Кіріспе

Libération (libeʁasjɔ̃), кеңінен Libé (libe) деп танылған, Франциядағы күнделікті газет, 1968 жылғы мамыр айындағы наразылық қозғалыстарынан кейін 1973 жылы Жан-Поль Сартр мен Серж Юлидің Парижде құрған газеті. Бастапқыда Францияның саяси спектрінің сол жақ шетінде орналасқан, газеттің редакциондық бағыты 1970-ші жылдардың соңында орталық-солшыл позицияға қарай өзгерді және 2012 жылға дейін солай болып қала берді. Басылым өзінің "ДНК-сын" "либералды-либертариандық" деп сипаттайды. Ол француз солшылындағы әртүрлі бағыттар үшін ортақ платформа болып табылуға және "бостандықтар мен азшылықтарды қорғау" принципін басшылыққа алуға бағытталған. 2005 жылы Эдуард де Ротшильдтің 37% акциясын сатып алуы және сол жылы Серж Юлидің Еуропа Конституциясын бекіту жөніндегі референдумда "жақтау" позициясын қолдауы, газеттің солшыл оқырмандарынан алшақтауына себеп болды. Алғашқы жылдары газет өзінің еркін және әзіл-қалжың стилімен, сондай-ақ дәстүрлі емес журналистік мәдениетімен ерекшеленді. Барлық қызметкерлер, басшылық құрамды қоса алғанда, бірдей жалақы алды. Редакторының дәстүрлі жазбаларынан өзге, Note de la rédaction деп аталып, N. D. L. R. деп белгіленетін, сонымен қатар типографтың соңғы сәтте енгізген өткір және тапқыр түсініктемелері бар NDLC (note de la claviste) жаңашылдығы да болды. Бұл француз күнделікті газеттерінің алғашқы веб-сайты болды. 2018 жылы газеттің таралымы шамамен 67 000 дананы құрады. Libération Франциядағы маңызды газеттердің бірі саналады.

Бірінші кезең (1973-1981 жж.)

Libération Жан-Поль Сартр, Филипп Гави, Бернард Лаллемент, Жан-Клод Вернье, Пьер Виктор, сонымен қатар Бенни Леви және Серж Юлидің қатысуымен 1973 жылдың 3 ақпанында 1968 жылғы мамыр айындағы наразылықтардың нәтижесінде құрылды. Сартр 1974 жылдың 24 мамырына дейін «Либерация» газетінің бас редакторы болды. Осы кезеңде газетке солшыл ливандық журналист Самир Франгие де үлес қосты. Бастапқыда газет иерархиялық емес принциппен жұмыс істеді, барлық қызметкерлер – бас редактордан бастап күзетшіге дейін – бірдей жалақы алды, бірақ кейін бұл «қалыпты жағдайға» айналды. 1980 жылдардың басында газет жарнама қабылдай бастады және бұрын мүлдем бас тартқан сыртқы қаржыландыруға жол берді, бірақ солшыл бағытын сақтап қалды. Газеттің негізін қалаушы және бұрынғы директоры Серж Юлидің айтуынша, Libé белсенді газет болды, бірақ ол ешқандай саяси партияны қолдамайды, кері күш ретінде әрекет етеді және көбінесе сол және оң қанатты әкімшіліктермен жаман қарым-қатынаста болады. Libé-нің пікірлер беттері («ребондтар») түрлі саяси көзқарастарды жариялайды. Олардың тәуелсіздікке және «кері күшке» бағытталғандығының мысалы – 1993 жылы «Либерация» социалистік президент Франсуа Миттеранның заңсыз тыңдау бағдарламасын жариялаған кезде болды. Libération мәдени және әлеуметтік оқиғаларға қатысты кейде балама пікірлерімен танымал. Мысалы, қылмыстар және басқа да оқиғалар туралы хабарлардан өзге, газет күнделікті сот процестерін де жариялайды, бұл кішігірім қылмыскерлерге көбірек адамдық көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Серж Юли айтқандай, «Либерацияның формуласы – қарсы мәдениет пен саяси радикализмнің үйлесімі». Редакцияның 2005 жылы Еуропа Конституциясын құру туралы шартты қолдау шешімі көптеген оқырмандар тарапынан сынға ұшырады, олар кейіннен «Еуропалық ұлттың» тұрақты негізі үшін қажет деп саналған әлеуметтік көзқарастардан мүлдем айырылған, тым неолибералды шартқа «жоқ» деп дауыс берді. 2010 жылдың 11 желтоқсанында Libération WikiLeaks веб-сайтының көшірмесін, соның ішінде АҚШ дипломатиялық кабельдері мен басқа да құжаттар жинағын жариялады, бұл WikiLeaks-ке қолдау көрсету мақсатында жасалды, оны «сот шешімі болмастан [WikiLeaks] жұмысын тоқтатуға тырысқан үкіметтер мен компаниялар» тарапынан «жабылуынан» қорғау үшін жасалды. 2015 жылдың маусым айында Libération WikiLeaks-пен бірлесіп, АҚШ Ұлттық қауіпсіздік агенттігінің 2006 жылдан 2012 жылға дейін президенттер Жак Ширак, Николя Саркози және Франсуа Олландтың телефон сөйлесуін жасырын тыңдап отырғанын хабарлады.

