Кіріспе

Айяваджи – Оңтүстік Үндістаннан бастау алған наным-сенім жүйесі, 19 ғасырдағы христиан миссионерлерінің бірнеше есебінде кездеседі. Осы есептердің кейбіреулерінде Айяваджи христиан дініне қарсы діни құбылыс екені айтылады. Тирувитанкорде Айяваджи Лондон миссионерлік қоғамының (LMS) Үндістандағы ең табысты орталығындағы қарқынды өсуіне күшті қарсылық көрсетіп, бұл туралы бірқатар есептерде жазылған.

1838 жыл

Бұл баяндамада Айяваджи дінінің сол кездегі Оңтүстік Керала (кейін Траванкор) және Оңтүстік Тамил Наду (кейін 'Тинневелли') аймақтарында жылдам таралуы туралы айтылады, себебі "Траванкор және Тинневелли провинцияларының түкпір-түкпірінен адамдар ағылып келді". Баяндаманың бір бөлігінде Айя Вайкундардың ізбасарларының "оның арқасында түрлі аурулардан айыққандарын" сенетіндігі жазылған. Айяваджи діні туралы баяндамада "Траванкор және Тинневеллидің барлық жерінен көптеген адамдар оған жиналды" делінген. (71-бет)

Тувайал Тхавасу туралы баяндамада былай делінген: "Осы сектаның шамамен жетпіс отбасы, бірігіп, ортақ мүлікті құрғаннан кейін, ықпалды адамның басшылығымен Тинневеллидегі теңіз жағалауының бір бөлігіне көшіп, шатырлар тіктеп, жиі тазаланып, көшбасшыларының армандары мен көріктерін тыңдау және оның жасаған кереметтеріне куә болу үшін жиналатын болды". (71-бет)

Бұдан өзге, баяндамада Айяваджиде вегетариандыққа қатысты практика айтылып, "олар барлық жануар тағамынан бас тартып, қарапайым және қанағатты мінез-құлықты сақтады" делінген. (71-бет)

Бұл баяндама сыртқы деректердің бірі ретінде Траванкор патшасының Айяваджи ісіне араласуын көрсетеді. Баяндамада "бірақ үкімет араласып, қызығушылық тез басылды" делінген. (71-бет)

Сол баяндамада Вайкундар "ақыл-есі дұрыс емес" адам деп сипатталған. (71-бет)

Бұл баяндамада Айяваджи "жаңа және ерекше секта" деп аталады. (71-бет)

1847 жыл

Бұл баяндамада христиан дінін қабылдаған 10 мыңға жуық адам туралы, негізінен Патнам (Тенгапаттанам) маңындағы "Шанар тайпасының" және "Аяваджиге одан кем емес, тіпті көптеген адамдардың" өткені туралы ақпарат келтірілген. (88-89 беттер)

Тағы бір хабарда Вайкундардың тек топырақ пен суды қолданып ауруларды емдегені айтылады: "Олар ешқандай дәрі ішпейді, бірақ маңдайларына күл жағады және барлық ауруды емдеу үшін суық су (патам) ішеді". (88-89 беттер)

Сонымен қатар, Аяваджидің ізбасарлары "ескі діни рәсімдердің" орнына "жаңа құдайға табыну жолын" енгізгені де айтылады. Бұл хабарда былай делінген: "Олар мүсіндерді пайдаланбайтын жаңа құдайға табыну жолын құрды. Олар ыдыштар мен әулиелерге қарсы ынталы түрде айыпталады және тек Вешнудың жанындағы құдайға табынуды мойындайды". (88-89 беттер) Бұл хабар Вайкундардың өмір кезеңінде-ақ Құдайдың жанындағы құдай ретінде танылғанына куә болатын сыртқы дәлелдердің бірі болып табылады.

1858 жыл

Тағы да, 1838 жылғы баяндамада айтылғандай, бұл баяндамада Вайкундакамидің шәкіртінің вегетариандықпен айналысқаны, яғни "еттен бас тартып, тек көкөніс жегені" жазылған. Сондай-ақ, ол Айяваджидің белсенді әйел жақтасының "сейсенбі және жұма күндері балық жемегенін" көрсетеді.

1872 жыл

Бұл есепте Вайкундар "жалған пайғамбар" ретінде қарастырылған. Бұл есеп Свамитхопты "Муттукуттизмнің бас кеңсесі" деп атайды. (107 б.)

1864 жыл

Бұл баяндамада ол (Вайкундар) туралы "қазіргі заманғы діни ағым, күрт өсіп келе жатқан" деп айтылады, сондай-ақ "күннен күнге оның (Вайкундардың) шамасы артып, көптеген адамдар оған жиналатын" еді (Патрик 4 б., Фредерик Уилкинсонды цитаталайды, ARTDC 1864). Бұл баяндамада миссионер Фредерик Уилкинсон Вайкундарды теріс бағалап былай деді: "Жас Мутхукутти сиыр бағып, кейін басында ұзын да түйілген шашы болғандықтан пальма ағашына шығушы болды, ол өзін құдайдың ерекше қорғауында сезініп, көптеген адамдарды өзі Вишнудың рухы екеніне сендірді. Күннен күнге оның ізбасарларының саны көбейді" (4 б.).

Бұл баяндамада Аyyаважидегі ерекше құлшылық орталықтары туралы былай делінген: "Ол өзінің ізбасарларына оны, әсіресе жексенбі күндері құлшылық етуге бұйырды" (4 б.).

