Кіріспе

1962 жылы түсірілген «Тарас Булба» – Дж. Ли Томпсонның тарихи оқиғаларға негізделген, шымыр фильм. «Тарас Булба» фильмі Николай Гогольдің «Тарас Булба» романының сюжетімен шартты түрде байланысты, және Тони Кертис пен Юл Бриннер бас рөлдерде ойнаған. Фильмді Дж. Ли Томпсон режиссерлік еткен. Фильмнің сюжеті Гогольдің романынан көп жағынан өзгеше, алайда ол 1835 жылғы түпнұсқасына қарағанда, 1842 жылғы кеңейтілген (Ресей империясын қолдайтын) нұсқасына жақынрақ.

Сюжет

Фильм 16 ғасырда басталады, Украина, Ресей, Польша және Шығыс Еуропаның басқа да аймақтары бір-бірімен немесе Осман империясы сияқты ортақ жауға қарсы күрескен шағын бөліктерге және княздықтарға бөлінген кезде. Оқиға түріктер мен поляктар арасындағы шайқаспен басталады. Польшалықтар жеңіліске шақырғанда, казактар келіп, жағдайды құтқарады. Бірақ кейін поляктардың, казактар жеңіске жеткен соң, оларға сатқындықпен шабуыл жасау үшін күшін жинап тұрғаны белгілі болады. Нәтижесінде, поляктар Украинаны басып алады, ал казактар бағынышқа түседі. Тарас Булба, казак полковниктерінің бірі, отбасын өсіру үшін үйіне оралады, бірақ енді ол поляк үстемдігінде. Тарас және басқа казактар поляктарға бағынудың орнына, шаруашылықтарын өртеп, таулар мен ормандарға қашады. Екі онжылдықтан кейін Тарас екі ұлын, Андрийді (Тони Кертис) және Остапты (Перри Лопес) Киевтегі академияға, поляк білімі алу үшін жібереді. Мұнда үлкен ұлы Андрий поляк ханшайымы Наталья Дубровқа (Кристина Кауфман сомдаған) ғашық болады, бұл жергілікті тұрғындардың наразылығын тудырады, олар казак ағайындарын ең төменгі топтың өкілдері деп есептейді. Ақырында, ағайындар Киевтен қашып, Украина даласындағы әкесінің үйіне оралуға мәжбүр болады. Сол кезде поляктар казактардан жаңа соғыста көмектесу үшін әскер жинауды талап етеді деген хабар келеді. Андрий поляктар үшін күресуге қарсы шыққанда, оны қорқақ деп айыптайды. Бұл батылдық сынағымен шешілетін ауыр айып. Андрий мен оның айыптаушысы жылқыларымен үңгірдің үстінен секіріп өтеді, Құдай кімнің дұрыс екенін анықтап, айыптаушының өліміне себеп болады. Тарас Андрийдің басшылығын қолдайды. Ол поляктарға сатқындық жасап, Украинаны қайтарып алуды жоспарлайды. Иван Никола, казак бауырластығының гетманы, бауырластықты поляк басшылығымен Балтық аймағында соғысуға шақырады. Тарас Булба 20 жыл бұрынғы поляктардың сатқындығына кек алу уақыты келді деп қарсылық білдіреді. Гетман бауырластардың оны Балтыққа дейін ертетінге ант бергенін айтады. Тарас олар бармайтынын мәлімдейді және бауырластарды кімге еру керектігін шешуге шақырады. Олар Тарасты таңдайды. Орынсыз қалған гетман өзінің еріп бара алмайтынын айтады, ал Тарас Киелі Михаилдің туын алып, оның құрметіне бағыныштылыққа өткенде, бауырластар оны құлатып жібереді. Енді казак бауырластығының гетманы Тарас оларды Дубноға жетелейді, онда поляктар казактардың қосылуын күтеді. Оның орнына, казактар поляк әскеріне шабуыл жасап, оларды қалаға кері ығыстырады. Содан кейін казактар қаланы қоршайды. Аштық пен аурулар басталады. Андрий поляк сүйіктісінің өмірі үшін қорқып, оны құтқару үшін қалаға тығырықтан кіреді. Ол тұтқындалады, ал оның сүйіктісі казакқа ғашық болғаны үшін өртке лақтыруға үкім шығарылады. Оны құтқару үшін Андрий аштықтан қиналып жатқан қалаға мал жеткізу үшін шабуыл жасауға келіседі. Осы уақытта казактар қоршаудың жайпақ болуынан шаршап, көптегені үйлеріне қайтып кетеді. Польшалық қолбасшы казактардың шабуылға қарсы әлсіздігін байқағаннан кейін, бүкіл әскеріне шабуыл жасауға бұйрық береді. Тарас Булба шайқас алаңында ұлын кездестіреді және оның сатқындығы үшін өлтіреді, содан кейін өзен шатқалының жиегіндегі жалпы шегінуге қосылады. Мұнда, қоршаудан үйлеріне кеткен казактар соғысқа қайта қосылады, көптеген адамдар мен жылқылар, казактар мен поляктар, өзенге құлап, өледі. Фильм казактардың жеңіске жетіп, Дубноға кіруімен аяқталады. Андрийді сол жерде жерлеу керек, өйткені "қазір бұл казак қаласы". Гетман Тарас Булбаның сөзімен, казактар поляктарға олардың жасағанындай жаман қарамайды: "Біз тонамаймыз, қарақшылық жасамаймыз. Біз індетті жоямыз, азық-түлік вагондарын ашамыз және қала халқына тамақтандырамыз".

