Талмудтағы дана әйел: Брурияның өмірі мен тұжырымдары

Кіріспе

Яһуди данасы
әйелдер Талмуд оқу бағдарламасы

Брурия (сондай-ақ Берурия; немесе ברוריא) Талмудта дана ретінде айтылған бірнеше әйелдің бірі. Ол Танна раввині Меирдің әйелі және Ханина бен Терадионның қызы болған.

Өмірбаян

Брурия Римнің билігінде болған Израильде бірінші және екінші ғасырларда өмір сүрді. Ол рабби Ханина бен Терадионның қызы болды, ол Он Мучениктердің бірі болған және діні үшін өртеліп өлтірілді, сондай-ақ Брурияның анасы да осы тағдырға ұшырады. Оның екі баласы болды: ағасы Симон бен Ханания, Брурияның мұғалімдік жетістігіне жете алмағаннан кейін қылмыстық өмірге бет бұрған, және аты-жөні айтылмаған әпкесі, ол жыныстық құлдыққа сатылып, кейіннен Брурияның күйеуі, рабби Меир, оны Римдегі үйден құтқарып алды. Ол халаха және аггада мәселелеріндегі білімінің кеңдігі үшін зор құрметке ие және бір күңгірт күні раббилерден 300 халахот үйренген деп айтылады. Оның ата-анасы Тораны оқытқандары үшін римдіктер тарапынан өлтірілді, бірақ ол олардың мұрасын жалғастырды. Брурия замандас халахикалық талқыларға белсенді қатысты және тіпті әкесімен ритуалдық тазалық мәселесінде пікір таластырды. Оның бұл сөздерін Юда бен Бава мақтап бағалады. Тағы бір оқиғада, Джошуа бен Ханания рабби Тарфон мен даналар арасындағы пікірталасқа оның араласуын жоғары бағалап: «Брурия дұрыс айтты» деді. Ол өткір зиялылығымен және жиі өткір сын-есімдерімен де танымал болды. Талмудта айтылуынша, бірде ол Галилеялық Жозеге «Лодқа қалай баруға болады?» деп сұрағанда, оны кінәлады, өйткені ол «Лодқа қалай?» деп айтуға болады еді (төрт сөздің орнына екі еврей сөзі), соның арқасында Талмудтағы әйелдермен қажетсіз сөйлеспеу туралы ережені сақтаған болар еді. Брурия күйеуі, рабби Меирге, жаман адамдардың жойылуын тілеудің орнына, олардың тәубеге келуі үшін дұға етуге үйретті. Бірде ол рабби Меирдің аудандағы зорлық-зомбылық жасаушылардың өлімі үшін дұға етіп жатқанын көрді. Бұған қатты наразы болған ол оған: «Жер бетінен күнәкарлар құрып кетсін, зұлымдар болмасын!» деудің орнына, «Жер бетінен күнә құрып кетсін!» деп жауап берді. Осы жолдың тағы бір түсіндірмесі, Тиберия дауыс айтылуына сәйкес келетін, Брурияның түсіндіргені бойынша, аят «күнә жасағандарға» (қатысты есім) емес, тұрақты «күнәкарларға» (агент есім) қатысты. Оның зор ішкі күшке ие екені айтылады. Нақыл сөздер кітабындағы Мидраш кітабында оның екі ұлы сенбі күні кенеттен қайтыс болғанын, бірақ ол күйеуіне оны жұбанышпен айта алатындай болғанша жасырғанын айтады. Жауап ретінде рабби Меир «Батыл әйелді кім таба алады?» деген аятты келтірді.

Bruriah lived during the first and second century in Roman occupied Israel and was the daughter of Rabbi Haninah ben Teradion, one of the Ten Martyrs, who was burned to death for his faith, as was Bruriah's mother. She had two known siblings, a brother, Simon ben Hananiah, who turned to a life of crime after failing to match Bruriah's success as a teacher, and an unnamed sister, who was sold into sexual slavery and later rescued from a Roman brothel by Bruriah's husband, Rabbi Meir. She is greatly admired for her breadth of knowledge in matters about both halachah and aggadah and is said to have learned from the rabbis 300 halachot on a single cloudy day. Her parents were put to death by the Romans for teaching Torah, but she carried on their legacy. Bruriah was very involved in the halachic discussions of her time and even challenged her father on a matter of ritual purity. Her comments there are praised by Judah ben Bava. In another instance, Joshua ben Hananiah praises her intervention in a debate between Rabbi Tarfon and the sages, saying "Bruriah has spoken correctly". She was also renowned for her sharp wit and often caustic jibes. The Talmud relates that she once chastised Jose the Galilean, when he asked her "By which way do we go to Lod?" claiming that he could have instead said "By which to Lod?" (two Hebrew words rather than four), and thereby kept the Talmudic injunction not to speak to women unnecessarily. It is told that Bruriah taught her husband, Rabbi Meir, to pray for the repentance of the wicked, rather than for their destruction. According to the story, she once found Rabbi Meir praying that violent men in their neighborhood would die. Appalled by this, she responded to him by pointing out that the verse does not say "Let the sinners be consumed from the earth, and the wicked shall be no more", but rather states: "Let sin be consumed from the earth," with the result that "the wicked shall be no more" because they have repented. Another interpretation of the passage, one that fits with the Tiberian vocalization, suggests that Bruriah explained that the verse does not refer to "those who sin" (as a participle), but habitual "sinners" (as an agent noun). She is described as having enormous inner strength. The Midrash on the Book of Proverbs tells that her two sons died suddenly on the Sabbath, but she hid the fact from her husband until she could tell him in a way that would comfort him. In response, Rabbi Meir quoted the verse, "A woman of valour, who can find?"

