Кіріспе
Интроверт жеке тұлға типі
"Қабырға гүлі" – интроверт жеке тұлға типіне (немесе одан да шектен тыс жағдайларда, әлеуметтік үрейге) ие адамдар, тойлар мен қоғамдық жиындарға қатысады, бірақ көбінесе көпшіліктен алшақтап, назар орталығында болмауға тырысады. Олар достарымен әлеуметтік байланыста болады, бірақ жат адамдармен емес. Алайда, достарының арасында болғанда, жат адамдардың ықпалы азаяды. Бұл атау өсімдіктің қабырғаға сүйеніп, тіреу ретінде немесе тас қабырғалардың жарықтары мен кеңістіктерінде өсетін ерекше өсу үлгісінен шыққан. "Қабырға гүлдері" әлеуметтік жиында басқалармен араласудың орнына, сөзбе-сөз қабырғаға тіреліп, оларды жай ғана бақылап отыруы мүмкін.
A wallflower is someone with an introverted personality type (or in more extreme cases, social anxiety) who will attend parties and social gatherings, but will usually distance themselves from the crowd and actively avoid being in the limelight. They are also social around friends but not strangers, though once around friends, the strangers become less impactful. The name itself derives from the eponymous plant's unusual growth pattern against a wall as a stake or in cracks and gaps in stone walls. "Wallflowers" might literally stand against a wall and simply observe others at a social gathering, rather than mingle.
Құрылымдық функция теориясы
Құрылымдық функционализм – қоғамды тұрақты және функционалды тұтас құрайтын бірнеше күрделі бөліктер ретінде қарастыратын әлеуметтанулық теория. Осыдан берік және үйлесімді отбасы құрылады, ол кішірек бөліктерден тұрады, ал осы жұмыс істейтін отбасы кеңірек қауымдастықтардың, қоғамның және одан әрі оның құрамдас бөліктерін қалыптастырады.
Әлеуметтік конфликт теориясы
Әлеуметтік конфликт теориясы социологияда қоғамның шектеулі ресурстар үшін бәсекелестік нәтижесінде үнемі қақтығыс күйінде болатынын айтады. Ол әлеуметтік тәртіп келісім мен үйлесімге емес, үстемдік пен билікке негізделгенін көрсетеді. Конфликт теориясы бойынша, байлық және билікке ие болғандар оны кез келген жолмен сақтап қалуға тырысады, көбінесе кедейлер мен әлсіздерді қанау арқылы.
Символикалық өзара іс-қимыл теориясы
"Қабырға гүліне" ең қатысты әлеуметтанулық теория – символдық өзара әрекеттесу, ол нақты қимылдарды немесе әлеуметтік нормаларды, олардың мәнінде символдық екенін сипаттайды. Теория үш негізгі принциптен тұрады: мағына, тіл және ойлау. Осы негізгі принциптер адамның өзін-өзі қалыптастыруы және үлкен қоғамға әлеуметтенуі туралы тұжырымдарға алып келеді. "Қабырға гүлі" көбінесе басқалармен өзара әрекетке түспейтіндіктен, ол олардың басқаларға деген ойлары мен сезімдерін көрсетеді. Ең нақты мысал – дене тілі. Көп жағдайда ұялшақ адамдар басқалармен көз жанастырмайды немесе мүлдем араласпайды. Адамдар сыртта жүргенде, тіпті жеке қалғанда да, ер немесе әйел, бала көзбен қарамауға тырысқанын көруі мүмкін. Кейбіреулер үшін бұл уақыт өте келе тұрақтыға айналып, әдетке айналады. Мерекелерде немесе қоғамдық жиындарда "қабырға гүлі" көпшіліктен немесе адамдардың көпшілігінен белгілі бір қашықтықта қалады. Ұялшақ адам бейтаныс адамдардан қашып жүретінін байқауға болады. Тіпті кейбір достарыңызбен бірге болғанда да, ұялшақ ер немесе әйелді жақын жерде немесе "қоңырау аймағында" немесе достарының жақын қашықтығында көру мүмкін емес. Қоғамдық ортада ұялшақ адамды дос немесе достар тобы болмаса, бөлменің ортасында көру қиын. Ұялшақ адамдар тіпті назар ошағына айналу мүмкіндігінен де сақтануға бейім.
