Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Британдық таксидермист және зоопарк қызметкері (1812–1897)
British taxidermist and zoo official (1812–1897)
Абрахам Ди Бартлетт (27 қазан 1812 – 7 мамыр 1897) – британдық таксидермист және тұтқынға алынған жануарлар бойынша сарапшы. Лондон зообағының басқарушысы болған ол, жануарлар өмірін байқаушы және жабайы табиғат туралы авторитетті ғалым ретінде танымал болды. Бартлетт Лондон зообағын дамытып, танымал етті және Чарльз Дарвин сияқты көптеген табиғаттанушылармен байланыс тастады.
Abraham Dee Bartlett (27 October 1812 – 7 May 1897) was a British taxidermist and an expert on captive animals. A superintendent of the London Zoo, he was a prominent observer of animal life and a zoologist who became a popular authority on wildlife. Bartlett brought the London Zoo into prominence and was associated with many naturalists including Charles Darwin.
Ерте өмір
Абрахам Джон Бартлетт пен Джейн Данстердің екінші баласы болды. Джон Бартлетт, әйгілі суретшінің әкесі Уильям Тернердің шәкірті болған, шаштараздықпен және щетка жасаумен айналысты. Абрахам бала кезінен-ақ жануарларға қызығушылық танытты, ал әкесінің досы, Страндтағы «Эксетер биржасының» иесі Эдвард Крос оған осы жерге үнемі баруға рұқсат берді. Осы қызығушылықтың арқасында Крос оны таксидермиямен таныстырды. Дегенмен, 1834 жылы таксидермияға көшуге дейін ол әкесінің шаштараздық бизнесінде шәкірт болып жұмыс істеді. Британ мұражайының жанындағы таксидермия шеберханасы өте табысты болды, ол үлкен үйге көшуге, ал өмірінің соңында үш үйге ие болуға мүмкіндік берді. Ол Лидия Норваллға үйленді және төрт қызы мен екі ұлы болды. Эдвард Блайт сияқты жеткізушілерден жабайы жануарларды сатып алумен айналысып, оларды П.Т. Барнум сияқты цирк агенттеріне сатты. Ол зоопарктағы лауазымын сақтап, өмірінің соңына дейін танымал адам болды. Жабайы жануарларды күтудегі сарапшы ретінде танылып, «Зоологиялық қоғамдың еңбектерінде» және басқа да журналдарда мақалалар жариялады. 1872 жылы Зоологиялық қоғамның күміс медалін алды, ал 1879 жылы Линней қоғамының мүшесі болды. Дарвин жабайы жануарлардың мимикасын зерттеген кезде, Бартлетт оны Джозеф Вольфтың суретшілік және байқау қабілеттерімен таныстырды. Вольф Дарвиннің түсіндірулеріне күмәнмен қараса да, Дарвин үшін мимиканың шағын эпизодтарын суреттеуге қабілетті болды. 1882 жылы Бартлетт Африкалық піл Жумбоны П.Т. Барнумға 2000 фунт стерлингке сатуды шешкеннен кейін халықтың наразылығына тап болды. Сатуға қатысты сотқа шағым түсті, бірақ сот кез келген араласуды қабылдамады. 1860 жылы Уильям Гудвин Бартлетт құрметіне Paradisaea bartletti деп аталатын жұмақ құсының бір түрін сипаттады, ол әйел жемісінің үлгісіне негізделген. Кейін бұл түр Paradisaea minor түрлерінің синонимі екені анықталды. Бартлетт 1897 жылдың 7 мамырында аурудан кейін зоопарк аумағында қайтыс болды және Хайгейт зиратының батыс бөлігіне жерленді. Оның ұлы Кларенс, зоопарктағы директордың орынбасары болған, оның орнына зоопарк директоры болып тағайындалды. Тағы бір ұлы, Эдвард Бартлетт, Перудегі үлгілерді жинаған және Мейдстоун мұражайында, сондай-ақ Саравактағы Раджа Брук мұражайында куратор болды. Бартлетттің өлімінен кейін «Құлдықтағы жабайы жануарлар» (1898) және «Жануарлар бағындағы жабайы аңдар арасындағы өмір» (1900) атты екі кітабы жарық көрді. Клингтон Килинг құрған зоопарк тарихы тобы – Бартлетт қоғамы 1984 жылы оның құрметіне құрылды.
Abraham was the second son of John Bartlett and Jane Dunster. John Bartlett had apprenticed under William Turner, father of J. M. W. Turner, the famous artist, and was a hairdresser and brushmaker. Abraham became interested in animals a child and was allowed by his father's friend, Edward Cross, owner of the menagerie Exeter Exchange in the Strand, to make regular visits. This interest led to Cross introducing him to taxidermy. He, however, began to work as an apprentice to his father in the hairdressing business before he shifted to taxidermy in 1834. His taxidermy business near the British Museum was so successful that he was able to move to larger home, and towards the end of his life, he owned three houses. He married Lydia Norvall and had four daughters and two sons. He was an agent for the acquisition of wild animals from suppliers such as Edward Blyth and was involved in their sale to circus agents such as P. T. Barnum. He kept the position at the zoo, and became a familiar figure until his death. He became an authority on the care of wild animals and published papers in the Proceedings of the Zoological Society and other journals. He received a silver medal by the Zoological Society in 1872 and was made an associate of the Linnean Society in 1879. When Darwin was studying the facial expressions of wild animals, he was introduced to the artistic and observational abilities of Joseph Wolf by Bartlett. Wolf was able to make illustrations of fleeting facial expressions for Darwin, although Wolf himself had reservations about Darwin's interpretations. In 1882, Bartlett became unpopular after deciding to sell the popular African elephant Jumbo to P. T. Barnum for £2000. A case was made against the sale, but the courts ruled against any interference. A species of bird of paradise Paradisaea bartletti was named after Bartlett by William Goodwin in 1860 based on a female specimen. This was later identified as a synonym of the already described Paradisaea minor. Bartlett died in the zoo premises on 7 May 1897, after suffering from an illness, and was buried on the west side of Highgate Cemetery. His son, Clarence, who had been assistant superintendent at the zoo, took his position as superintendent. Another son, Edward Bartlett, also became a taxidermist who collected specimens in Peru and became a curator at the Maidstone Museum and the Raja Brooke's museum, in Sarawak. Several writings by Bartlett were published after his death in two books, Wild Animals in Captivity (1898) and Life among Wild Beasts in the Zoo (1900). The Bartlett Society, a zoo history group established by Clinton Keeling, was founded in his honor in 1984.