Даму

Фильм режиссер Роберт Олдрич үшін ұзақ жылдар бойы армандаған жоба болды, ол оның үстінде бес жыл жұмыс істеді. Ол романның "төрт-бес" сценарийін жазғанын, соңғысының "сенсациялық" болғанын айтты. Бұл – американдық-югославиялық алғашқы бірлескен туынды болжалыпты. Соңғы сәтте қаржыландыру сәтсіз аяқталып, наурыз айында фильмнің түсірілімі тоқтатылды. Олдрич оны түсіргісі келді, бірақ қаржылық қиындықтарға тап болып, сценарийді сатуға мәжбүр болды. 1959 жылдың мамыр айында Джозеф Кауфманның Олдричтен сценарийді және оған қатысты зерттеу материалдарын 100 000 долларға сатып алғаны хабарланды. Олдричтің сөзінше, Кауфман продюсер Харольд Хехттің жасырын адамы болған, ол Берт Ланкастердің қатысуымен көптеген әлеуметтік реалистік драмалармен байланысты болған. Ланкастерсіз бірнеше жобаны іске асыруды шешкеннен кейін, Хехт бірнеше фильмде жұмыс істеді, оның ішінде Гогольдің әңгімесінің бейімделуі де бар. Оны "түстілігі, сән-салтанаты, бірақ ең бастысы – көрерменге оңай ұсынылмаған, күшті жекелеген оқиғасы" тартып алды. Шілдеде Юл Бриннердің актерлік құрамына ілісуі жарияланды. Сол айда ол жаңа ғана "Қорқыныш мүйісі" фильмін аяқтаған режиссер Ж. Ли Томпсонмен келісімге келді. "Көрнекілік екінші орында тұрады", - деді Томпсон. "Ең маңыздысы – сюжет, сенімділік және кейіпкерлердің бейнесі". Он елдегі түсірілім орнын қарастырғаннан кейін, Аргентинада түсіруге шешім қабылданды. Сол айда Ван Хефлин Еуропада түсірілетін "Тарас Булба" фильміне қатысатынын мәлімдеді. Сьюзан Хэмпширдің рөл ойнауы тиіс еді, бірақ оның Томпсонмен жеке қарым-қатынасы аяқталғаннан кейін ол бас тартты деген хабар бар.

Түсірілім

Фильмнің түсірілімі 1961 жылдың 10 қазанында Аргентинада басталды. Топ Салта қаласында орналасқан. Аргентинадағы түсірілім жыл соңына дейін жалғасты, содан кейін өндіріс Голливудқа қайта оралды. Түсірілім ақпан айының соңында аяқталды. Томпсон Бриннерді "үлкен кеңістік пен керемет өнерді қажет ететін, ашық ауада ойнайтын актер" деп сипаттады. Ол – тамаша Тарас және жақсы актер, бірақ ол комедияда ойнамауы керек". Режиссер Кертисті де жоғары бағалап, "ол шынымен күресіп, өте ынталы, жұмыстан ешқашан жалыққан жоқ. Оның рөлі өте романтикалық, бірақ Юлдың рөлідей жарқын емес" деді.

Шығару

Фильмнің бюджеті 3,8 миллион доллар болғанмен, шығын 2,2 миллион долларға артты. Кассадағы нашар сатулар салдарынан ол United Artists компаниясына шамамен 4,5 миллион долларға түсті. Фильмді насихаттау мақсатымен Роберт В. Креппс жазған роман, Уолдо Солт пен Карл Тунбергтің сценарийімен байланыстырып, Гогольдің түпнұсқа әңгімесіне негізделген нұсқа ретінде жарық көрді.

Үй медиасы

2008 жылдың 25 наурызында фильм 1 және 2 аймақтарда DVD форматында жарық көрді. Бұл фильмнің DVD-де алғашқы шығарылымы. 2014 жылдың 23 қыркүйегінде Kino Video компаниясы АҚШ-та Blu-ray нұсқасын шығарды.