Кіріспе

Американдық математик және статистик, американдық футбол жаттықтырушысы Дэвид Гарольд Блэквелл (24 сәуір 1919 жыл - 8 шілде 2010 жыл) – ойын теориясы, ықтималдықтар теориясы, ақпарат теориясы және статистика салаларына маңызды үлес қосып, американдық статистик және математик болған. Ол Рао-Блэквелл теоремасымен аталатын ғалымдардың бірі. Блэквелл Ұлттық ғылым академиясына қабылданған алғашқы афроамерикалық, Калифорния университеті, Берклидегі тұңғыш толық профессор (қызмет мерзімімен) және математикадан докторлық дәрежесін алған жетінші афроамерикалық болды. 2012 жылы президент Барак Обама Блэквеллге өлімінен кейін Ұлттық ғылым медалін табыс етті. Блэквелл оқулықтар жазуда да пионер болды. Ол 1969 жылы жарық көрген «Негізгі статистика» атты алғашқы байестік статистика оқулықтарының бірін жазды. Зейнеткерлікке шыққанға дейін ол динамикалық бағдарламалау, ойын теориясы және математикалық статистика бойынша 90-нан астам мақала мен кітап жариялады. Ол төрт баланың ең үлкені болды, екі інісі – Дж. У. және Джозеф, сондай-ақ бір қарындасы – Элизабет болды. Бірлескен қауымдастықта өскен Блэквелл «аралас» мектептерге барды, онда ол математика саласында өзгелерден ерекше көзге түсті. Оны бастауыш мектептегі мұғалімдер екі рет сыныптан жоғары көтерді. Алайда, математикаға деген құштарлығы орта мектептегі геометрия курсында туды. Өте қабілетті студент болғандықтан, Блэквелл 1935 жылы он алты жасында орта мектепті бітірді. Оның докторлық жетекшісі Джозеф Л. Дуб болды. Сол кезде Блэквелл АҚШ-та математикадан докторлық дәрежесін алған жетінші афроамерикалық және Иллинойс университетінде, Урбана-Шампейнде алғашқы болды. Оның докторлық диссертациясы Марков тізбектеріне арналған.

Докторантурадан кейінгі оқу және алғашқы мансап

Блэкуэлл 1941 жылы Принстондағы Жоғары оқу институтында (IAS) постдокторант ретінде бір жылдық зерттеуді аяқтады, бұрын Розенвальд стипендиясын алғаннан кейін. Бұл стипендия қара нәсілді ғалымдарға көмек көрсету үшін арналған қаражат еді, себебі оның нәсіліне байланысты. Диссертациялық жетекшісі Джозеф Л. Дуб оны Берклидегі Калифорния университетіне қызметке ұсынғаннан кейін, ол статистик Джерзи Нейманмен сұхбаттасты. Нейман оның тағайындалуын қолдады, ал математика кафедрасының меңгерушісі Гриффит С. Эванс бастапқыда келісіп, тіпті университет президенті Роберт Спраулды бұл дұрыс шешім екеніне көндірді, бірақ кейіннен әйелінің алаңдауын айтты. Эванс пен оның әйелі кафедра мүшелерін кешкі асқа шақыруды қалыпты жағдайға жеткізген, және "ол өзінің үйіне қара нәсілді адамды шақырмайды" деді. Оған 1942-1943 жылдары Батон-Руж қаласындағы Оңтүстік университетінде жұмыс ұсынылды, содан кейін Атлантадағы Кларк колледжінде бір жыл оқытушы болып жұмыс істеді.

Хауард университеті

Блэкуэлл 1944 жылы Говард университетінің математика кафедрасына қызметке орналасты. Ол сол кездегі төрт оқытушының бірі болды. Үш жылдың ішінде ол толық профессор және кафедра меңгерушісі болып тағайындалды. Бұл теорема статистикалық есептемелерді олардың орташа квадраттық қатесін азайту арқылы жақсартуға мүмкіндік беретін әдіс ұсынады. 1948 жылдан 1950 жылға дейін Блэкуэлл жазда RAND корпорациясында Мейер Абрахам Гиршик және басқа математиктермен бірге дуэльдердің ойын теориясын зерттеді. 1954 жылы Гиршик пен Блэкуэлл «Ойындар теориясы және статистикалық шешімдер» еңбегін жариялады. Фон Нойман мен Гиршиктен басқа, Блэкуэллдің серіктестері мен ұстаздарының қатарында Леонард Дж. Савидж, Ричард Э. Беллмен және Нобель сыйлығының лауреаты Кеннет Дж. Ароу да болды.

Калифорния университеті, Беркли

Блэкуэлл 1954 жылы Берклидегі Калифорния университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеді және 1955 жылы жаңа құрылған Статистика кафедрасының толық профессоры болып тағайындалды. 1957 жылы ол Статистика кафедрасының меңгерушісі болды. Блэкуэлл 1967 жылы Куратовски теоремасын теориялық тұрғыдан дәлелдеу арқылы топология мен ойын теориясын байланыстырды. Блэкуэлл өзінің зерттеулерін қысқа ғана уақытқа нөлдік жиынтықты ойындардан тысқары, Джимми Савидж ұсынған «сенімді нәрсе» принципін зерттеуге кеңейтті. Бұл кеңейтуге математикалық нәтижелердің әлемдік деңгейдегі қоғамдық салдары, әсіресе Суық соғыстың басындағы ядролық қарусыздану мәселесі себеп болды. Блэкуэлл алғашқы байестік оқулықтардың бірін – 1969 жылғы «Негізгі статистика» кітабын жазды. Бұл кітап 1995 жылы биостатистик Дональд Берридің «Статистика: Байес көзқарасы» атты оқулығына үлкен әсер етті. Ол өмірінің соңына дейін UC Берклиде жұмыс істеді және 1988 жылы зейнеткерлікке шықты. Оның үш ұлы және бес қызы болды: Энн, Джулия, Дэвид, Рут, Гровер, Вера, Хьюго және Сара. Дэвид Блэкуэлл 2010 жылдың 8 шілдесінде Калифорния штатының Беркли қаласындағы Альта Бейтс Саммит медициналық орталығында инсульт салдарынан қайтыс болды. Ол 91 жасқа толыпты.

Мұра

Американың математикалық қауымдастығының MathFest, Ұлттық математиктер қауымдастығымен үйлестіріліп, жыл сайынғы MAA NAM Дэвид Блэквелл лекциясын ұсынады. Блэкуэлл-Тапиа жүлдесі Дэвид Блэквелл мен Ричард А. Тапианың құрметіне беріледі. Калифорния университеті, Беркли, оның құрметіне студенттер үйін Дэвид Блэквелл залы деп атады. Студенттер үйі 2018 жылдың күзінде ашылды. 2019 жылы оның өмірі туралы "Дэвид Блэквелл және ең қауіпті дуэль" атты оқулық кітап жарық көрді. Блэквелл 1983 жылы "Математикалық тұлғалар" жобасы үшін берген сұхбатында өзінің құндылықтары мен жұмысы туралы былай деді: «Негізінен, мен зерттеулерге қызығушылық танытпаймын, және бұрын да танытқан емеспін. Мен түсінуге қызығушылық танытамын, ол мүлдем басқа нәрсе. Ал бір нәрсені түсіну үшін көбінесе оны өзіңің ойластыруың керек, себебі оны ешкім жасаған жоқ.»