Матфей ішіндегі өлім туралы уағыз және заңның түсіндірілуі

Кіріспе

Матай 5:21 – Жаңа Келісімдегі Матай Ізгі хабарының бесінші тарауының жиырма бірінші аяты. Ол, дәстүрлі түрде Антитезис деп аталатын, Исаның Мұса заңының бір бөлігінің қазіргі түсінігін, оның нақты мағынасымен салыстырудан басталатын алғашқы бөлімді ашады. Осы аят кісі өлтіру туралы талқылауды бастайды.

Талдау

Швейцердің айтуынша, ашылу жолы «ежелгі адамдар айтты» немесе «ежелгі адамдарға айтылды» деп түсіндірілуі мүмкін. Дегенмен, Жаңа өсиеттегі осыған ұқсас жағдайда қолданылатын белгісіз пассивтің барлығы Құдай сөзіне қатысты. Олбрайт пен Манн «біз естіген» дегеннің орнына «жазылған» дегенді қолдану көбірек таралған еді дейді, олар оны келесі жолдағы Исаның сөздерімен тікелей байланыс жасау үшін естілетін етіп жасады. «Ежелгілер» немесе «бабалар» грек тілінде көбінесе Батырлар дәуіріндегі гректерді білдіру үшін қолданылған, бірақ Олбрайт пен Манн грек тілінде сөйлейтін яһудилер арасында бұл Тораға дейінгі кезеңде өмір сүргендерді білдіретін кең таралған сөз екенін атап көрсетеді. Бұл жолда бұл сөз Көшкеннен кейін Израиль халқына қатысты айтылған. Он Буйрықтың түпнұсқа еврей нұсқасы сияқты, грек тіліндегі «phoneuo» сөзі «өлтіруден» гөрі «қазалау» немесе «өлім жазасын беру» деп аударылады. Жак Эллюль бұл түсіндірмемен келіспей, ол кез келген адам өлтіруді қамтиды деп мәлімдеді. Түпнұсқа буйрықта «іс-қимылдары үшін жазаға тартылу қаупі бар» деген сөз жоқ, бірақ бұл сөздер Ескі өсиетте, мысалы, , , , және Заң туралы көптеген түсіндірмелерде жиі қосымша ретінде келтіріледі. Бұлардың барлығы жердегі сотқа қатысты, құдайлық сотқа емес, ертедегі яһудилікте болмаған ұғым. Ғалымдар бұл жердегі соттың заңдық іс-қимылдарға қатысты екеніне келіседі. Олбрайт пен Манн грек тілінің мұнда екіұшты екенін және оны «сот ісін орындау қаупіне ұшырау» деп түсіндіруге болады дейді, бірақ бұл түсіндірмеге көп мән берілмейді және жол KJV және WEB көрсеткендей аударылады. Евангелиялық англикан Мелвин Тинкер былай деп жазады: «Жарайды, сол кездегі діни көшбасшылар, моральдық тұрғыдан сыйлы парызшылдар бұны қалай қабылдағанын ойластырайық. Әрине, сөзбе-сөз. Міне, алтыншы буйрық адам өлтіруге қарсы. Ал ең төменгі талапты орындайтын адам келіп: «Бұл кімге қатысты? Бұл өлім жазасын жоққа шығара ма, әлде өлтіргендерді өлтіруге рұқсат бар ма? Ал соғысқа не деуге болады, әскердің тағы бір әскерді өлтіруі кісі өлтіру болып санала ма, әлде біз бейбітшіл болуымыз керек пе? Ал туа біткен бала туралы не ойлаймыз? Абортты кісі өлтіру деп санауға бола ма? Немесе, комада жатқандарды қарастырайық, олар толыққанды адам сияқты көрінбейді, сондықтан оларды өмірден кездіру дұрыс па? Егер мен адамды өлтіруге белсенді қадам жасамасам, оны өлтіруге тастасам, бұл кісі өлтіру болып санала ма?» Осындай сұрақтардың қаупі – біз шынымен де қандай да бір тесік іздеп, адам өлтіруге болатын жағдайларды табуға тырысамыз, ең төменгі талапты көресіз. Бірақ Иса мұның бәрін жоққа шығарады. Адам өлтірудің дұрыс еместігінің себебі – өз бауырыңды жек көрудің дұрыс еместігі. Жек көру – ішкі қоздырғыш, ал адам өмірін қасақана жою – сыртқы салдары. Басқаша айтқанда, Иса сыртқы емес, ішкі ниетке, яғни бізді осындай әрекеттерге итермелейтін нәрсеге назар аударады. Ол мәселенің түпкі себебіне, яғни адамның жүрегіне жетеді».

Schweizer notes that the opening line can be read as either "men of old said" or "it was said to men of old." However every New Testament usage of the impersonal passive, as in this line, refers to the word of God. Albright and Mann note that it would have been more usual to have "it was written" rather than "it was heard," they feel it was made aural so as to create a direct parallel with Jesus' words in the next verse. The ancient ones, or the ancestors, was in Greek used to primarily to refer to Greeks of the Heroic Age, but Albright and Mann note that among Greek speaking Jews it was a common expression for those who lived in the pre Torah period. In this verse it fairly clearly refers to the Israelites after the Exodus. Like the original Hebrew version of the Ten Commandments the Greek here, phoneuo more accurately translates as murder or assassinate rather than kill. Jacques Ellul disagreed with this interpretation and declared that it covered all killing of other human beings. The original commandment does not have "shall be in danger of the judgement," but this was commonly appended elsewhere, both in the Old Testament, such as at , , , , and also in the many commentaries on the Law. All of these refer to judgement on Earth, not to divine judgement, a concept that did not exist in early Judaism. Scholars agree that here judgment refers to legal proceedings. Albright and Mann note that the Greek here is ambiguous and it could be read as "shall be in danger of performing judgment," but this reading makes little sense and the verse is always translated in the manner shown by the KJV and WEB. The Evangelical Anglican Melvin Tinker writes, "Well, let's think through how the religious leaders of the time, the morally respectable Pharisees would have taken it. Well, quite literally. Here is the sixth commandment which speaks against taking a life murder. And the minimum requirement person comes to this and asks 'Who does it apply to? Does it mean that capital punishment is out or is it all right to kill those who have already killed? And what about war, is what goes on there with a soldier killing another soldier murder or should we become pacifists? Then what about the unborn? Is abortion ever to be thought of as murder? Or think about those in a persistent vegetative state, they don't seem fully human, so is it right to pull the plug on them? And suppose that I don't actively take steps to kill a person, instead I just leave them there to die, is that murdering them?' The danger with those sort of questions is that we are really looking for some loophole, trying to find circumstances in which we can murder, the minimum requirement you see. But Jesus cuts through all of that. The reason it is wrong to murder is that it is wrong to hate your brother. Hatred is the internal trigger of which the wilful disposal of a life is the external consequence. In other words, Jesus goes beyond the externals to that which is internal motive what moves us to such acts. He goes to the heart of the problem which is the human heart."

Чиркесі аталарының түсініктемелері

Августин: Иеміздің «Бірақ Мен сендерге былай деймін» деп айтқан нұсқауларының көбі ежелгі кітаптарда кездеседі. Бірақ олар денеге зиян келтіруден басқа кісі өлтірудің қандай да бір жамандығын білмегендіктен, Иеміз оларға бауырласына зиян келтіретін әрбір жаман ойдың да бір түрлі кісі өлтіру саналатынын көрсетеді.