Кіріспе

Għana ('/ɑː//n//ə/ AHnə) - дәстүрлі мальтиялық халық музыкасының түрі. Гананың екі тікелей мағынасы бар. Біріншісі – байлық, молшылық және гүлдену, екіншісі – ән салу, өлең, ұйқас және тіпті канталиенамен байланысты, ол – баяу ырғақты ән салу түрі. Гана ресми және бейресми түрлерге бөлінеді. Сөздің шығу тегі араб тіліндегі Ghena немесе Ghina غنى / غناء сөздерімен байланысты, олардың мағынасы да осылай: байлық немесе ән/әндер/өлеңдер және т.б. Бұл саланың әншісі жергілікті жерде "Għannej" (сөзбе-сөз "әнші") деп аталады.

Ресми Гана

Ғананың 3 негізгі түрі бар: fil Għoli, tal Fatt және Spirtu Pront. Ғана fil Għoli, сондай-ақ Бормлижа деп те аталады, оның аты Бормла қаласынан алынған, онда ол кең таралған. Бормлижа әнін орындау үшін еркектер фальцетке түспей, өте жоғары сопрано диапазонына жетуі керек. Бұл стиль әйелдердің ерте замандағы бейресми ән салуын еліктейді, бірақ оның өте қиын дауыстық талаптары болғандықтан, бұл стиль сирек кездеседі. Ғана tal Fatt сөзбе-сөз "факт" немесе "шыннан болған оқиға" дегенді білдіреді. Бұл қайғылы баллада стилінде бір әнші (għannej) белгілі жергілікті тұлғалар, оқиғалар немесе жақында болған қызықты немесе әзілді, мальтиялық халық ертегілері мен аңыздары туралы әңгіме айтады. Spirtu pront "шапшаң ой" деп аударылады және бұл бейресми "ән сайыстарынан" пайда болған. Ғананың басқа түрлері: bil Qasma және Makjetta.

Spirtu Pront

Spirtu Pront сессияларында екі немесе одан көп għannejja (әншілер) жұптасып, импровизацияланған ән дуэліне қатысады, осы арқылы әлеуметтік тақырыптар туралы білімдерін және мальтий тілін меңгеру деңгейін көрсетеді. Сессиялар шамамен бір сағатқа созылады, ал толық қойылым бірнеше сессиядан тұруы мүмкін. Għannejja – мальтий тілінің тірі ақындары, олар өте көркем және еркін стильде ән айтады. Олардың импровизацияланған әуендік желілері араб әсері бар шкалалардан көп нәрсені қарыз алады. Импровизация, әрине, маңызды элемент, бірақ ол басты назарда болмайды. Сессия басталғаннан кейін, għannejja оның соңына дейін қатысуға міндетті, және жаңа әнші қосыла алмайды. Għannejja әдетте сессияға кім қатысатыны туралы кіріспе сөзбен бастайды. Бұл бөлім дуэльге кірісуге көмектеседі, бірақ соңғы кезде жазылған қойылымдарда қатысушыларды анықтау үшін де қолданылады. Содан кейін għannejja тақырыпты талқылай бастайды. Бұл тақырып алдын ала белгіленген немесе сессия барысында анықталады, әдеттегі әңгіме сияқты. Ғана әншілер арасындағы жеке дауларды немесе пікір келіспеушіліктерді шешу үшін қолданылмайды. Әннің тақырыптары, тіпті әзілмен айтылса да, драмалық және ауыр болады. Олар жеке құрмет, әлеуметтік құндылықтар туралы ойлар немесе саяси мәселелер (сөздің тар мағынасында) болуы мүмкін (Fsadni, 1993). Әншілер тақырып бойынша білімдерін көрсетуі керек, сонымен қатар бірқатар ресми талаптарды сақтауы керек. Мысалы, олардың импровизациялық жауаптары ұйқас болуы керек, фразалар 8, 7, 8, 7 буыннан тұруы керек, және әншілер "жоғары стильдес" тілді қолдануы керек. Бұл тіл әдетте күнделікті әңгімелерде қолданылмайды. Ол өте күрделі, әзіл мен екіұштылықты қолданады, сондай-ақ мальтий мақалдары мен тұрақты тіркестеріне сүйенеді. Мальта тілі өте көне тіл, және ағылшын тілімен салыстырғанда, онда көптеген сын есімдер мен етістіктер жоқ. Оның орнына, ғасырлар бойы мальтийлер өздерінің сипаттамалары ретінде қызмет ететін бай және алуан түрлі мақалдар жинағын жасады. Кейде, жағдайға байланысты, қолданылатын тіл өзін-өзі дұрыс деп көрсетуге тырысады. Бұл жағдай бәсекелес għannejja арасында шиеленіс тудырады. Көп жағдайда, әншілер қарсыласымен қолдасып, спорттық жарыс сияқты, айтқандарының тек ойын-сауық екенін және ешқандай ренішті мақсаттамайтынын көрсетеді. Музыкалық сүйемелдеуді әдетте үш гитарамен жасауға болады, олар батыс әсері бар тоникалық-доминантты аккордтық прогрессияларды орындайды. Бұл әнге ерекше дыбыс береді, ол шығысқа да, батысқа да толыққанды жатпайды. Ән шұғылалары арасында келесі għannej (әнші) қарсыласының сөздеріне жауап дайындау үшін уақыт алады, ал бірінші гитара дәстүрлі għana әуендеріне негізделген мелодияларды импровизациялайды. Ғана гитарасы испан гитарасына ұқсас, және Марсия Херндон оны былай сипаттайды: стандартты аспап, металл ладтарымен, бұрылатын кілттерімен, металл ішектерімен және алдыңғы жағындағы дәстүрлі әшекейлермен. Ол стандартты гитарадан тек екі нәрсемен ғана ерекшеленеді: өлшемі. Соло гитарасы ілеспе аспаптардан сәл кішірек. Бұл, құбыланың әдісімен бірге, Мальтада басқа жерлерде жоғалып кеткен гитарада ойнаудың ежелгі дәстүрінің бар екенін көрсетеді. Гитараны медиатормен немесе онысыз ойнауға болады.

