Кіріспе

Қатысушы артықшылықты акциялар – ортақ акциялар иелеріне дивиденд төлеместен бұрын белгілі бір дивидендті төлейтін және таратылатын жағдайда ортақ акциялардан басымдық алатын артықшылықты акциялар. Осы қаржыландыру түрін жеке капитал инвесторлары мен тәуекелдік капитал (VC) фирмалары пайдаланады. Қатысушы артықшылықты акциялар иелері екі төлем алу мүмкіндігіне ие: тарату артықшылығы немесе міндетті түрде конверсиялау. Тарату кезінде олар алдымен бастапқы сатып алу бағасын қайтарады, ал қалған түсімдер барлық конвертируленетін акциялар конверсияланғандай, ортақ және қатысушы артықшылықты акциялар арасында бөліседі. Міндетті түрде конверсиялауда барлық акциялар ортақ акцияларға айналады. Қатысушы артықшылықты акциялар иелері әрқашан ең жоғары төлем беретін опцияны таңдайды. Тарату кезінде қатысушы акциялар қалған активтерді ортақ акциялармен пропорционалды түрде бөліседі. Пропорционалды дегеніміз – конверсияланған негіздегі ортақ акциялар санына байланысты. Қалған түсімдер меншік үлесіне сәйкес бөлінеді. Ортақ акциялар сияқты, артықшылықты акциялар да компаниядағы ішінара меншікті білдіреді. Артықшылықты акциялар иелері ортақ акцияларды иеленушілердің дауыс беру құқықтарына ие болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін. Сондай-ақ, ортақ акциялардан айырмашылығы, артықшылықты акциялар тұрақты дивиденд төлейді, ол өзгере алмайды. Көбінесе дивиденд жинақталады. Осылайша, компания ортақ акционерлерге дивиденд төлемес бұрын, алдыңғы кезеңдерде жинақталған барлық төленбеген артықшылықты дивидендтерді төлеуі керек. Егер компания осы дивидендті төлей алмаса, артықшылықты акционерлер компанияны таратуға мәжбүрлеу құқығына ие болуы мүмкін. Егер дивиденд жинақтамаса, артықшылықты акцияларға дивиденд директорлар кеңесі бекіткенге дейін төленбейді. Венчурлық капиталды тарту кезінде таратуға қатысу тенденциясы азайды. 2017 жылдың екінші тоқсанында қатысуға мүмкіндік беретін қаржыландыру 2015 жылдың үшінші тоқсанындағы 25%-дан 13%-ға төмендеді. Қатысу кезінде кәсіпкерлер қатысуға шектеу қоюға құқылы. Бұл таратудан кейін қатысушы артықшылықты акциялар иелері бастапқы сатып алу бағасының белгілі бір есесіне дейін төлем ала алады дегенді білдіреді. 2017 жылдың екінші тоқсанында қаржыландырудың 69%-ы қатысуға шектеу қойылмаған. Қатысу артықшылығы көбінесе жоғары бағалауды қалайтын компания мен төмен бағалауға сенетін VC арасындағы "көпір" ретінде қолданылады. VC қатысу артықшылықты қағазбен бірге келген жағдайда жоғары бағалауға келіседі, бұл компанияны жоғары бағалаудың артықшылығын табуға шақырумен тең. Қатысушы акциялар VC-ге ең жақсы әлеуетті пайданы ұсынады, өйткені олар тарату немесе міндетті түрде конверсиялауды еркін таңдай алады. Артықшылықты акцияны иеленудің басты артықшылығы – инвестордың компания активтеріне ортақ акционерлерге қарағанда үлкен құқығы бар. Артықшылықты акционерлер әрқашан дивидендтерді бірінші болып алады және егер компания банкрот болса, артықшылықты акционерлер ортақ акциялар иелерінен бұрын төленеді. Жалпы алғанда, артықшылықты акциялардың бес түрі бар: жинақтамалы артықшылықты, жинақтамасыз, қатысушы, конвертируленетін және шақырылатын.