Тибеттегі көп күйелік: дәстүр мен экономикалық себептер
Polyandry in Tibet
Тибеттегі полиандрия: әйелдің бірнеше күйеуі бар неке түрі. Көбінесе бауырлар арасында кездеседі. Баланың әкесін анықтау әйелге жүктеледі. Әлеуметтік санаттарда неке.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тибетте полиандрия туралы жалпы мәлімет
Overview about polyandry in Tibet
Полиандрия – әйелдің бірнеше күйеуі болатын некелік қарым-қатынас. Тибетте осы күйеулер көбінесе бауырлар болады, бұл "бауырластық полиандрия" деп аталады. Қай бауырдың қай баланың әкесі екеніне қатысты жауапкершілік әйелге жүктеледі. Ол отбасында дау-жанжал тудырмау немесе биологиялық әкесі кім екеніне көзі жетпегендіктен, баланың әкесін атаудан бас тартуы мүмкін. Тарихи тұрғыдан алғанда, әлеуметтік жүйе белгілі бір әлеуметтік топтың ішінде некелесуді қажет еткен. Қытай Халық Республикасы Тибетті қосып алғаннан кейін, Тибеттің көптеген аймақтарындағы саяси жүйелер 1959 және 1960 жылдар аралығында жер мен салық жүйесіне реформалар жасалғанша өзгеріссіз қалды. 1981 жылдан бері Тибет автономиялық аймағының үкіметі отбасылық құқық бойынша жаңа полиандриялық некелерге рұқсат бермейді. Қазіргі уақытта бұл заңға қайшы болса да, ұжымдық шаруашылық тоқтатылып, шаруашылық жерлері жеке отбасыларға ұзақ мерзімге жалға берілгеннен кейін, Тибетте полиандрия ауылдық жерлерде де-факто қалыпты құбылысқа айналды.
Polyandry is a marital arrangement in which a woman has several husbands. In Tibet, those husbands are often brothers; "fraternal polyandry". Concern over which children are fathered by which brother falls on the wife alone. She may or may not say who the father is because she does not wish to create conflict in the family or is unsure who the biological father is. Historically the social system compelled marriage within a social class. When the People's Republic of China annexed Tibet, political systems in many regions of Tibet remained unchanged until, between 1959 and 1960, political reforms changed the land ownership and taxation systems. Since 1981, the Tibet Autonomous Region government no longer permits new polyandric marriages under family law. Even though it is currently illegal, after collective farming was phased out and the farmed land reverted in the form of long term leases to individual families, polyandry in Tibet is de facto the norm in rural areas.
Полиандрияның негіздері
Төменде егжей-тегжейлі түсіндірілгендей, тибеттіктер арасында көп ерлі некеге тұрудың басты себебі экономикалық сипатта болып көрінеді: жерді, малды және өзге де мүлікті бөлісуді болдырмау және/немесе отбасын асырауға қолданылатын еңбек күшін көбейту.
As elucidated further below, the primary reason for polyandrous marriage among Tibetans appears to be economic: to prevent land, herds, and other assets from being divided and/or to increase the amount of labor available to support the family.
Ағымдағы жағдай
Полиандрия Тибет автономиялық аймағы құрылғаннан кейінгі алғашқы онжылдықта жылдам түрде азайды және Мәдени революция кезінде "Төрт ескінің" бір бөлігі ретінде тыйым салынды. Алайда, 1980 жылдары саясаттың жұмсаруы және халық коммунасы жүйесінің ыдырауынан кейін ол қайтадан танымал болды. 1988 жылы Тибет университетінің Тибет бойынша жүргізген сараптамасында отбасылардың 13,3% полиандриялық, ал 1,7% полигиниялық болып шықты. Қазіргі уақытта полиандрия барлық тибеттік аймақтарда кездеседі, бірақ әсіресе Цанг және Хамның кейбір ауылдық аймақтарында, қиын өмірлік жағдайлармен бетпе-бет келеді. 2008 жылы Шығазе және Қамдо префектураларындағы бірнеше ауылдарды зерттеу көрсетті, отбасылардың 20-50% полиандриялық, көбінесе екі күйеуі бар. Кейбір шалғай елді мекендерде бұл көрсеткіш 90%-ға дейін жетті. Полиандрия қала тұрғындары мен егіншілікпен айналыспайтын отбасыларда өте сирек кездеседі. 1997-2010 жылдары Сычуань провинциясының Ганцзи Тибет автономиялық префектурасында жұмыс істеген американдық қайырымдылық қорының өкілдері полиандрияның әлі де сол жерде сақталғанын байқады. Тибет автономиялық аймағы үкіметінің 1981 жылы шығарған қаулысы, күшіне енген күнге дейін жасалған барлық көп әйелді некелерді бекітті, бірақ одан кейін жасалған некелерге тыйым салды, бұл қағиданы бұзу үшін қудалау болған жоқ. Іс жүзінде, мұндай отбасы әйелі мен үлкен күйеуінің арасындағы моногамдық отбасы ретінде тіркелді.
