Кіріспе

Қой түрлері
Непалдағы ауылдық даму комитеті
Speciesbox
| атауы = Аргали
| суреті = Karkaraly National Park 11.jpg
| сурет сипаттамасы = Жайлаудағы аргали қойларының тобы
| статусы = NT
| статус жүйесі = IUCN3.1
| статус дереккөзі =
| статус2 = CITES A2
| статус2 жүйесі = CITES
| статус2 дереккөзі = Бұл жабайы қойлардың ең ірі түрі. Аргали иықтарымен биік тұрады, бастан құйрық түбіне дейінгі ұзындығы өлшенеді. Аналықтары, яғни қойлары, еркектерден айтарлықтай кішідірек, кейде салмағы еркектерден екі есе аз болады. Аналықтарынан салмағы шамасында, ал еркектердің салмағы әдетте , ең ірісінің салмағы болған. Памир аргали (Марко Поло қойы деп те аталады, себебі оны алғаш рет осы саяхатшы сипаттаған), O. a. polii, орташа есеппен ең үлкен тұқылы, құйрығын есептемегенде ұзындығынан асып түседі және дене салмағы бойынша басқа көптеген түрлерге қарағанда жыныстық айырмашылығы аз. Аргалидің құйрығы барлық жабайы ешкі, антилопа және қойлардың арасында ең қысқа, құйрығының ұзындығы дейін жетеді.
Жалпы түсі әр жануарда әртүрлі болады – ашық сарыдан қызғылт қоңырға, ал кейде қара сұр қоңырға дейін. Гималайдан алынған аргали немесе нян әдетте қараңғырақ, ал Ресейде кездесетін аргали немесе нян көбінесе ақшыл болады. Жазда оның терісі көбінесе тұз бен бұрыш сияқты ұсақ нүктелермен жабылады. Арқасы бүйірінен қараңғырақ, ал бүйірінің түсі біртіндеп ашықтанады. Жүзі, құйрығы және жамбасы сары түсті ақ болады. Еркекте ақшыл мойын жүні және арқа тігі бар, әдетте аналықтарға қарағанда түсі қараңғырақ. Еркектерде екі үлкен бұралақ мүйіз болады, кейбіреулерінің ұзындығы дейін жетеді және салмағы дейін болады. Еркектер мүйіздерін бір-бірімен бәсекелесу үшін пайдаланады. Аналықтарда да мүйіз болады, бірақ олар әлдеқайда кішкентай, әдетте ұзындығынан кем.

Аумағы мен тіршілік ету ортасы

Арғалының таралу аймағы батыстағы Орталық Қазақстаннан басталып, шығыстағы Қытайдың Шанси провинциясына дейін, солтүстіктегі Алтай тауларынан оңтүстіктегі Гималайға дейін созылады. Олар – таулы аймақтарға тән түр, биіктігі шамамен [мәлімет жоқ] метрден басталады. Қорғалатын аумақтарда бұл түр көбінесе жұмсақ тілгіленген, аз көлбеу жерлерді ұнатады, бірақ қозылы қойлар көбінесе тік жарлы, каньондар мен тік тастармен сипатталатын аймақтарда мекендейді. Қазақстан сияқты қарқынды аңшылыққа ұшыраған жерлерде, олар көбінесе орманды жерлерде кездеседі. Қытай мен Ресейдің кейбір аймақтарында, көптеген малмен ресурстар үшін бәсекелесетін арғалылар көбінесе тік, тік жарлы жерлерде тұрады. Арғалылар қыс айларында қар жабыны жұқа болатын тау аймақтарын іздейді, қарды жерден сыпырып тастайтын жел бағытын ұстанады. Ерекектер әдетте ұрғашыларға қарағанда биіктеп орналасқан жерлерде жиірек кездеседі және қыс айларында биіктеп орналасқан жерлерде ұзақ уақыт қалады. Жергілікті түрлердің жойылмаған жерлерінде қар барысы мен италдық барыс кез келген жастағы арғалыларды жемтігі ретінде пайдаланады. Еуразиялық түлкі мен қасқырлар кейде қысқы әлсіз қойлар сияқты өлшемдегі арғалыларды өлтіруі мүмкін. Қызыл түлкілер мен үй иттері (әсіресе қойшылар ұстайтындары) қозыларды жейді. Синералық қарға, ламаргейерлер және алтын бүркіттер қойлар мен қозылардың тобын айналып, мүмкін жемтігі ретінде қарауы мүмкін, ал алтын бүркіттің ұяларында арғалы қозыларының қалдықтары табылған. Кішкентай жыртқыштар, мысалы, қанатты құстар мен ұсақ сүтқоректілер аналық қойларға шабуылдайды, бірақ ірі жыртқыштардың қатысуымен аналық қойлар қозыларын алып, тез қашады. Пакистан басқаратын Кашмирде бұл түрлердің саны азайып бара жатқан түрлер тізіміне енген. Алайда, митохондриялық геномдық қатынастарды зерттеу және арғалы мен қой арасындағы түрлер аралық ядролық трансфер эмбриондарын жасау, осы түрді ұзақ мерзімде сақтауға көмектеседі.