Кіріспе

Ассоциативтік визуалды агнозия – визуалды агнозияның бір түрі. Бұл – интеллект, есте сақтау, тіл немесе назардың жалпы кемістігімен байланысты емес, дәл қабылданатын стимулды тану немесе мағына берудің бұзылуы. Бұл бұзылыс «таза» немесе күрделі емес түрінде өте сирек кездеседі және көбінесе этиологияның сипатына байланысты басқа күрделі нейропсихологиялық проблемалармен бірге жүреді. Ассоциативтік визуалды агнозия – визуалды агнозияның бір түрі болып табылады, оны Лиссауэр (1890) визуалды қабылдауды (сезімдер арқылы қабылданатын нәрсенің психикалық бейнесін) жадта сақталған, мысалы, атауы, қолданылуы және сипаттамасы сияқты байланысты семантикалық ақпаратпен байланыстыра алмау деп сипаттаған. Бұл визуалды агнозияның визуалды апперцептивті түрінен, апперцептивті визуалды агнозиядан ерекшеленеді, ол толық қабылдауды жасау мүмкін емес болуымен және ерекшеліктерді біріктіру бұзылған жоғары деңгейдегі қабылдау процесіндегі сәтсіздікпен байланысты, бірақ жеке ерекшеліктерді ажыратуға болады. Шындығында, пациенттер көбінесе екі айырмашылықтың арасында болады, көптеген жағдайларда қабылдау бұзылуларының белгілі бір дәрежесі байқалады, ал кейбір жағдайларда пациенттер екі форманың критерийлеріне сәйкес келгенде интегративтік агностиктер деп жіктеледі. Бұл ишемиялық инсульт, бас жарақаты, жүрек тоқтауы, ми ісігі, миге қан құйылуы немесе демиелинизация салдарынан туындауы мүмкін. Көптеген жағдайларда оқиптикалық және уақытша лобтар зақымдалады, ал зақымданудың маңызды орны сол жақ оқиптикалық-уақытша аймақта, көбінесе corpus callosumның spleniumіне әсер етеді. Когнитивтік бұзылудың этиологиясы, сондай-ақ мидың зақымдалған аймақтары мен қалпына келтіру кезеңі – бұл кемістік үлгісін анықтайтын негізгі факторлар. Голдберг ассоциативтік визуалды агнозияның түрі мидың вентральді ағынына, оқиптикалық-уақытша ағынына зақымданудан туындайды деп болжады, ол объектілерді тануда маңызды рөл атқарады, мидың «не» аймағы ретінде, «қайда» арқалық ағынына қарамастан. Ассоциативтік агностикті «мағынасынан айырылған қабылдау» деп сипаттады, өйткені зардап шеккен адам қабылдауды анықтау үшін бірегей семантикалық ақпаратты жасай алмайды, себебі ол толық қалыптасқан болса да, стимулмен байланысты семантикалық жадты белсенділендіруге сәтсіздікке ұшырайды. Проблема ұқсас элементтерден тұратын объектілердің санаттарын сипаттайтын жалпы енграммаларға (жад іздеріне) қол жеткізудің нашарлауында жатыр деп ұсынды. Агнозияның әртүрлі сенсорлық модальдықтардағы белгілі бір түрдегі стимулдардың бұзылуына жиі шектелуі, заттар мен суреттерді, жазбаша материалды, таныс беттерді және түстерді мағыналы түрде бейнелеу үшін жеке модальдыққа тән жолдар бар екенін көрсетеді.

Көрнекі нысанның агнозиясы

Визуалды объектілерді тану қабілетінің жоғалтуы (немесе семантикалық агнозия) – агнозияның ең көп кездесетін түрі. Бұл бұзылыстың клиникалық "анықтамасы" – зақымданған адам тани алмайтын нәрселерді көшіре немесе суреттеуге шамасы жетеді. Адамдар көбінесе заттардың қызметін анықтай алмайды, сипаттай алмайды немесе олардың орнына қойылмайды, бірақ қабылдау қалыпты болады, себебі заттардың бейнесін көшіру немесе суреттеу мүмкін. Адамдар заттар туралы семантикалық білімді сақтап қалуы мүмкін, мысалы, заттар басқа жолдармен ұсынылған кезде, оларды қолмен ұстап немесе ауызша атап немесе сипаттап жатқанда. Кейбір ассоциативтік визуалды объектілерді тану қабілеті жоғалған адамдар заттарды контекстке немесе жалпы категорияға қарай жіктеуге қабілетті, бірақ оларды атауға немесе сипаттауға шамалары жетпейді. Таралған гипоксиялық зақымдану – визуалды объектілерді тану қабілетінің жоғалтуының ең көп кездесетін себебі.

Санаға тән агнозия

Категорияға тән агнозиялар – бұл нақты бір стимулдар класына қатысты, яғни тірі және тірі емес заттарға, жанды және жансыз нәрселерге, тағамға, металлға, музыкалық аспаптарға сияқты санаттар бойынша пәндік білімнің немесе тану қабілеттерінің ерекше бұзылулары. Ең көп кездесетін категорияға тән агнозиялардың кейбірі тірі заттарды, бірақ тірі емес заттарды танудағы бұзылуларды, сондай-ақ адам беттерін танудағы кемшіліктерді қамтиды, мысалы просопагнозияда. Мұндай кемшілік көбінесе бас жарақаты немесе инсульт салдарынан туындайды, бірақ герпес энцефалиті сияқты басқа да медициналық жағдайлар да себеп болуы мүмкін.

