Кіріспе
Бабурнама – Моғол империясын құрған және Тимурдың шөбересі – Захир уд-Дин Мухаммад Бабурдың (1483–1530) мемуарлары. Бұл кітап шағатай тілінде жазылған, Бабур оны түркі тілі деп атаған. Оның немересі, император Акбар тұсында бұл шығарма 1589–90 жылдары (998 жыл бойынша) Абдул Рахим Хан и Ханан аударған. Бабур – білімді Тимурид әмірі, оның мемуарларындағы бақылаулары мен пікірлері табиғатқа, қоғамға, саясатқа және экономикаға деген қызығушылығын көрсетеді. Ол өзінің өмірін ғана емес, сонымен қатар өмір сүрген аймақтардың тарихын, географиясын және танысқан адамдарын да сипаттайды. Кітапта астрономия, география, мемлекеттік басқару, әскери істер, қару-жарақ және шайқастар, өсімдіктер мен жануарлар, өмірбаяндық деректер мен отбасылық шежірелер, сарай қызметкерлері мен суретшілер, поэзия, музыка және кескіндеме, шарап тойлары, тарихи ескерткіштерге саяхаттар, сондай-ақ адам табиғаты туралы ойлар сияқты алуан түрлі тақырыптар қамтылған. Бабурдың өзі суреттелген нұсқаларға тапсырыс бермеген секілді, бірақ оның немересі 1589 жылғы қарашада парсы тіліндегі аударманы алғаннан кейін оларды дайындауға бұйрық берді. Төрт суреттелген түптемеден біріншісі, Акбардың келесі он жыл ішінде жасағандары, 1913 жылы сатылымға шығарылды. Шамамен 70 миниатюра түрлі жинақтарда сақталған, оның 20-сы Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында. Басқа үш нұсқа, біріншісінен көшірілген, Нью-Делидегі Ұлттық мұражайда (жартылай толық, 1597–98 ж.), Британ кітапханасында (183 миниатюраның 143-і, шамамен 1590-шы жылдардың басы), екі беттік миниатюрасымен Британ мұражайында және мәтіні жоқ түптемесі, ең ірі бөліктері Мәскеудегі Шығыс өнерінің мемлекеттік мұражайында (57 парақ) және Балтимордағы Уолтерс өнер мұражайында (30 миниатюра) сақталған. Осы нұсқалардан жеке миниатюралар басқа да түрлі жинақтарда кездеседі. Кейінірек суреттелген қолжазбалар да жасалды, бірақ олар бұрынғыдай кең ауқымды болған жоқ. Көбінесе суреттерде Бабур орталық тұлға болып бейнеленген. Оның замандас суреттері сақталмаған, бірақ қолда бар деректер бойынша Акбардың суретшілері оны «дөңгелек бетті және салбыраған мұрты бар» деп, Орталық Азия стиліндегі тюрбан мен ұзын жеңді халаттың үстінен қысқа жеңді пальто киген күйде бейнелеген. Акбардың шеберханасы жаңа моғол кескіндемесін дамытқаннан кейін жасалған суреттелген Бабурнамалар батыс өнерінің ықпалымен пейзаждардың тереңдеп бейнеленуі сияқты жаңалықтарды көрсетіп, сарайда көрінетін батыс өнерінің әсеріне түскен. Жалпы, сахналар бұрынғы «тарихи» миниатюраларға қарағанда көңіл көшірмейді.
