Морис Жиродиас: Франциядағы тұқымдық баспагер және цензурадан тыс әдебиеттер
Maurice Girodias
Морис Жиродиас – французский издатель (1919-1990), основатель Olympia Press. Известен публикацией запрещенных в Британии и США книг: "Лолита", "Тропик Рака" и др.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз баспашысы (1919–1990)
French publisher (1919–1990)
Морис Жиродиас (12 сәуір 1919 – 3 шілде 1990) – француз баспашысы, ол «Олимпиа Пресс» баспасын құрды. Бұл баспа Ұлыбритания мен Америкада цензураланған, бірақ Францияда тек ағылшын тіліндегі нұсқалары ғана рұқсат етілген, эротикалық мазмұнды кітаптарға маманданған. Ол әкесінің «Обелиск» баспасынан өркендеді, ол Генри Миллердің «Рак тропигі» еңбегін жариялауымен танымал болған. Жиродиас Владимир Набоковтың «Лолита» романын, Дж. П. Донлевидің «Жаңғырық адам» романын (20 жылдық сот процесіне әкелген), сондай-ақ Сэмюэл Беккет, Уильям С. Берроуз, Джон Гласско және Кристофер Логтың шығармаларын жариялады.
Maurice Girodias (12 April 1919 – 3 July 1990) was a French publisher who founded the Olympia Press, specialising in risqué books, censored in Britain and America, that were permitted in France in English language versions only. It evolved from his father’s Obelisk Press, famous for publishing Henry Miller’s Tropic of Cancer. Girodias published Vladimir Nabokov's Lolita, J. P. Donleavy’s The Ginger Man (involving a 20 year lawsuit), and works by Samuel Beckett, William S. Burroughs, John Glassco and Christopher Logue.
Ерте өмір
Жиродиас Морис Кахань Францияның Парижі қаласында, Манчестерде туған Джек Кахань мен француз мұрагері Марсельдің (қыздығы Жиродиас) ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі яһуди, ал анасы католик болған. Жиродиас өте жайлы балалық шақты өткізді, бірақ Ұлы депрессия оның әкесін Парижге жаңа мамандыққа көшуге мәжбүр етті – шетелдік туристерге арналған ағылшын тіліндегі эротикалық кітаптарды басып шығару. Өйткені цензура салдарынан олар өз елдерінде мұндай материалдарды ала алмады. Француз цензура заңдарында ағылшын тіліндегі туындыларды отандық тәркілеусіз жариялауға мүмкіндік беретін ереже болды. Каханьның кәсібі (Жиродиас кейіннен нацистерден өзінің жартылай еврей тегін жасыру үшін анасының туған атын алды) "Обелиск баспасы" деп аталды. Ол Франк Харрис, Генри Миллер және Анаис Ниннің әйгілі туындыларын, сондай-ақ Кахань өзі жазған бірнеше жеңіл эротикалық шығармаларын жариялады. Жиродиас әкесінің бизнесіне ерте қатысты. 1934 жылы, 15 жасында Жиродиас "Тропик рагы" кітабының түпнұсқа мұқабасындағы алаңдататын шабақ суретін салды. 1939 жылы әкесінің ерте қайтысынан кейін Жиродиас баспашылық міндеттерін өз мойнына алды және 20 жасында Париж, Екінші дүниежүзілік соғыс, оккупация және қағаз тапшылығынан аман қалды. Соғыстан кейін ағасы Эрик Каханьмен бірге Жиродиас қызметін кеңейтіп, "Грек Зорбасын" (француз тілінде) және Генри Миллердің "Сексус" кітабын басып шығарды. Соңғы кітап Францияда қызу пікір-таластарға себеп болды, оның нәтижесінде сот процестері мен әдепсіздік үшін тұтқындаулар болды. "Миллер ісі" Жиродиас түрмеден шығуымен, бірақ банкротқа ұшырап, компаниясын басқара алмай аяқталды.
Girodias was born Maurice Kahane in Paris, France, the son of Manchester born Jack Kahane and a French heiress, Marcelle (née Girodias). His father was Jewish and his mother was Catholic. Girodias lived a relatively idyllic childhood until the Depression forced his father to take up a new profession in Paris, publishing risqué books in English for the consumption of foreign tourists, who because of censorship could not obtain such materials at home. French censorship laws had a loophole allowing English works to be published without domestic confiscation. Kahane's venture (Girodias later took his mother's birth name to hide his partially Jewish background from the Nazis) was called Obelisk Press. It published notorious works by Frank Harris, Henry Miller and Anaïs Nin, as well as several pieces of light erotica written by Kahane himself. Girodias's involvement with his father's business started early. In 1934, at the age of 15, Girodias drew the disturbing crab picture seen on the original cover of Tropic of Cancer. After his father's early death in 1939, Girodias took over publishing duties, and at the age of 20 managed to survive Paris, World War II, Occupation and paper shortages. After the war, with his brother Eric Kahane, Girodias expanded operations, publishing Zorba the Greek (in French) and Henry Miller's Sexus, among other texts. The latter volume touched off a firestorm in France, with trials and arrests for obscenity. The 'Affaire Miller' ended with Girodias out of jail, but bankrupt and no longer in control of his company.