Брурия оқиғасы

Талмудта Рабби Меир өмірінің ортасында Вавилонға қашқаны айтылады және екі себеп келтіріледі. Екіншісі – «Брурия оқиғасы» (מעשה דברוריא), бұл тіркес түсіндірілмейді. Талмудтан кейінгі түрлі түсіндірмелер осы оқиғаға түсіндірме береді. Раши айтуынша, Брурия Талмудта әйелдердің «ақыл-ойы кемшіл» екенін жоққа шығарған. Талмуд принциптерін растау үшін Рабби Меир шәкірттерінің біреуін оны азғыруға жіберді. Ол бастапқыда қарсылық көрсеткенімен, ақырында көнді. Не істегенін түсінгенде, ұяттан өзіне қол жұмсады. (Басқа деректерде ұяттан рухани түрде ауырып, раввиндер тобы оның өлімі мен тыныштығы үшін дұға еткені айтылады.) Рабби Меир ұяттан Израильден қашып, Вавилонға бет бұрды. Бұл түсіндірме Брурия заманынан 900 жыл кейін өмір сүрген Рашиден бұрынғы жазбаларда кездеспейді. Сондай-ақ, бұл оқиға Брурия мен Рабби Меирдің шәкіртіне (зана жасады деген айыппен) және Рабби Меирдің өзіне (оларды зана жасауға итермелегені үшін) ауыр қылмыс тағып, таң қалдырады. Йосеф Шалом Ельяшив сияқты дәстүрлі раввиндер мен Этам Хенкин сияқты ғалымдар бұл оқиғаны Раши жазбағанын, ал кейін қате студент оның түсіндірмесіне қосып алғанын айтады. Ниссим бен Яков әл-Кайруани мәтінге жақын басқаша түсіндірме береді. Оның сөзінше, Рабби Меир мен Брурия Рим империясы оның әкесін өлімге кесіп, анасын құлдыққа сатқаннан кейін, әпкесін бордельде жыныстық құлдыққа сатқаннан кейін (Рабби Меир құтқарып алған) және оны іздеу үшін Вавилонға қашуға мәжбүр болды. Басқа раввиндік дереккөздер де Рашидің түсіндірмесімен келіспейді, тіпті православие раввиндері қыздарына Брурия есімін қою дәстүрі бар, осылайша оның адалдығын мойындайды. Түсіндірушілер оның бұл сынақтан шынымен де өте алғанын, бірақ Құдай оны даналар туралы жаман сөз айтқаны үшін жазалады дейді, егер ол раввиндер дұрыс деп, бірақ ол ерекшелік екенін айтса, ешқандай мәселе болмас еді. Сондай-ақ, түсіндірушілер шәкірт мүшесіз болғандықтан, ешқандай күнә жасалмады деп санайды; жыныстық қатынас болды деушілер Рабби Меир өзінің шәкірті болып көрінгенін айтады.

The Talmud mentions that, in the middle of his life, Rabbi Meir fled to Babylonia, and mentions two possible motivations. The second of these is "the Bruriah incident" (מעשה דברוריא), a phrase which is not explained. Various post Talmudic commentaries offer explanations of this incident. According to Rashi, Bruriah made light of the Talmudic assertion that women are "light minded". To vindicate the Talmudic maxim, Rabbi Meir sent one of his students to seduce her. Though she initially resisted the student's advances, she eventually acceded to them. When she realized what she had done, she committed suicide out of shame. (Other sources have it that she fell ill emotionally due to shame, and a group of rabbis prayed for her death and peace.) Rabbi Meir, in turn, exiled himself from Israel out of shame and fled to Babylonia. This explanation has no recorded source earlier than Rashi, who lived 900 years after the time of Bruriah. It is also surprising in that it attributes serious crimes not only to Bruriah and Rabbi Meir's student (who allegedly committed adultery), but to Rabbi Meir himself (who encouraged them to commit adultery). Traditional rabbis such as Yosef Shalom Elyashiv, as well as academic scholars such as Eitam Henkin, have argued that this story was not written by Rashi, but rather inserted later into his commentary by a mistaken student. Nissim ben Jacob of Kairouan provides a different explanation that is closer to the text. According to him, Rabbi Meir and Bruriah had to flee to Babylonia after the Roman Empire executed her father, sold her mother into slavery and her sister into sexual slavery at a brothel (to be rescued by Rabbi Meir) and were looking for her. Other rabbinic sources also take issue with Rashi's commentary, and indeed, there exists a tradition among Orthodox rabbis to name their daughters Bruriah, as an assertion of her righteousness. The commentators explain that she was really able to overcome that test but God punished her for speaking badly of the sages, saying that if she had said the rabbis are correct, but that she was an exception, there would have been no problems. The commentators also posit that there was no actual sin committed because the student was sterile; those that say there was an act of sexual intercourse hold that Rabbi Meir pretended to be his own student.