Leó Weiner. With these and other faculty at the Budapest Academy of Music he studied piano, violin, clarinet, trombone, percussion, composition and conducting. Fricsay made his first appearance as a conductor at age 15, substituting for his father at the podium of the Young Musicians Orchestra of Budapest. In 1930, at the age of 16, he succeeded his father as conductor of the Young Musicians Orchestra. then, from 1933 to 1943, he was music director of the Szeged Philharmonic Orchestra in the third largest city in Hungary; he also served as director of its military band from 1933. In 1942, he was court martialed by the government of Miklós Horthy for wanting to employ Jewish musicians, and for having "Jewish blood" himself (according to reliable reports, his mother was Jewish). He made his debut with the Israel Philharmonic in 1954. He spent much of his time from the 1950s onward in Germany as music director of the Bavarian State Opera (1956–1958) and as conductor of the RIAS Symphony Orchestra, the Deutsche Oper Berlin and the Berlin Philharmonic. Also in 1956, he was appointed General Music Director of the Bavarian State Opera, a position he held until 1958. Fricsay gave his last concert on 7 December 1961 in London, conducting the London Philharmonic Orchestra in the UK premiere of Zoltán Kodály's Symphony, Felix Mendelssohn's Violin Concerto (with Wolfgang Schneiderhan), and Beethoven's Symphony No. 7. He suffered from repeated illnesses throughout his life and finally succumbed to cancer of the stomach on 20 February 1963 at the age of 48 in Basel, Switzerland. Fricsay found his final resting place at the cemetery of Ermatingen in the Swiss canton of Thurgau, where the family settled in 1952. His mother Berta, née Lengyel (1876 1963), died less than a month after Fricsay and was buried in the same grave. His grandson Dominic Ferenc Dobay (1972 1992), his first wife Martha Fricsay Telbisz (1915 1997) and Herta Stein (1912 2005) were buried in the same site as well. In 2015, the grave was declared by the municipality as a memorial which is protected from dissolution.
Репертуар және жазбалар
Фричай Моцарт пен Бетховеннің, сондай-ақ ұстаздары Бела Барток пен Золтан Кодалының музыкасын орындау өнерімен танымал болды. "New Grove" энциклопедиясында жазылғандай, ол дирижерлік таяқсыз дирижерлік жасады, бірақ "осы әдістің қарсы сыншыларын өте айқындығы мен дәлдігімен таң қалдырды", ал "New Grove" мұны "сергектік рух" пен "таныс классикалық шығармалардағы мінездің айқындығы" деп сипаттайды. 1950 жылдардан бастап өмірінің соңына дейін Deutsche Grammophon үшін жазбалар жасады. 1961 жылғы 24 қыркүйекте қайта жаңартылған Берлин Deutsche Oper операсының ашылуында "Дон Жуан" операсын қойып, дирижерлік жасады.
Fricsay was known for his interpretations of the music of Mozart and Beethoven, as well as that of his teachers Béla Bartók and Zoltán Kodály. According to the entry in "New Grove", he conducted without a baton, but "confounded the adverse critics of this technique by the extreme clarity and precision of his performances," to which "New Grove" ascribes "a dynamic spirit" and "vividness of character in familiar classics." From the 1950s until his death, he recorded for Deutsche Grammophon. He led the inauguration of the rebuilt Deutsche Oper Berlin with a performance of Don Giovanni on 24 September 1961.