Олимпиа баспасы
Шетелдік жазушы Аустрин Уэйнхаус Жиродиасты Мерлинмен байланысты Парижде тұратын бірқатар жазушылармен таныстырды, бұл әдеби журнал; «Парижде заңды түрде кітаптар шығару үшін [Мерлин] француз билігіне француздық бизнес серіктесі бар екенін көрсетуі керек болды». Жиродиас топқа кедейліктен шығудың жолы – әркімнің оның жаңа кәсіпорны – «Олимпиа Пресс» үшін ашық кітаптар жазуы керектігін айтты, бұл атау оның әкесінің компаниясына және Манедің суретшінің портретына ұқсас болды. Бастапқыда Жиродиас үшін Генри Миллер, Сэмюэл Беккет, Джон Гласско және Кристофер Лог сияқты американдық жазушылар жазды. Александр Трокки, Джон Стивенсон (Маркус Ван Хеллер), Гласско және Лог «db’s» («ашық кітаптар») Атлантика кітапхана сериясы үшін жазды, бұл эротиканың қысқа мерзімді жинағы. Беккет «Уатт» және оның «Малоун трилогиясын» әдеби жинақ «Мерлин» арқылы жариялады. Оңтүстік Африка ақыны Синклер Бейлс «Олимпиа» баспасының редакторы болды. Бірнеше полиция шабуылдарынан кейін Жиродиас өзінің баспаларын өзгертіп, Атлантика кітапханасын Джон Коулманның «Зор кереует» кітабынан басталатын «Саяхатшының серігі» сериясымен алмастырды. Заңдық қиындықтар Жиродиасты серияға ашық эротикалық емес, көбірек әдеби шығармаларды қосуға итермеледі, ал алтыншы кітап, Денни Брайанттың «Тендер болған денеме», Дж.П. Донливидің «Жәндік адам» кітабынан кейін жарық көрді. «Саяхатшының серігі» сериясында Владимир Набоковтың «Лолита», Уильям С. Берроуздың «Жылаңаш түскі ас», Полин Реаждың «О» әңгімесінің аудармасы және Мейсон Хоффенберг пен Терри Саузернның «Candy» кітаптары да жарық көрді. «Олимпиа Пресс» сондай-ақ «The S. C. U. M. Manifesto» кітабын жариялады, ол кейін басқа баспагерлермен жарық көрді және үзінділері жарияланды. «Олимпия Пресс» баспасының басқа баспалары – «Офир кітаптары», «Офелия баспасы» және «Отелло кітаптары».
Expatriate writer Austryn Wainhouse introduced Girodias to a number of writers living in Paris associated with Merlin, a literary review; in order "to publish books legally in Paris, [Merlin] needed to demonstrate to the French authorities it had a French business partner." Girodias famously advised the group that the way out of poverty was for everyone to come and write dirty books for his new venture Olympia Press, which took its name from the similarity to his father's company, and Manet's famous portrait of a courtesan. Among those who wrote for Girodias in the early days were American author Henry Miller, Samuel Beckett, John Glassco and Christopher Logue. Alexander Trocchi, John Stevenson (Marcus Van Heller), Glassco and Logue penned "db's" ("dirty books") for the Atlantic Library Series, a short lived line of erotica. Beckett published Watt and his Malone Trilogy through the more literary Collection Merlin. The South African poet Sinclair Beiles was an editor at Olympia. After several police crackdowns, Girodias shifted his imprints, replacing the Atlantic Library with the Traveller's Companion Series, beginning with The Enormous Bed by John Coleman. Legal difficulties persuaded Girodias to include less openly erotic and more literary works in the series, and number six, Denny Bryant's Tender Was My Flesh, was followed by The Ginger Man, by J. P. Donleavy. Other famous titles published in the Traveller's Companion Series were Lolita by Vladimir Nabokov, The Naked Lunch by William S. Burroughs, a translation of Story of O by Pauline Réage, and Candy by Mason Hoffenberg and Terry Southern. The Olympia Press also published The S. C. U. M. Manifesto, which has since been published by other publishers and excerpted. Other Olympia Press imprints included Ophir Books, Ophelia Press and Othello Books.