The Bāburnāma (; بابرنامه) is the memoirs of Ẓahīr ud Dīn Muhammad Bābur (1483–1530), founder of the Mughal Empire and a great great great grandson of Timur. It is written in the Chagatai language, known to Babur as Türki "Turkic", the spoken language of the Timurids. During the reign of his grandson, the emperor Akbar, the work was translated into Classical Persian, the literary language of the Mughal court, by a courtier, Abdul Rahim Khan i Khanan, in 1589–90 CE (AH 998). Babur was an educated Timurid prince, and his observations and comments in his memoirs reflect an interest in nature, society, politics and economics. His vivid account of events covers not just his own life, but the history and geography of the areas he lived in as well as the people with whom he came into contact. The book covers topics as diverse as astronomy, geography, statecraft, military matters, weapons and battles, plants and animals, biographies and family chronicles, courtiers and artists, poetry, music and paintings, wine parties, historical monument tours, as well as contemplations on human nature. Though Babur himself does not seem to have commissioned any illustrated versions, his grandson ordered their production as soon as he was presented with the finished Persian translation in November 1589. The first of four illustrated copies made under Akbar over the following decade or so was broken up for sale in 1913. Some 70 miniatures are dispersed among various collections, with 20 in the Victoria and Albert Museum in London. The three other versions, partly copied from the first, are in the National Museum, New Delhi (almost complete, dated 1597–98), the British Library (143 out of an original 183 miniatures, probably early 1590s) with a miniature over two pages in the British Museum, and a copy, mostly lacking the text, with the largest portions in the State Museum of Oriental Art, Moscow (57 folios) and the Walters Art Museum in Baltimore (30 miniatures). Various other collections have isolated miniatures from these versions. Later illustrated manuscripts were also made, though not on as a grand a scale. Babur is at the centre of most scenes shown. As far as is known, no contemporary images of him survive, but from whatever sources they had Akbar's artists devised a fairly consistent representation of him, "with a roundish face and droopy moustache", wearing a Central Asian style of turban and a short sleeved coat over a robe with long sleeves. Coming from a period after Akbar's workshop had developed their new style of Mughal painting, the illustrated Baburnamas show developments such as landscape views with a recession, influenced by Western art seen at court. Generally the scenes are less crowded than in earlier miniatures of "historical" scenes.
Аудармалар
Ол алғаш рет Джон Лейден мен Уильям Эрскин тарапынан "Зехир әд-Дин Мухамед Бабердің естеліктері: Хиндустан императоры" деп ағылшын тіліне аударылды, кейін британдық шығыстанушы ғалым Аннет Беверидж, және ең соңғыда Гарвард университетінің профессоры Уилер Такстон аударды.
Контекст
Бабурнама әлемнің әртүрлі аймақтарында кездесетін императорлық автобиографиялар немесе ресми сарайлық өмірбаяндар дәстүріне жатады. Оңтүстік Азияда мұндай еңбектер ежелгі Үндістанның «Ашокавадана» және «Харшахарита» шығармаларынан, орта ғасырлық «Притвирадж Расо»дан басталып, моғолдар дәуірінде «Акбарнама» (өмірбаян), «Тузк е Жахангири» немесе «Жахангир наме» (естеліктер) және «Шахджаханнама» (жағымпаздық өмірбаяндар жанры) арқылы жалғасты. Ақбардың арғы атасы Тимур көптеген еңбектерде мақталып, көбінесе «Зафарнама» («Жеңістер кітабы») деп аталды, олардың ең белгілісі 1590 жылдары Ақбардың шеберханасында суреттелген түпнұсқасымен сақталған. 1620 жылдары Жахангирдің кітапханасында табылған Тимурдың өмірбаяны деп саналған шығарма қазір сол дәуірде жасалған жалған туынды деп есептеледі.
Ағылшын тіліндегі мәтіннің редакциялары
Бабурнама: Бабурдың естеліктері, ханзада және император, Захир әд-Дин Мұхаммед Бабур, Уилер М. Такстон аударған, редакциялаған және түсіндірген. 2002 жылғы Нью-Йорк қаласындағы Modern Library Classics басылымы. Бабур Нама: Император Бабурдың күнделігі, Захир Уддин Мұхаммед Бабур, Анет Сусанна Беверидж шағатай түркі тілінен аударған. Ұзайтылған нұсқасы (түпнұсқаның 1/3 бөлігі), Дилип Хиро редакциялаған және кіріспе жазған. "Пингвин классикасы". ; .