Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пуэрто-Риколық жазушы
Puerto Rican writer
Луис Палес Матос (20 наурыз 1898 – 23 ақпан 1959) – Пуэрто-Рико ақыны, ол Afro Antillano деп аталатын поэзия жанрын жасаған деп есептеледі. Ол сонымен қатар Пуэрто-Риконың дыбысты фильмдердің алғашқысы "Тропикалық романтика" фильмінің сценарийін жазған.
Luis Palés Matos (March 20, 1898 – February 23, 1959) was a Puerto Rican poet who is credited with creating the poetry genre known as Afro Antillano. He is also credited with writing the screenplay for the "Romance Tropical", the first Puerto Rican film with sound.
Алғашқы жылдар
Палес Матос Пуэрто-Риконың Гуаяма қаласында белгілі ақындар отбасында дүниеге келді. Оның анасы да ақын болған, әкесі Висенте Палес Анес те ақын еді, және Гуаяма қаласында оның есімімен мектеп аталған. Орта мектепте ол мектептің ай сайын жарияланатын "Mehr Licht" басылымын редакциялады. Отбасының қаржылық жағдайы қиын болғандықтан, ол орта мектепті бітірмей, түрлі жұмыстар істеп ақша табуға мәжбүр болды.
Palés Matos was born in Guayama, Puerto Rico into a family of well known poets. His mother was also a poet as was his father Vicente Palés Anés, who has a school named after him in Guayama. In high school he edited the school's monthly publication "Mehr Licht". His family's financial situation was bad and he was forced to drop out of high school and earn a living working in various jobs.
Диепализм қозғалысы
1918 жылы ол Фахардо қаласына көшіп, қаланың жергілікті газеті «El Pueblo» газетінде жұмыс істеді. Сол жерде ол Нативидад Суливерес есімді жас қызбен танысып, көп ұзамай оған үйленді. Нативидад ұл туды, бірақ бір жыл өткен соң әйелі туберкулезден қайтыс болды. Палес Матос қатты қайғырып, «El palacio en sombras» («Көлбеулердегі сарай») атты өлеңінде өкінішін білдірді. Бұл Латын Америка әдебиетінде жаңа жанрдың басталуын қадағалады, ол афро-кариб мәдениетінен алынған сөздерді Пуэрто-Риконың испан тіліне үйлестірді. Бұл өлеңдер бірден Пуэрто-Риконың басты ағымындағы ақ зиялыларынан сынап-қанауға ұшырады, олар қара халықтың мәселелерін жоғары әдебиетке лайық немесе маңызды тақырыптар деп санамады. 1934 жылы Палес Матос «Романс тропик» фильмінің сценарийін жазды, ол Пуэрто-Рикодағы дыбыстық киноның алғашқы және әлемдегі екінші испандық дыбыстық фильмі болды. Хуан Эмилио Вигие түсірген және режиссерлік еткен фильмде кедей жігіт пен бай қыздың махаббаты туралы айтылады. Педро Хуанера арқылы Пуэрто-Рико мен Нью-Йорктегі кинотеатрларда көрсетілген «Романс тропик» үлкен жетістікке ие болды. Фильм Пуэрто-Рико киноиндустриясына халықаралық деңгейде танымалдық әкелуге мүмкіндік берді, бірақ Канино отбасы (инвесторлар) мен Вигие арасындағы авторлық құқықтарға қатысты дау жұртқа жария болғанда индустрияның дамуына кері әсер етті. 1937 жылы Палес Матос «Tuntún de pasa y grifería» («Жамандық пен қара түстің барабандары») атты жинақты жариялады. Бұл өлеңдер жинағы Пуэрто-Рико әдебиет институтынан марапат алды. Палес Матос әдеби еңбектерімен атаққа ие болды. Палес Матос, афрокубалық ақын Николас Гильенмен бірге «Негризм» қозғалысының негізін қалаушысы саналса да, ол қара Пуэрто-Рико қауымының өкілдерінен де сынға ұшырады, олар Палес Матостың, ашық терілі адамның, олардың есебінен танымал болуын өз нәсіліне жасалған құлық деп есептеді. Афро-Пуэрто-Рико және Афро-Кариб поэзиясының басқа да өкілдеріне Абелардо Диас Альфаро (1916–1999), ол сондай-ақ Афро-Антильяно лирикасын жазды, және Анжеламария Давила (1944–2003), ол 1970-ші жылдары афрофеминистік поэзия жазды, жатады.