Жәндікті адам
Жиродиас Донливидің ниетіне қайшы, "Жүсінді адам" кітабын порнография ретінде жариялады. Ол туындының әдеби құндылығын ұғуға шамасы келмеді. Ол кітабының керемет және ерекше екенін кешіккенмен түсінгенде, мұны мойындаудың орнына автордың құқықтарын тартып алуға тырысты. "Жүсінді адам" жарық көргеннен кейін Жиродиас пен Донливи 20 жыл бойы бірін-бірі сотқа беріп, талас-тартыс жасады. Бұл сот процесі тіпті Жиродиас банкрот болғаннан соң да жалғасты, себебі аукционда Донливидің әйелі "Олимпиа Пресс" баспасының құқықтарын сатып алды. "Жүсінді адам" кітабының түпнұсқа қолжазбасын талдау көрсеткендей, Донливи айтуынша, "бірнеше ірі қателіктер, дұрыс емес орналасқан абзацтар және кейбір жерлерде ерекше қателер болған, бірақ осы ерекшеліктерді ескергенде, жұмыс қолжазбаға сәйкес жазылған". Донливи көбінесе сот ісін жеңіп алды, бірақ бұл екі тарапқа да қымбатқа түсті.
Girodias, very much against Donleavy's intention, published The Ginger Man as pornography. He seemed unable to grasp the literary merit of the work. When he did belatedly understand that he had a brilliant and original book, instead of acknowledging this, he tried to steal the rights from the author. Girodias and Donleavy sued each other back and forth for a period of 20 years following the publication of The Ginger Man. This litigation continued, even after Girodias' bankruptcy, when at auction Donleavy's wife bought the rights to the Olympia Press. Analysis of the original manuscript for The Ginger Man shows, in Donleavy's words, "a few major blunders and distinctly misplaced paragraphs and an odd misprint here and there, but the work with these exceptions had meticulously followed the manuscript". Donleavy won almost every case, though it was an expensive ordeal for both parties.
Лолита
Күрделі келісім шарттары бойынша "Олимпиа Пресс" баспасы "Лолита" романының Америкадағы сәттілігінен кейін авторлық құқық төлемдерінің шамамен үштен бір бөлігіне ие болды. Бірақ Жиродиас Набоковқа француздық авторлық құқық төлемдерін уақтылы төлемегендіктен бұл үлесінен айырылды.
A complicated arrangement accorded the Olympia Press roughly one third of the royalties for Lolita after the novel's breakthrough success in America. However, Girodias lost this share when he failed to pay Nabokov on time for the French royalties.
Маркус ван Хеллер
Жиродиас кейбір авторлардың табысты туындыларын авторлық гонорар төлеуден жалтарту үшін, авторлардың білмеуінше, өзіне тиесілі басқа баспаханада (Офелия Пресс) қайта басып шығарды. Бұл Джон Стивенсонның 1961 жылы Жиродиаспен ынтымақтастығын аяқтауының басты себептерінің бірі болды. 1955–1961 жылдары «Саяхатшының серігі» сериясы үшін Маркус ван Хеллер деген псевдониммен Стивенсон ең нәтижелі жазушы болды, оның псевдонимi белгілі бір брендке айналды. Соңынан Жиродиас Маркус ван Халлердің кім екені көпшілікке белгісіз екенін пайдаланып, басқа жазушыларға осы псевдониммен жаңа романдар жариялауға тапсырыс берді.
Girodias used to reprint the successful works of some authors under another imprint belonging to him (Ophelia Press) without the knowledge of the respective authors, in order to avoid giving them royalties for new editions. This was one of the main reasons that determined John Stevenson to end the collaboration with Girodias in 1961. In the years 1955–1961, under the pen name Marcus van Heller, Stevenson was the most prolific writer for the "Traveller's Companion" series, turning his pen name into a brand of sorts. Afterwards, Girodias used the fact that the real identity behind Marcus van Haller was largely unknown, commissioning other writers to publish new novels under this pen name.