Эдуард де Ротшильдтің қатысы

2005 жылы Libération газетіне қаржы өте қажет болды, ал Серж Юли кеңеске редакциялық шешімдерге араласпайтынына уәде берген Эдуард де Ротшильдті газеттің басқаруына жеткілікті белсенділік танытуын шешуге көндіруге тырысты. 2006 жылдың мамыр айында газет «Libé апта соңы» деп аталатын демалыс журналын жариялады, оған «Экрандар» (телевизия, интернет және киноны қамтиды) және тағы бір «R.» қосымшасы енді. (Соңғысы сол жылдың қыркүйек айында тоқтатылды.) 2006 жылдың 13 маусымында Серж Юли редакция қызметкерлеріне Эдуард де Ротшильд Луи Дрейфус (генералдық директор) және өзі газеттен кетсе ғана, газетке одан әрі қаржы салуға келісетінін айтты. Юли газеттің болашағы оның шешіміне байланысты деп сенді. Журналистер қатты таң қалды. Ертесі күні олар газеттің негізін қалаушысын мақтап, журналистік тәуелсіздік туралы алаңдаушылықтарын білдірген мәлімдеме жариялады. Серж Юли 2006 жылдың 30 маусымында газеттен кетіп қалды. «Либерация» газетінің алғашқы басқарушы директоры Бернар Лаллемен мен Эдуард де Ротшильд арасындағы пікірсайыс «Ле Монд» газетінде жарияланды. 2006 жылдың 4 шілдесінде жарияланған мақаласында Лаллемен Юлидің кеткені «жазудың мағынасы бар» дәуірдің аяқталуы екенін айтты. Лаллемен «Либерация» газетінің және жалпы баспасөздің болашағы туралы пессимистік көзқарас білдірді. Ротшильдтің араласуын сынап, Лаллемен Сартрдың «Ақшаның идеясы жоқ» деген сөзін келтірді. Кейіннен Лаллемен блогында Ротшильдтің газетке тарихи байланысы болмағанын, оның мақсаты газеттің өзіне емес, тек ақша табу екенін мәлімдеді. 6 шілдеде Ротшильд: «Либерацияға моральдық, интеллектуалдық және қаржылық қолдау қажет. Либерацияға реквием қажет емес» деді. Алтымыш екі қызметкер, оның ішінде 35 журналист, мысалы, бас редактор Антуан де Годемар, Альберт Лондр сыйлығының иегері Сорж Шаландон (екеуі де 1973 жылы газет құрылғаннан бері жұмыс істеп келеді) және редактордың орынбасары Пьер Хаски (1981 жылдан бері жұмыс істейді) қаңтардың соңында жұмыстан кетуге дайын тұрды (барлығы 276 қызметкердің арасында). 2005 жылдың соңында газеттен кеткен 55 қызметкерді қосып есептегенде, Ротшильд газеттің иесі болғаннан бері кеткен қызметкерлердің саны 150-ге жуықтайды, ондаған отставкалар (оның ішінде Флоренс Оубенас, Доминик Симонно, Антуан де Бэк, Жан Атсфельд) есепке алынбағанда. 2007 жылдың мамырында бұрынғы «Либерация» журналистері, соның ішінде Пьер Хаски және Паскаль Рише («Либерация» редакторы) Rue 89 жаңалықтар сайтының құрушылары болды. 2014 жылы газет тағы да жаңалықтар ошағына айналды, себебі журналистер мен акционерлер газеттің болашағы туралы пікір келіспеушілікке ұшырады. Айналымның төмендеуіне байланысты акционерлер газеттің сайтынан әлеуметтік желі жасауды ұсынды. Бас редактор Николя Деморан осы даудан кейін отставкаға кетті.