In 1918, he moved to the town of Fajardo where he worked for El Pueblo, the town's local newspaper. There he met a young lady by the name of Natividad Suliveres and soon married her. Natividad gave birth to a baby boy, but within a year his wife died of tuberculosis. Palés Matos was devastated and expressed his grief in the poem "El palacio en sombras" (The palace in shadows). He moved to San Juan and worked for the daily newspapers, El Mundo This marked the start of a new genre in Latin American literature which blended words from the Afro Caribbean culture into the Spanish verse of Puerto Rico. These poems were immediately and criticized by white, mainstream Puerto Rican intellectuals who viewed black issues as not being noteworthy or appropriate topics for high literature. In 1934, Palés Matos wrote the screenplay for Romance Tropical, the first Puerto Rican movie with sound and the second Spanish movie with sound in the world. The movie, which was produced and directed by Juan Emilio Viguié, dealt with the romance between a poor boy and a rich girl. Romance Tropical, which was distributed in theaters throughout Puerto Rico and New York by Pedro Juanera, was an astounding success. The film promised to give the Puerto Rican film industry international recognition, however the development of the industry was affected when a dispute over the copyrights between the Canino family (investors) and Viguié became public knowledge. In 1937, Palés Matos published Tuntún de pasa y grifería (Drumbeats of Kinkiness and Blackness). This collection of poems received an award of recognition from the Puerto Rican Institute of Literature. Palés Matos gained fame with his literary work. Though Palés Matos is considered, together with the Afro Cuban poet Nicolás Guillén, the father of the "Negrismo" movement, he was also criticized by members of the black Puerto Rican community, who considered it an insult to their race that Palés Matos, a light skinned man, was becoming famous on their account. Other figures of Afro Puerto Rican and Afro Caribbean poetry include Abelardo Díaz Alfaro (1916–1999) who also wrote Afro Antillano lyrics and Angelamaria Davila (1944 2003) who wrote Afro feminist poetry in the 1970s.
Кейінгі жылдар
1957 жылы оның "Poesías" атты жазбаша жұмысы испан тілі академиясымен жоғары бағаланды. Пуэрто-Рикода Баямон қаласында Палес Матос атындағы мемлекеттік мектеп және Гуаяма қаласында қоғамдық тұрғын үй кешені бар. Пуэрто-Рико университетінің гуманитарлық факультетінде оның құрметіне аталған ғимарат бар. Нюйорк ақыны Джаннина Браскидің "Yo Yo Boing!" атты спанглиш романы Палес Матостың афро-антильдік өлеңдеріне және Джулия де Бургостың лирикалық поэзиясына құрмет көрсетеді, ал олардың екеуі де романның кейіпкерлері арасындағы пікірталас тақырыбы болып табылады. Әнші-сазгер Рой Браун 70-ші жылдардың соңында "Aires Bucaneros" деп аталатын топ құрды, бұл атау Палес Матостың өлеңдерінің бірінен алынған. Топ 1979 жылы осы өлеңге негізделген әнді қамтитын, осы атпен аталатын альбом шығарды. Содан кейін Браун Палес Матостың өлеңдеріне негізделген бірнеше ән жазды.
In 1957, his written work, "Poesías" was acclaimed by the Academy of the Spanish language. There is a public school in Puerto Rico named after Palés Matos, in the town of Bayamón and a public housing complex in Guayama. The school of Humanities of the University of Puerto Rico has a building named after him. The Spanglish comic novel "Yo Yo Boing!" by Nuyorican poet Giannina Braschi pays tribute to the Afro Antillano poems of Palés Matos and the lyric poetry of Julia de Burgos who are both the subject of a debate among several characters in the novel. Singer/songwriter Roy Brown formed a group in the late 70s called Aires Bucaneros, which is the title of one of Palés Matos poems. The group released an eponymous album in 1979, featuring a song based on the poem. After that, Brown has written several songs based on Palés Matos poems.