Бұл баяндамада сондай-ақ сол кездегі Свамитопе Пати құрылысы туралы былай делінген: "Оның қайтысынан кейін олар оның қабірінің үстіне қабір орнатып, оған ғибадат ететін жерде ірі ғимарат салды" (4 б.).

Сол баяндамада "Олар (Аyyаважидің ізбасарлары) Мутхукутти қайта оралып, өзінің ізбасарларын өлімнен тірілтеді дейді" делінген (4 б.).

1866 жыл

Бұл Аявәжідің таралуы туралы да айтады. Онда "Ол (Вайкундар) көптеген адамдарды өзіне желді" (Патрик, 15-бет, Гуддив Маббстың ARTDC 1866 еңбегінен цитата). Бұл хабарламада Свамитопе Патиде ай сайын және жыл сайын өткізілетін мерекелер туралы куәлік етеді, "оған қабір салып, оның құрметіне ай сайын және жыл сайын мерекелер өткізеді" (15-бет).

Бұл хабарламада сондай-ақ "Көптеген бұрынғы дін өкілдері енді Муттукутти деген жаңа құдайға табынады" делінген (15-бет).

1874 жыл

Бұл баяндамада былай делінген: "Оңтүстік Тараванкордағы Ізгі хабардың алғашқы жеңістері осы (Тамараикулам) бөлігінен тұратын ауылда тіркелді. Іс тез өркендеді. Қоғамдар құрылып, көптеген жандар сенімге келді. 1821 жылы осы жерлерде 1200-ден астам адам дінге өтті. Жақын арада бүкіл халықтың Христиандық ықпалына өтетіні көрінді. Алайда, Мутхуккуттизмнің пайда болуы біздің жұмысымызға ауыр соққы берді. Қасиетті орындар бой көтеріп, рәсімдер мен ғұрыптар енгізілді, храмдар салынды, соңында Коттайадиде жыл сайын мыңдаған адамдарды қалалар мен алыс ауылдардан тартатын арба фестивалі ұйымдастырылды. Шайтанның бұл ашкөздігі осы аймақтардағы біздің ісімізге үлкен кедергі келтіріп, әлі де біз үздірілмей күресуге тиіс қараңғы күш болып табылады. Біздің қаруымыз Құдайдың күшімен мықты бекіністерді бұзуға қабілетті. Біздің жағымызда шындық бар, оған қарсы Мутхуккуттизм де, ешқандай тозақ есігі де жеңе алмайды. Бізге тек осы шіркеулерде жаңа өмір қажет."

1858 жыл

Бұл баяндамада Аяваджи христиан дініне қарсы дін ретінде қарастырылады, Аяваджидің әйел шаманы туралы айтылады: "Бұл жерде тұратын жесір әйел Вайкундакамидің ізбасары болған. Ол сондай-ақ, бақ шешумен айналысып, сиқырмен ауруларды емдеуге тырысқан. Ол Пантарам сияқты шашын торықтырып өсірді, сейсенбі және жұма күндері балық жемеді, теңізде дәрет алып, өзінің Свамиіне арнап төрт-бес сағат бойы ән шырқады және кейде зұлым күштердің ықпалында болды". (Патрик, 45-бет, Эбенезер Льюис сөздерімен, ARTDC 1858). Осы баяндамада Эбенезер Льюис (миссионер) Аяваджи орталықтарындағы адамдардың құдайға табыну жолы туралы былай дейді: "Олар Свамилеріне арнап ән шырқап, билейді".

1859 жыл

Бұл баяндамада Эбенезер Льюис (миссионер) Вайкундарды "алдаспан" деп айтады. (15-бет)

Бұл баяндамада Аяважидің бір ізбасарының христиан миссионеріне берген жауабы келтірілген: "Біз нағыз Құдайға табынамыз, сендердің бұл жерде не ісің бар? Бізге сендердің үйретулерің қажет емес, кетіңдер! Нараянан (Вайкунтакми) – нағыз Құдай; ол бізді жаратқан. Нараянның құдайлығын мойынламағандардың бәрі ақымақ және есі дұрыс емес, ешбір ақылды адам мұндай іс істемес." Сондай-ақ, "мыңдаған адамдар оған әлі де табынып, ол жақын арада қайта тіріледі деп сеніп жүр" делінген. (15-16 беттер)

1863 жыл

Бұл есепте Айяважидің саяхатшы жақтасының «Ол осы уақытта халыққа Свами Вайгундардың жақын арада келетінін айтқан, өзінің жақтастарына ел арасында хабар жіберіп, елді гүлдендіруге тырысқандығы» туралы ресми жарияланымы келтірілген. (5-бет)

1864 жыл

Онда былай делінген: "Бірнеше жыл бұрын Пальмарадан келген Мутхукти деген кісі өзін Вишнудың рухы деп жариялап, көптеген адамдарды алдады. Оның ізбасарлары көптеген жерлерде пагодалар салған. Олар Мутхукктті Вишнудың бейнесі деп есептейді, сондықтан Мутхуккттіге табыну – бұл шын мәнінде жоғарғы күшке табыну деп мойындайды. Бұл жалғаншы ең басты кедергілердің бірі, осы аймақта жақсы хабар таралуына." (Б. 6 7)

1863 жыл

Бұл есепте (ғибадат ету жолы туралы былай делінген: "Жақтастары ауылдық шіркеулерден кішірек ғимараттарда жиналады" және "би және көп шу ғибадаттың басым бөлігін құрайды". (4-бет)

1869 жыл

Бұл есепте халық "Вайкунтачамиді" (Вайкундарды) "Вишнудың соңғы аватары" деп қарастырған сияқты делінген. (8-бет)