Алдын ала

Spirtu pront кезінде "prim" Гана мотивтерінің шектеулі репертуарынан таңдалған мотив бойынша импровизациялауды бастайды. Бұл бөлім прежем деп аталады. Бұл мотивтер дилетанттар ғана емес, сонымен қатар ғана қауымдастығынан тыс, жалпы мальтиялық жұртшылыққа да белгілі. Алғашқы гитарашы кіріспе бөлімін орындайды, оған басқа гитарашылар триадалық, диатоникалық аккордтармен сүйемелдейді. Ол импровизациясын аяқтаған соң, басқа гитарашыларға қосылып, белгіленген тональділіктің тоникасы мен доминанты негізінде сүйемелдейді. Осы кіріспе бөлімнің мақсаты – сессияның тональділігі мен темпін анықтау. Тональділік бір сессиядан екіншісіне бүкіл орындау барысында, әншілердің (għannejja) ұжымдық пікіріне сәйкес өзгереді. Ең көп қолданылатын "La" сүйемелдеуінде (akkumpanjament fuq il La) жетекші гитараның ішектері E A d g b e' ретінде, ал екінші гитаралардың ішектері төменгі ішегінен басқа, бір кішкентай терция төмен реттеледі: E F# B e g# c#'. Осы жергілікті гитаралардың дыбыс сапасын Ciantar (1997) «өте ықшам, өте төменгі бас резонансымен» деп сипаттаған. Мұндай реттеу жетекші гитаристке жаңа мотивтер мен вариацияларды жасау үшін қажетті техникалық талаптарды оңайлатуға көмектеседі. Кіріспе бөлімде ритмикалық және интервалдық құрылымдар жасалып, дамытылады; осы ритмикалық және мелодиялық материал екінші бөлімде әншілер (ghannejja) және жетекші гитарашы қайталайды. Мысалы, синкопаның жиі қолданылуы және төмен бағытталған мелодиялық қозғалыстар – ән мен аспаптық солоның формалық құрылымының бір бөлігін құрайды. Бұл кіріспе бөлімінде Гана ән салу және ойнау стилін анықтайтын құрылымдық элементтер жарияланады.