Кіріспе

Бабурнама – Моғол империясын құрған және Тимурдың шөбересі – Захир уд-Дин Мухаммад Бабурдың (1483–1530) мемуарлары. Бұл кітап шағатай тілінде жазылған, Бабур оны түркі тілі деп атаған. Оның немересі, император Акбар тұсында бұл шығарма 1589–90 жылдары (998 жыл бойынша) Абдул Рахим Хан и Ханан аударған. Бабур – білімді Тимурид әмірі, оның мемуарларындағы бақылаулары мен пікірлері табиғатқа, қоғамға, саясатқа және экономикаға деген қызығушылығын көрсетеді. Ол өзінің өмірін ғана емес, сонымен қатар өмір сүрген аймақтардың тарихын, географиясын және танысқан адамдарын да сипаттайды. Кітапта астрономия, география, мемлекеттік басқару, әскери істер, қару-жарақ және шайқастар, өсімдіктер мен жануарлар, өмірбаяндық деректер мен отбасылық шежірелер, сарай қызметкерлері мен суретшілер, поэзия, музыка және кескіндеме, шарап тойлары, тарихи ескерткіштерге саяхаттар, сондай-ақ адам табиғаты туралы ойлар сияқты алуан түрлі тақырыптар қамтылған. Бабурдың өзі суреттелген нұсқаларға тапсырыс бермеген секілді, бірақ оның немересі 1589 жылғы қарашада парсы тіліндегі аударманы алғаннан кейін оларды дайындауға бұйрық берді. Төрт суреттелген түптемеден біріншісі, Акбардың келесі он жыл ішінде жасағандары, 1913 жылы сатылымға шығарылды. Шамамен 70 миниатюра түрлі жинақтарда сақталған, оның 20-сы Лондондағы Виктория және Альберт мұражайында. Басқа үш нұсқа, біріншісінен көшірілген, Нью-Делидегі Ұлттық мұражайда (жартылай толық, 1597–98 ж.), Британ кітапханасында (183 миниатюраның 143-і, шамамен 1590-шы жылдардың басы), екі беттік миниатюрасымен Британ мұражайында және мәтіні жоқ түптемесі, ең ірі бөліктері Мәскеудегі Шығыс өнерінің мемлекеттік мұражайында (57 парақ) және Балтимордағы Уолтерс өнер мұражайында (30 миниатюра) сақталған. Осы нұсқалардан жеке миниатюралар басқа да түрлі жинақтарда кездеседі. Кейінірек суреттелген қолжазбалар да жасалды, бірақ олар бұрынғыдай кең ауқымды болған жоқ. Көбінесе суреттерде Бабур орталық тұлға болып бейнеленген. Оның замандас суреттері сақталмаған, бірақ қолда бар деректер бойынша Акбардың суретшілері оны «дөңгелек бетті және салбыраған мұрты бар» деп, Орталық Азия стиліндегі тюрбан мен ұзын жеңді халаттың үстінен қысқа жеңді пальто киген күйде бейнелеген. Акбардың шеберханасы жаңа моғол кескіндемесін дамытқаннан кейін жасалған суреттелген Бабурнамалар батыс өнерінің ықпалымен пейзаждардың тереңдеп бейнеленуі сияқты жаңалықтарды көрсетіп, сарайда көрінетін батыс өнерінің әсеріне түскен. Жалпы, сахналар бұрынғы «тарихи» миниатюраларға қарағанда көңіл көшірмейді.

Аудармалар

Ол алғаш рет Джон Лейден мен Уильям Эрскин тарапынан "Зехир әд-Дин Мухамед Бабердің естеліктері: Хиндустан императоры" деп ағылшын тіліне аударылды, кейін британдық шығыстанушы ғалым Аннет Беверидж, және ең соңғыда Гарвард университетінің профессоры Уилер Такстон аударды.

Контекст

Бабурнама әлемнің әртүрлі аймақтарында кездесетін императорлық автобиографиялар немесе ресми сарайлық өмірбаяндар дәстүріне жатады. Оңтүстік Азияда мұндай еңбектер ежелгі Үндістанның «Ашокавадана» және «Харшахарита» шығармаларынан, орта ғасырлық «Притвирадж Расо»дан басталып, моғолдар дәуірінде «Акбарнама» (өмірбаян), «Тузк е Жахангири» немесе «Жахангир наме» (естеліктер) және «Шахджаханнама» (жағымпаздық өмірбаяндар жанры) арқылы жалғасты. Ақбардың арғы атасы Тимур көптеген еңбектерде мақталып, көбінесе «Зафарнама» («Жеңістер кітабы») деп аталды, олардың ең белгілісі 1590 жылдары Ақбардың шеберханасында суреттелген түпнұсқасымен сақталған. 1620 жылдары Жахангирдің кітапханасында табылған Тимурдың өмірбаяны деп саналған шығарма қазір сол дәуірде жасалған жалған туынды деп есептеледі.

Ағылшын тіліндегі мәтіннің редакциялары

Бабурнама: Бабурдың естеліктері, ханзада және император, Захир әд-Дин Мұхаммед Бабур, Уилер М. Такстон аударған, редакциялаған және түсіндірген. 2002 жылғы Нью-Йорк қаласындағы Modern Library Classics басылымы. Бабур Нама: Император Бабурдың күнделігі, Захир Уддин Мұхаммед Бабур, Анет Сусанна Беверидж шағатай түркі тілінен аударған. Ұзайтылған нұсқасы (түпнұсқаның 1/3 бөлігі), Дилип Хиро редакциялаған және кіріспе жазған. "Пингвин классикасы". ; .