Кіріспе
Әліппелік жазу жүйелері Әліппе тарихы б.з.д. Қазіргі таңда бүкіл әлемде қолданылатын барлық дерлік алфавиттік жазулар осы семит жазуына негізделген. Оның алғашқы шығу тегі ежелгі Мысырда есімдік тілінде сөйлейтін жұмысшылар мен құлдардың тілін бейнелеу үшін дамыған Синай жазуына барып тығады. Мысыр тілінде жазу үшін қолданылатын күрделі иероглифтік жүйеге бейтарап емес, олар өздерінің канаандық тілінің мағыналық құндылықтарына қарағанда, дыбыстарды сипаттау үшін айналасында жиі кездесетін пиктограммалардың аз санын таңдады. Бұл жазуға ескі египет иератигі, мысыр иероглифтерімен байланысты қарқынды жазу әсер етті. Семит әліпбиі Таяу Шығыста, Еуропада, Солтүстік Африкада және Пәкістанда көптеген жазу жүйелерінің түп атасы болды, негізінен ежелгі Оңтүстік Арабия, Финикия және жақын туысқан палео-иврит әліпбиі арқылы, ал кейін арамей (финики әліпбиінен алынған) және Набатея арамей әліпбиінен шыққан және араб әліпбиіне дамыған. Кейбір қазіргі заманғы авторлар 1996 жылы пайда болған абджад терминімен бірге, қос дауыссыз әріптер мен дауыстылардың әріптері бар "нағыз әліпбилер" арасында айырмашылық жасайды. Бұл сөздің тар мағынасында алғашқы шынайы әліпби грек әліпбиі деп қарастырылады. Көптеген лингвистер екі топты толықтай ажыратудың құндылығына күмәнмен қарайды. Қазіргі кездегі ең кең тараған латын әліпбиі этруск және грек әліпбилерінен, ал олар финики әліпбиінен шыққан.
The history of the alphabet goes back to the consonantal writing system used to write Semitic languages in the Levant during the 2nd millennium BCE. Nearly all alphabetic scripts used throughout the world today ultimately go back to this Semitic script. Its first origins can be traced back to a Proto Sinaitic script developed in Ancient Egypt to represent the language of Semitic speaking workers and slaves in Egypt. Unskilled in the complex hieroglyphic system used to write the Egyptian language, which required a large number of pictograms, they selected a small number of those commonly seen in their surroundings to describe the sounds, as opposed to the semantic values, of their own Canaanite language. This script was partly influenced by the older Egyptian hieratic, a cursive script related to Egyptian hieroglyphs. The Semitic alphabet became the ancestor of multiple writing systems across the Middle East, Europe, northern Africa, and Pakistan, mainly through Ancient South Arabian, Phoenician and the closely related Paleo Hebrew alphabet, and later Aramaic (derived from the Phoenician alphabet) and the Nabatean—derived from the Aramaic alphabet and developed into the Arabic alphabet—five closely related members of the Semitic family of scripts that were in use during the early first millennium BCE. Some modern authors distinguish between consonantal alphabets, with the term abjad coined for them in 1996, and "true alphabets" with letters for both consonants and vowels. In this narrower sense, the first true alphabet would be the Greek alphabet, which was adapted from the Phoenician alphabet. Many linguists are skeptical of the value of wholly separating the two categories. Latin, the most widely used alphabet today, in turn derives from the Etruscan and Greek alphabets, themselves derived from Phoenician.