Әлеуметтік алаңдаушылық
Әлеуметтік алаңдаушылық – бұл әлеуметтік немесе өнер көрсету жағдайларында басқалар тарапынан тексеріліп, бағаланудан туындайтын қатты қорқыныш. Әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысы осы аурудан зардап шегетін адамдардың өміріне зор зиян келтіруі мүмкін. Симптомдары соншалықты күшті болуы мүмкін ki күнделікті өмірге кедергі келтіреді. Бұл бұзылысы бар адамдарда әлеуметтік немесе романтикалық қарым-қатынастар аз немесе мүлдем болмауы мүмкін, олар өзін әлсіз, жалғыз немесе тіпті ұялып сезінеді. Олар қорқыныштарының артық және негізсіз екенін түсінгенмен де, әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысы бар адамдар алаңдаушылықтарына қарсы күшсіздік сезінеді. Олар өзін қорлап немесе ұятқа қалдырады деп қорқады. Бұл алаңдаушылық күнделікті міндеттерге, жұмыстық өнімділікке немесе әлеуметтік өмірге елеулі кедергі келтіруі мүмкін, мектепті аяқтауды, жұмысқа орналасуға сұхбаттасуды және достық және романтикалық қарым-қатынастарды қиындатады. "Қабырға гүлі" болу – әлеуметтік алаңдаушылықтың азырақ күшті түрі деп есептелуі мүмкін. Әлеуметтік алаңдаушылықты сезінетін адам көпшілік ортада тартыншақтық сезінуі мүмкін, тіпті назардың ортасына түсірілсе, үрейленуге ұшырауы мүмкін. Бұл қорқыныш оларды ең кішкентай нәрсеге, мысалы, кештің ортасынан алыстауға итермелеуі мүмкін, бірақ сонымен қатар үлкен немесе кішкентай алаңдаушылық шабуылына да әкелуі мүмкін. Әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысы бар адамдар өздерінің алаңдаушылығы психикалық немесе физикалық аурумен байланысты деп ойламайды. Мұндай алаңдаушылық көбінесе әлеуметтік жағдайларда, әсіресе адам өзін көрсетіп тұрғандай немесе назардың ортасында сезінгенде пайда болады. Егер адам барлық әлеуметтік және қоғамдық өзара әрекеттерден бас тартса, онда оның әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысының өте ауыр түрі бар деп айтуға болады, бұл көбінесе Ауытқушы Тұлғалық Бұзылысы деп аталады. Әлеуметтік алаңдаушылық бұзылысы бар адамдарда қарым-қатынас мәселелері мен заттарды қолдану деңгейі жоғары.
Қауіп пен алаңдаушылық шабуылдары
Қайғыға түсу шабуылы – дене және психикалық симптомдардың күшті әрі басып алатын жиынтығы. Дегенмен, бұл қанағатсыздықтан гөрі әлдеқайда ауыррақ. Қайғыға түсу шабуылы мен паникалық шабуылдың белгілері жүрек шабуылы мен жүрек жеткіліксіздігі, ми ісігі, көптеген склероз сияқты қауіпті медициналық мәселелерге ұқсас болуы мүмкін. Бірақ, олардың қарқындылығына қарамастан, қайғыға түсу шабуылы әдетте өмірге қауіпті емес.
Heart attacks and heart failure. Brain tumors. Multiple sclerosis. Despite their intensity, anxiety attacks are generally not life threatening.
Танымал мәдениетте
Стивен Чбоскидің "Қабырға гүлінің артықшылықтары" романында, сондай-ақ сол аттас киноадаптациясында, басты кейіпкер Чарли мектепте немесе кештерде жиі жалғыз қалады. Ол сонымен қатар қысыну мен депрессиядан да зардап шегеді. Алессия Караның "Here" әнінде әнші үйінде көңіл көтеруге және достарымен бірге кештерге бармауға ниеттенетінін айтады. Боб Дилан 1971 жылы шыққан "Wallflower" әнінде қабырға гүлі туралы айтады. Боб Диланның ұлы Якоб Дилан 1989 жылы Wallflowers тобын құрды. In Flames тобының "Battles" альбомындағы "Wallflower" әнінде олар қабырға гүлінің көзқарасынан өмірді сипаттайды. "My Little Pony" франшизасының "Equestria Girls" тармағындағы 2018 жылғы "Естен кеткен достық" арнайы эпизодында Wallflower Blush кейіпкері, өте жабық, тек бақшадағы өсімдіктерін ғана достары деп санайды және ешкім өмірге келгенін байқамағаны туралы "Invisible" әнін орындайды. Украиналық Jinjer метал тобының "Wallflowers" альбомындағы "Wallflower" әнінде әнші өзін қабырға гүлі деп сипаттайды. Panic! at the Disco тобының "Vices & Virtues" альбомының делюкс нұсқасындағы "Stall Me (Bonus Track)" әнінде мәтінде "қабырға гүлдері бағы" деп сөз етіледі, яғни кештен шетте қалатын адамдардың тобы. K-Pop тобы TWICE-тің "WALLFLOWER" әнінде қабырға гүлін сүйікті ету туралы айтылады.