Кіріспе

Дьюнг Тху Хунг (1947 жылы туған) – вьетнамдық жазушы және саяси диссидент.

Ерте өмір

1947 жылы Вьетнамның солтүстігіндегі Тхайбинь провинциясында дүниеге келген Хунг, Вьетнам соғысы қызған кезде бойжетті. Жиырма жасында Вьетнам Мәдениет министрлігінің Өнер колледжінде оқып жүргенде Дыонг Тху Хунг "Америкаға қарсы соғыс" майданындағы әйелдер жастар бригадасына ерікті болып кірді. Хунг соғыстың келесі жеті жылын Bình Trị Thiên аймағының джунглилері мен туннельдерінде өткізді, ол соғыс жылдарында ең көп бомбаланған өңір болатын. Оның міндеті – "бомбалардан да жоғарырақ ән шырқау", Солтүстік Вьетнам әскерлеріне театрлық қойылымдар қою, сонымен қатар жаралыларға көмектесу, қаза тапқандарды жерлеу және әскерлермен бірге болу еді. Ол бұл топтағы қырық еріктінің үш құшағында қалғандарының бірі болды. 1979 жылы Қытайдың Вьетнамға жасаған шабуылы кезінде де ол майданда болды. Алайда, 1975 жылы Вьетнамның бірігуінен кейін Хунг коммунистік үкімет құрған қысымды атмосфераға наразылық білдіре бастады. Оңтүстік пен Солтүстіктің жағдайларын салыстырғаннан кейін, ол коммунистік үкіметке қарсы айқын пікір білдірді. 1989 жылы партиядан шығарылып, шетелге шығу құқығынан айырылды және Вьетнам үкіметіндегі жемқорлық туралы жазғандары мен ашық сын-ескертпелері үшін уақытша түрмеге қамалды.

Жазбалар

Оның алғашқы романдары, «Балалық шақтағы саяхат» (Hành trình ngày thơ ấu, 1985), «Иллюзиялардан тыс» (Bên kia bờ ảo vọng, 1987), «Соқырлардың жұмағы» (Những thiên đường mù, 1988) және «Жоғалған өмір» (Quãng đời đánh mất, 1989) туған Вьетнамда жарық көрді және көп ұзамай тыйым салынбастан бұрын Вьетнамда бестселлер болды. Үшіншісі – АҚШ-та ағылшын тілінде жарық көрген тұңғыш вьетнамдық роман. Келесі үш кітабынан – «Аты жоқ роман» (Tiểu thuyết vô đề, 1991), «Таза көктемнің естеліктері» (2000) және «Ешкімнің жері» (Chốn vắng, 2002) тек соңғысы АҚШ-та жарияланбаған. Франция үкіметі оны «Өнер және әдебиет орденінің» кавалері (1994) етіп тағайындады. Ол бұған дейін бірнеше әңгімелер мен сценарийлер жазған. «Жаздың көрінісі» атты әңгімесі Линь Динь аударған және «Түн, тағы да: Вьетнамнан қазіргі заманғы көркем әдебиет» антологиясына енгізілген (Seven Stories Press 2006). Оның «Ешкімнің жері» романы (француз тілінде «Terre des oublis», ол Grand prix des lectrices de Elle (2007) сыйлығын жеңіп алды) – бәлкім, оның ең табысты романы болды, ол Femina 2006 сыйлығының финалдық тізіміне кірді және 2007 жылы Grand prix des lectrices de Elle сыйлығын алды.

