Кіріспе

Биоград на Мору, қысқаша Biograd (Италия: Zaravecchia, Неміс: Weißenburg, Венгрия: Tengerfehérvár) - Хорватияның солтүстік Далмациядағы қала. Ол ортағасырлық Хорватия Корольдігінің басқа бір астанасы болғандығы үшін маңызды. Биоград әкімшілік жағынан Задар округінің бөлігі болып табылады. Ол Адриатика теңізінің жағалауында, Пашман аралына қарап, Задар мен Сукошаннан Водице мен Шбеникке баратын жолда орналасқан.

Этимология

Қаланың жергілікті хорватша атауы жергілікті икавий диалектісінде "теңіздегі ақ қала" деп толық аударылады. Биоград атауы сөзбе-сөз "ақ қала" дегенді білдіретін құрама және этимологиялық тұрғыдан бүкіл славян тілінде сөйлейтін әлемде таралған бірнеше басқа топонимдерге сәйкес келеді: Београд (Белград), Белгород, Белогард, Белоградчик және т.б. Бұл атау Х ғасырдың ортасында Хорватия Корольдігінде құрылған қала ретінде аталған. Ол латын тілінен "Альба-Маритима" деп аударылды, яғни "ақ теңіз (бір) " деген мағынаны білдіреді.

География

Биоград на Мору округтің астанасы Задардан оңтүстікке қарай 28 км жерде орналасқан. Ол екі кішкентай шығанақтың арасында орналасқан: оңтүстіктегі Солин және солтүстіктегі Бозана. Батысында Планац және Света Катарина аралдары орналасқан. Қаңтар айының орташа температурасы 7,3 °C, шілде айының орташа температурасы 23,9 °C. Қаладағы жалғыз елді мекен - Биоград на Мору.

Ерте ортағасыр

Үш навади базиликасы ескі шіркеудің негізінде 6 ғасырда герцог Бранимирдің билігі кезінде 9 ғасырда салынған. Кейіннен бұл ғимарат Биоград епископтарының соборы болды. Бұл ғимараттың ерекше ерекшеліктерінің бірі - жартылай дөңгелек қақпалар, ол тек Хорватиядағы ғимараттарда кездеседі. Қала алғаш рет 10-ғасырдың ортасында "Хорватияның" ең көп халық тұратын қалаларының бірі ретінде "De Administrando Imperio" хроникасында Biogradon деп аталады. Ол Сидрага округінің (županija) орталығы болды. Епископтық осы уақытта, шынайылығы таласқа ұшыраған жарғыға негізделген деп айтылады. Сондықтан тарихшылар бұл пікірді жалпыға бірдей мойындамайды. 1050 жылдары алғаш рет Альба-Маритима Рим-католик епархиясының орталығы ретінде аталады. Қаланың король сарайынан, бан сотынан, сондай-ақ монастырлар мен шіркеулерден тұратын өзегі тоналды. Жергілікті монахтардың көпшілігі жақын маңдағы Ткон және Пашман аралдарына қашып кетті, ал Биоград епархиясы жойылды; оның аумақтары Задар епархиясына қосылды. Халық епископпен бірге Скрадинге көшіп барды. 13 және 14 ғасырларда қаланы Четина герцогтері, Врананың тамплиерлер рыцарлары және Брибир герцогтері Шубицтер басқарды. 1409 жылы Венеция Республикасы сатып алды және 1797 жылы құлағанға дейін оның меншігі болып қала берді. Венеция мен Түркия соғыстары кезінде қала қатты зақымдалды, ал екі рет, 1521 және 1646 жылдары, ол жойылып, өртелген. XVI-XVII ғасырларда Хорватиялық отаршылар Биоград-на-Моруда құрылды және Осман империясына қарсы соғыстарға көп қатысқан. Соңғы уақытта 1991-1993 жылдар аралығында Хорватияның Тәуелсіздік соғысы кезінде Югославия әскерлері алыс қашықтықтан бомбалау арқылы едәуір залал келтірді.

Халық саны

Қала мен елді мекеннің өзі 5,569 тұрғыны бар (2011 жылғы санақ). Көпшілігі хорваттар (95%).