Прозопагнозия

Просопагнозия (немесе "бет соқырлығы") – нақты бір категорияға жататын визуалды объект агнозиясы, атап айтқанда, жақын достардың, отбасы мүшелерінің, күйеулердің, әйелдердің және кейде тіпті өз беттерін тану қабілетінің бұзылуы. Адамдар көбінесе дауыс, қадам, жағдай немесе ерекше бет белгілері сияқты басқа белгілер арқылы басқаларды тани алады. Бұл кемшілік әдетте танымал адамдардың суреттерін тану арқылы бағаланады. Бұл жағдай мидың бетті тану бөлімдері деп саналатын медиалды оқципито-temporal гирлердің, оның ішінде шпиндел тәрізді және тілдік гирлердің зақымдануымен байланысты.

Ассоциативтік және апперцептивті нысандар

Екі субтип мінез-құлық бойынша қатынастық немесе түйсіктік сипатта болып ажыратылады. Қатынастық просопагнозия бұрыннан таныс бетті таныс деп тану қабілетінің бұзылуымен сипатталады; алайда, адамдар жас, жыныс және эмоционалдық мінез-құлық сияқты жалпы ерекшеліктерге сүйене отырып, беттерді ажырата білу қабілетін сақтайды. Бұл субтипті беттерді салыстыру арқылы немесе белгісіз беттердің ерекшеліктерін анықтау арқылы ажыратуға болады.

Таза алексия

Таза алексия ("дисграфиясыз алексия" немесе "таза сөз соқырлығы") – сөздерді оқу қабілетінің бұзылуымен сипатталатын, бірақ ауызша айтылған сөздерді түсіну қабілеті сақталған, сөздердің мағыналық білімі толық болған категориялық агнозия. Сөздерді көшіру арқылы тексерілгендей, сезім қабілеттері де бұзылмаған.

Ми ахроматопсиясы

Түстерді тану қабілеті жоқ адамдар қалыпты емес түсті заттарды немесе суреттерді анықтай алмайды. Суретте: сол жақта күн сәулесіндегі, оң жақта ультракөк сәулесіндегі банандар. Церебральды акроматтопсия, сондай-ақ түс агнозиясы деп аталады, – семантикалық түс қарым-қатынастарына қатысты нақты бір категориялық семантикалық бұзылыс. Бұл жағдайда адамдар түстерді ажырату қабілетін сақтайды, бұл түстерді жіктеу немесе түсті қабылдау арқылы анықталады; бірақ, әдеттегі түсті заттар туралы білімдері жеткіліксіз болады. Түс агнозиясымен ауыратындарға қара-ақ суреттерге түс салу немесе суреттер жинағындағы қалыпты емес түсті заттарды анықтау тапсырмасы беріледі. Мысалы, түс агнозиясымен ауыратын адам көк бананның дұрыс емес түсті екенін байқамай қалуы мүмкін.

Түс аномиясымен үсті-үстіне түсу

Бұл кемшілікті түстік аномиядан ажырату қажет, онда түс туралы семантикалық ақпарат сақталады, бірақ түстің атауы еске түсірілмейді, алайда олардың бірге кездесуі жиі болады. Екі де бұзылыс оқипты-шақиқты қабық зақымдануымен байланысты, әсіресе сол жарты шардың түс жадын сақтауда маңызды рөл атқарады деп саналады.

Диагностика

Таным бұзылысы агнозия деп есептелмейді, егер афазия, деменция немесе объектілерді тану процесінің кез келген сатысына әсер ететін басқа да жалпыланған кемшіліктер болмаса, мысалы, интеллект, тілдік қабілет, жад, назар немесе сенсорлық қабылдаудың жетіспеушілігі. Сондықтан, адамдардың тілдік қабілеті, есту түсінігі, сөйлеу өрнегі, қайталау қабілеті, қимыл-қозғалыс дағдылары, оқу және жазу қабілеттері бағалануы керек. thumb "Визуальды агнозия" түрлерін клиникалық бағалау схемасы|alt=Визуальды агнозияны бағалау схемасы.

Оптикалық афазиямен жапсырылуы

Сенсорлық модальділікті тексеру мамандарға жалпыланған және нақтылы кемшіліктерді анықтауға мүмкіндік береді, соның ішінде визуалды агнозияны оптикалық афазиядан ажыратады. Оптикалық афазия – бұл бірнеше сенсорлық модальділіктерге таралатын заттар туралы семантикалық білімнің кең ауқымды кемшілігі, ол семантикалық ұғымдардың өзінде бұзылу бар екенін көрсетеді.

Аперцептивті және ассоциативті

Көрнекі агнозиялардың арасындағы айырмашылықты адамның қарапайым сызық сызбаларын көшіру, фигура контурларын бақылау және фигураларды салыстыру қабілеті арқылы бағалауға болады. Аперцептивті көрнекі агнозиясы бар адамдар мұндай тапсырмаларды орындай алмайды, ал ассоциативті көрнекі агнозиясы бар адамдар қалыпты түрде орындай алады, бірақ олардың суреттер мен сөздерді көшіруі көбінесе сліпшіл, шығармашылықтан немесе жеке түсіндіруден мүлдем құралмайды.