Саяси салдар

Хунг "диссидент жазушы" деп танылып, Вьетнам Коммунистік партиясынан қуылды және 1991 жылы партияның және оның мүшелерінің мақсаттары мен мүдделерін сынаған сөздері үшін қысқа мерзімге түрмеге қамалды. Бұл заманауи Вьетнамда сирек емес жағдай; Линь Динь өзінің "Түн, қайтадан" жинағына жазған кіріспесінде жазудағы белгілі бір тақырыптарға үкіметтің қатты реакциясын көрсетеді. Мысалы, 1956 жылы ақын Тран Дан әлеуметтік азапты сипаттаған өлеңнің бір бөлігінде "Ол" деген сөзді үлкен әріппен жазғаны үшін тұтқындалды, себебі бұл атау тек Хо Ши Минге ғана арналған. 1991 жылы Ле Минх Хуе Солтүстік Вьетнамдық әйел сарбазының Оңтүстік Вьетнамдық әскер тұтқынына деген құштарлық туралы жазғаны үшін сыналып, жазаланды. Ол Вьетнамның ең танымал жазушыларының бірі болғанымен, оның көптеген туындылары Вьетнамнан тыс жарияланады, себебі цензура бар және баспа индустриясы үкіметтің бақылауында. Жақында ол зейнеткерлікке шығып, айына шамамен жиырма АҚШ доллары зейнетақы алады және аудармашы болып жұмыс істеп, романдары мен әңгімелерін шетелде жариялау арқылы күнкөрісін табады. Ол демократия үшін күресуге сенімді; саяси лауазымға үміткер бола алмайды немесе қарсы партия құра алмайды, бірақ енді сол хабарды жеткізу үшін жазуды пайдаланады. "Актрисаның оқиғасы" атты әңгімесінде Дьюнь адам еркіндігіне деген құштарлығын экзистенциалистік әдеби сезіммен үйлестіреді. Бе мен Том бір-біріне жақын тұрады және жақын дос болады; Бе ақылды және көңілді болса, Том қаланың сұлуына айналады. Том актриса болу үшін Вьетнамдағы ең танымал театр режиссеріне, өзінен 40 жыл үлкен ер адамға үйленеді; Бе оны зиярат етеді және оның өмірінің күйреуін бақылайды, ол өзінің білімі мен өмірлік арманы үшін еңбек етеді. Көрінетін болса, бұл екі қыздың өсіп, өмірде әртүрлі жолдарды таңдауы туралы қарапайым оқиға. Бірақ оның тілі мен егжей-тегжейлері, Хо Сюань Хуонг сияқты, қарапайым оқиғаның терең мағынасын ашады. Ол әдемілікке ақыл-ойдан, ақшаға мейірімділіктен артық баға беретін заманауи қоғамды сынап, жастық шақтың оптимизмі жоғалғанда, адамдарды үмітсіздікке жетелейтініне назар салады. Дьюнгтің айтуынша, көптеген жазушылар өздерінің жеке ойларын топтық пікірде қалай жеткізуді үйренуі керек. Яғни, олардың жазуы жеке тұлғаны және жалпы халықты партияның мақұлдаған түрінде көрсетуі керек; Дьюнг қазіргі Вьетнамдағы көптеген жазушылар топтық ойлауға бейім деп санайды. Дьюнг цензураның салдарына көптеген әріптестерінен де қатты тап болды. Оның еңбектері вьетнамдық антологиялар мен жинақтарда жарияланбаған. Ол шетелде аударма арқылы романдарымен жетістікке жетіп, танымал болғанымен, Вьетнамдағы оқырмандары, оның әңгімелерінің ұсақ-түйектерін жақсы түсінетін адамдар, оның туындыларын көбінесе оқу мүмкіндігіне ие болмайды, тек олар контрабандалық жолмен елге әкелінген кезде ғана. Дегенмен Дьюнг өз еліндегі жазушылықтың болашағына үміт артады. Ол халықтың бір күні отанын не болып жатқанын көру үшін көзін ашады деп сендіреді. Дьюнг 2006 жылы Парижге көшіп келді. 2009 жылдың қаңтар айында оның соңғы романы "Đỉnh Cao Chói Lọi" жарық көрді; ол сондай-ақ француз тіліне "Au zénith" деп аударылды.