Ғылым философиясындағы «пессимистік индукция» ғылыми реализмді сынап, қазіргі теориялардың шындыққа жуық емеуін дәлелдейді. Тарихқа сүйене отырып, бұрынғы табысты теориялардың жалғандығын көрсетеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Ғылым философиясында пессимистік индукция, сондай-ақ пессимистік метаиндукция деп аталатын аргумент, ғылыми реализмді, әсіресе ғылыми реалисттердің эпистемиялық оптимизмі туралы ұғымын жоққа шығаруға бағытталған. Пессимистік метаиндукция – бұрынғы табысты және қабылданған ғылыми теориялар жалған болып шыққан жағдайда, қазіргі табысты теорияларымыз шамамен дұрыс деген ғылыми реалисттердің пікіріне сенуге негіз жоқ деген тұжырым.
In the philosophy of science, the pessimistic induction, also known as the pessimistic meta induction, is an argument which seeks to rebut scientific realism, particularly the scientific realist's notion of epistemic optimism. The pessimistic meta induction is the argument that if past successful and accepted scientific theories were found to be false, we have no reason to believe the scientific realist's claim that our currently successful theories are approximately true.
Шолу
Ғылыми реалистер қазіргі кездегі табысты ғылыми теориялардың шындыққа жақын немесе шындыққа сәйкес келетініне сенуге жеткілікті негіздер бар деп санайды. Пессимистік метаиндукция реалистердің эпистемиялық оптимизміне (ғылымның әлемді қалай екенін ашуға бейімділігі және теорияларды шындыққа немесе шындыққа ұқсас деп қарауға негіздердің болуы) қарсы тарихи мысалдар келтіру арқылы күмәндік тудырады. Ларри Лаудан метаиндукция қолданып, егер бұрынғы табысты ғылыми теориялар жалған болып табылса, онда қазіргі табысты теориялардың шамамен дұрыс екеніне реалистердің сенуіне ешқандай себеп жоқ екенін айтады. Пессимистік метаиндукция тұжырымын Лаудан 1981 жылы толыққанды ұсынған. Дегенмен, Лауданның теориясына қарсы пікір білдіретіндер де бар. Лауданның гипотезасын дәлелдеу үшін келтірген тарихи мысалдарында кемшіліктер болуы мүмкін. Астрономиядағы кристалл сфералар теориясы немесе флогистон теориясы сияқты кейіннен жоққа шығарылған теориялар, өздерінің заманында ең табысты теориялар болған жоқ. Тағы бір қарсылық ғылыми прогресте біз шындыққа жақындап бара жатқанымызды көрсетуге тырысады. Жаңа теория жасағанда, ескі теорияның негізгі идеялары көбінесе жоққа шығарылады. Алайда, ескі теорияның кейбір бөліктерін жаңа теорияға көшіреміз. Осылайша, теорияларымыз басқа принциптерге негізделіп, болжамдық және сипаттамалық мүмкіндіктері жақсарады. Мысалы, ұшақтар, компьютерлер және ДНК тізбектеуі теориялардың тиімділігінің техникалық және практикалық дәлелін көрсетеді. Сондықтан, теориялық терминдер әлемдегі бір нәрсені білдіреді және теорияларымыз шамамен дұрыс деген реалистік көзқарасты ұстануға болады. Алайда, Томас Кунның «Ғылыми революциялардың құрылымы» еңбегінде айтылғандай, жаңа ғылыми теориялар әрқашан ескі теориялардың негізінде құрылмайды. Шындығында, олар мүлдем жаңа алғышарттар жиынтығымен (жаңа «парадигма») жасалады және өте әртүрлі қорытындыларға жетеді. Бұл антиреализм жақтастарына үлкен күш береді және ешқандай ғылыми теорияның (қазірге дейін) қатесіз екенін дәлелдей алмайтынын көрсетеді.
Scientific realists argue that we have good reasons to believe that our presently successful scientific theories are true or approximately true. The pessimistic meta induction undermines the realist's warrant for their epistemic optimism (the view that science tends to succeed in revealing what the world is like and that there are good reasons to take theories to be true or truthlike) via historical counterexample. Using meta induction, Larry Laudan argues that if past scientific theories which were successful were found to be false, we have no reason to believe the realist's claim that our currently successful theories are approximately true. The pessimistic meta induction argument was first fully postulated by Laudan in 1981. However, there are some objections to Laudan's theory. One might see shortcomings in the historic examples Laudan gives as proof of his hypothesis. Theories later refuted, like that of crystalline spheres in astronomy, or the phlogiston theory, do not represent the most successful theories at their time. A further objection tries to point out that in scientific progress, we indeed approximate the truth. When we develop a new theory, the central ideas of the old one usually become refuted. Parts of the old theory, however, we carry over to the new one. In doing so, our theories become more and more well founded on other principles, they become better in terms of predictive and descriptive power, so that, for example, aeroplanes, computers and DNA sequencing all establish technical, operational proof of the effectiveness of the theories. Therefore, we can hold the realist view that our theoretical terms refer to something in the world and our theories are approximately true. However, as articulated by Thomas Kuhn in his The Structure of Scientific Revolutions, new scientific theories do not always build upon the older ones. In fact, they are created by an entirely new set of premises (a new "paradigm"), and reach vastly different conclusions. This gives greater weight to the proponents of anti realism, and illustrates that no scientific theory (thus far) has proved infallible.