Қылмыстық
Жиродиас өзінің мансабы бойында үнемі билік органдарымен қиындықтарға тап болды. Париж полициясы, көбінесе британдық кеденшілердің қысымымен, оның көптеген кітаптарын тәркілеп, жойды. Соттар оған айыппұл салды, ал 1963 жылы ол Парижден кетуге мәжбүр болды, бірінші Копенгагенге, содан кейін Америкаға кетті, онда кеден агенттері Жиродиасқа тиесілі көптеген TC атауларының микрофильм көшірмелерін жойды. Ол сондай-ақ Симон & Шустер және автор Ирвинг Уоллеспен Дж. Дж. Джадуэйдің "The Original Seven Minutes" атты туындысы бойынша қарым-қатынаста қиындыққа ұшырады. Жиродиасқа тиесілі "Олимпия Пресс" басылымының көшірмелері кітап дүкендеріне жеткенге дейін жойылды. Оның кітаптары Америка Құрама Штаттарында Olympia Press, Traveller's Companion және Ophelia Press таңбаларымен жарық көрді. Венера кітапханасының атын Кэйбл Ньюс Барни Россеттің Grove Press-тен қарыздарды өтеу ретінде алғаннан кейін, Жиродиас сонымен қатар Венера Фривей таңбасымен жарияланды, ал таратуын Кэйбл Ньюс жүзеге асырды. Оның эротикалық және хардкорлық порнографиялық кітаптары Ұлыбританияда, Батыс Германияда, Данияда және Нидерландыда Olympia Press таңбасымен жарық көрді. Паулин Реаждың "О" тарихының алғашқы британдық басылымы Olympia Press баспасында жарық көрді. "1964 жылы Жиродиас әдепсіз әдебиеттерді жариялағаны үшін сотталды. 3 наурызда ол бір жылға бас бостандығынан айырылды, жиырма жылға баспа ісінен шеттетілді және 20 000 доллар айыппұл төледі. Бұл кітап арқылы қоғамдық моральға қарсы қылмыс жасағаны үшін баспагерге ең ауыр жаза салынды. Жиродиас француз, американдық және британдық билік органдарының тым жақын байланысы салдарынан қираған болуы мүмкін. Нәтижесінде, Жиродиас барлық мүлкін жоғалтып, қирады." 1974 жылы Жиродиас Венера Фривей таңбасымен "Президент Киссинджер" кітабын жариялады, бұл көптеген авторлардың Генри Киссинджердің қатысуымен социализм арманын бейнелейтін ғылыми фантастиканың даулы туындысы болды. Айтуынша, билік оны жалған есірткі саудасымен ұстап, елден кетуге шақырған.
Girodias consistently ran into difficulties with the authorities throughout his career. The Paris police, often pressured by British customs, seized and destroyed many copies of his books. The courts would fine him, and by 1963 he found he had to leave Paris, first for Copenhagen, then for America, where Customs agents destroyed the microfilm copies of numerous TC titles Girodias possessed. He also got into serious trouble with Simon & Schuster and author Irving Wallace over a work called The Original Seven Minutes by J. J. Jadway. Copies of Girodias' Olympia Press title had to be destroyed before reaching the bookstores. His books were published in the United States under the Olympia Press, Traveller's Companion and Ophelia Press imprints. After acquiring the Venus Library name from Kable News, who had taken it from Barney Rosset's Grove Press in settlement of debts, Girodias published also under the Venus Freeway imprint, with distribution being handled by Kable News. His erotic and hardcore pornographic books were published also in the United Kingdom, in West Germany, Denmark and in The Netherlands under the Olympia Press imprint. The first British edition of Story of O by Pauline Réage was published by Olympia Press. "In 1964, Girodias was prosecuted for publishing obscene literature. He was sentenced on March 3 to a year in jail, banned from publishing for twenty years, and received a $20,000 fine. It was the most serious penalty ever imposed on a publisher for offenses listed outrage aux moeurs par la voie du livre. Girodias was probably ruined because of collusion amongst French, American, and British authorities As a result, Girodias lost everything and was ruined." In 1974 Girodias published President Kissinger using the Venus Freeway imprint, a controversial work of science fiction by numerous authors offering a dream of socialism starring Secretary of State Henry Kissinger. Girodias, it is said, was set up by the authorities in a phony drug deal and invited to leave the country.
Азаматтық
Жиродиас мүмкіндігі болса, жазушыларына ақы төлеуден, еңбектерін құжаттаудан және тіпті келісімшарттарын орындаудан қашып тырысты. Ол «Лолита», «Канди», «Жаңғырық адам», «Страделла» және «О» сияқты бірнеше шығармаға қатысты сот дауларына тартылған. «Канди» және «О» істерінде Жиродиас жеңіске жетіп, авторлық құқық саласында маңызды прецеденттер жасады. Ал «Лолита» және «Жаңғырық адам» істерінде ол жеңіліске ұшырады.
Girodias tended not to pay his writers, if he could avoid it, not to document his work, or even live up to his contracts. He was involved in litigation concerning Lolita, Candy, The Ginger Man, Stradella and O, among other works. In the cases of Candy and O, Girodias won, setting a great deal of copyright precedents. In the cases of Lolita and The Ginger Man, he lost.
Өлім
1990 жылы 3 шілдеде Жиродиас жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол 71 жасқа толып еді.
On 3 July 1990, Girodias died of a heart attack. He was 71.