Polyandry declined rapidly in the first decade after the establishment of Tibet Autonomous Region, and was banned during the Cultural Revolution as part of the "Four Olds". However, it regained popularity in the 1980s as the policies relaxed and the people's commune system broke down. A 1988 survey by the Tibet University throughout Tibet found that 13.3% of families were polyandric, and 1.7% were polygynous. Currently, polyandry is present in all Tibetan areas, but particularly common in some rural regions of Tsang and Kham that are faced with extreme living conditions. A 2008 study of several villages in Xigaze and Qamdo prefectures found that 20 50% of the families were polyandric, with the majority having two husbands. For some remote settlements, the number was as high as 90%. Polyandry is very rare among urban residents or non agricultural households. Representatives of an American charity working in Ganzi Tibetan Autonomous Prefecture, Sichuan Province, from 1997 to 2010 observed polyandry still being practiced there. A regulation issued by government of Tibet Autonomous Region in 1981 approved all polygamous marriages before the date of implementation, but not those formed after the date, with no prosecution for violating the regulation. In practice, such a family would be registered as a monogamous family between the wife and the eldest husband.
Жалпы сілтемелер
Голдштейн, Мелвин С. 1971. "Стратификация, полиандрия және Орталық Тибеттегі отбасы құрылымы", Оңтүстік-Батыс антропология журналы, 27(1): 64–74. Голдштейн, Мелвин С. 1987. "Егер ағайындылар бір әйелге үйленсе", "Табиғат тарихы", 96(3): 109–112. Чайлдс, Джефф. 2003. "Полиандрия және тарихи Тибет қоғамындағы халық санының өсуі", "Отбасы тарихы", 8: 423–444. Гилен, У. П. 1998. "Дәстүрлі Тибет мәдениетіндегі гендерлік рөлдер". Л. Л. Адлер (ред.), "Гендерлік рөлдер туралы халықаралық анықтамалық" (413–437 беттер). Вестпорт, КТ: Гринвуд. Крук, Джон Х. және Крук, Стамати. 1994. "Тибет полиандриясын түсіндіру: әлеуметтік-мәдени, демографиялық және биологиялық перспективалар". Крук, Джон Х. және Осмастон, Генри А. (ред.), Гималай буддалық ауылдары: Ладакхтың Зангскардағы қоршаған орта, ресурстар, қоғам және діни өмір (735–786 беттер). Бристоль, Ұлыбритания: Бристоль университеті, Бристоль классикалық баспасы. 866 бет. Голдштейн, Мелвин С. 1976. "Ағалық полиандрия және өнімділік", "Адам экологиясы", 4(2): 223–233. Левин, Нэнси Э. 1988. Полиандрияның динамикасы: туыстық қатынастар, үй шаруашылығы және Тибет шекарасындағы халық. Чикаго: Чикаго университетінің баспасы. 309 бет. Левин, Нэнси Э. және Силк, Джоан. 1997. "Полиандрия неге сәтсіздікке ұшырайды: полиандрлық некелердегі тұрақсыздықтың себептері", "Қазіргі антропология", 38(3): 375–398. (1997 жылғы маусым).
Goldstein, Melvyn C. 1971. "Stratification, Polyandry, and Family Structure in Central Tibet", Southwestern Journal of Anthropology, 27(1): 64 74. Goldstein, Melvyn C. 1987. "When Brothers Share a Wife",Natural History, 96(3):109 112. Childs, Geoff. 2003. "Polyandry and population growth in a Historical Tibetan Society", History of the Family, 8:423–444. Gielen, U. P. 1998. "Gender roles in traditional Tibetan cultures". In L. L. Adler (Ed. ), International handbook on gender roles (pp. 413–437). Westport, CT: Greenwood. Crook, John H. & Crook, Stamati. 1994. "Explaining Tibetan polyandry: Socio cultural, Demographic, and Biological Perspectives". In: Crook, John H. & Osmaston, Henry A. (Editors), Himayalan Buddhist Villages: Environment, Resources, Society and Religious Life in Zangskar, Ladakh (pp. 735–786). Bristol, UK: University of Bristol, Bristol Classical Press. 866 pages. Goldstein, Melvyn C. 1976. "Fraternal Polyandry and Fertility", Human Ecology, 4(2): 223–233. Levine, Nancy E. 1988. The Dynamics of Polyandry: Kinship, Domesticity and Population on the Tibetan Border. Chicago: University of Chicago Press. 309 pages. Levine, Nancy E., & Silk, Joan. 1997. "Why Polyandry Fails: Sources of Instability in Polyandrous Marriages", Current Anthropology'', 38(3): 375–398. (June 1997)