Алдыңғылар
Б.з.д. төртінші мыңжылдықтың аяғына дейін екі жазу жақсы расталған: Месопотамиялық сына жазуы және Мысыр иероглифтері. Иероглифтер ежелгі Мысыр мәтіндерінде үш жолмен қолданылған: иероглифпен бейнеленген затты бейнелейтін сөзді білдіретін логограммалар (идеограммалар) ретінде, дыбыстарды білдіретін фонографтар ретінде немесе дыбыстарды тікелей жазбай мағынаға сілтеме беретін анықтамалар ретінде. Ауыстылар көбінесе жазылмағандықтан, бір ғана ырғақты білдіретін иероглифтер ырғақты әліпби немесе абджад ретінде қолданылуы мүмкін еді. Бұл египет тілін жазу кезінде жасалмаған, бірақ алғашқы әліпбиді құруға әсер еткен көрінеді (семит тілін жазу үшін пайдаланылған). Әлемдегі барлық кейінгі әліпбилер осы алғашқы семит әліпбиінен тараған немесе оның бір ұрпағынан ынталандыру арқылы шықты, мысалы, мероит әліпбиінен басқа, бұл Нүбидегі иероглифтердің біздің заманымызға дейінгі 3-ғасырлық бейімделуі. Пасха аралының ронгоронго жазуы да өз бетінше ойлап тапқан әліпби болуы мүмкін, бірақ ол туралы аз нәрсе белгілі.
Арамей абжадтың ұрпақтары
Финикия мен арамей әліпбилері мысырлық әліпбилер сияқты тек қос әріпті әріптерді білдіретін, бұл жүйе абджад деп аталатын. Арамей әліпбиі, 7 ғасырда финикиялықтан дамып, парсы империясының ресми жазуына айналған, Үндістаннан басқа Азияның барлық қазіргі әліпбилерінің түп атасы болып көрінеді: Араб әліпбиі арамей тілінен қазіргі оңтүстік Иорданияның Набатей әліпбиі арқылы тараған. Бұл әлемде ең көп қолданылатын екінші әліпбилік жазу жүйесі (латын жазуынан кейін) және ең көп қолданылатын абджад жүйесі. Қазіргі еврей алфавиті империядағы арамей тілінің жергілікті нұсқасы ретінде пайда болды. Самариялықтар еврейдің бастапқы әліпбиін сақтап қалды. Біздің заманымыздың үшінші ғасырынан кейін қолданылған сириялық әліпби пахлави жазулары мен согди әліпбиі арқылы Солтүстік Азияның әліпбилеріне, мысалы, көне түркі әліпбиіне (бәлкім), көне ұйғыр әліпбиіне, монғол жазу жүйесіне және маньчжур әліпбиіне айналды. Грузин жазуының шығу тегі белгісіз, бірақ парсы арамей немесе грек тілдерінен шыққан көрінеді.
The Arabic alphabet descended from Aramaic via the Nabataean alphabet of what is now southern Jordan. It is the second most widely used alphabetic writing system in the world (after the Latin script) and the most used abjad system. The modern Hebrew alphabet started out as a local variant of Imperial Aramaic. The original Hebrew alphabet has been retained by the Samaritans. The Syriac alphabet used after the third century CE evolved, through the Pahlavi scripts and Sogdian alphabet, into the alphabets of North Asia such as the Old Turkic alphabet (probably), the Old Uyghur alphabet, the Mongolian writing systems, and the Manchu alphabet. The Georgian scripts are of uncertain provenance, but appear to be part of either the Persian Aramaic or Greek family.
Басқа ақпарат құралдарындағы әліпбилер
Жаңа жазу ортасына өзгерістер кейде графикалық форманың үзілуіне әкелді немесе қарым-қатынасты анықтауды қиындатты. Мысалы, киелі жазбадағы угарит әліпбиінің семит әбжадынан шыққандығы бірден анық емес, бірақ бұл жағдай болып көрінеді. Қолмен жазылған әліпбилер жергілікті жазба әліпбиінің тікелей жалғасы болса да (британдық екі қолды және француздық / американдық бір қолды әліпбилер латын әліпбиінің формаларын сақтайды, өйткені үнділік қолмен жазылған әліпби деванагариді, ал корейлік хангулды жасайды), Брайль, семафор, теңіз сигналдары және Морзе кодтары негізінен кездейсоқ геометриялық нысандар. Ағылшын Брайль және семафор әріптерінің пішіні әріптердің өздерінің графикалық формаларынан туындамайды. Қазіргі кездегі стенографияның көпшілігі әліпбимен байланысты емес, әдетте әріптер орнына дыбыстарды көшіреді.