Кіріспе
Британдық баспагер Джон Касселл (23 қаңтар 1817 – 2 сәуір 1865) – ағылшын баспашысы, қаріпші, жазушы және редактор. Ол оқулық кітаптарымен және мерзімді басылымдарымен танымал «Касселл & Co» фирмасын құрды, сондай-ақ романдарды бөліп басылатын түрде жариялауды алғаш рет енгізді. Ол сонымен қатар, белгілі шай және кофе саудагері, және жалпы кәсіпкер болды. Оның өзінің танымал өнімі «Cazzoline» мутациясы арқылы «бензин» сөзінің пайда болуына себепкер болды. Шынайы христиан болған ол, өмірі бойы Ұлыбританиядағы тыйым қозғалысы үшін күресті, сонымен қатар баспа саласына салынатын салықты азайтуды қолдады. Ол жұмысшы табының өмірін жақсарту үшін білімнің маңыздылығын түсінген әлеуметтік реформатор еді. Оның көптеген басылымдары, журналдар мен кітаптары білім мен мәдениетті халыққа жеткізді.
John Cassell (23 January 1817 – 2 April 1865) was an English publisher, printer, writer and editor, who founded the firm Cassell & Co, famous for its educational books and periodicals, and which pioneered the serial publication of novels. He was also a well known tea and coffee merchant and a general business entrepreneur who, through the mutation of his eponymous product 'Cazzoline', was the origin of the word 'gasoline'. A fervent Christian, he campaigned throughout his life for the temperance movement in Britain, and for the reduction of taxes on publishing. He was a social reformer who recognised the importance of education in improving the life of the working class, and whose many publications, both magazines and books, brought learning and culture to the masses.
Алғашқы жылдар
Джон Касселл 1817 жылдың 23 қаңтарында Манчестерде, содан кейін Ланкаширде дүниеге келді; Марк Касселлдің ұлы, "The Ring O' Bells" деп аталатын пабтың иесі, Манчестер, Hunt's Bank, 8 The Old Churchyard мекенжайында. Отбасы алғашқы 10 жыл бойына лайықты тұрмыс деңгейін сақтады, бірақ әкесі құлап жарақат алғаннан кейін 3 жыл өткен соң қайтыс болды. Отбасын асырау жауапкершілігі анасына жүктелді, ол тігізбен жұмыс істеп ақша тапты, бірақ бұл оған ұлына уақыт табуды қиын етті. Осының салдарынан Джон аз ғана білім алды және ерте жасынан бастап "таспа" және барқыт өндіретін фабрикада жұмыс істеуге мәжбүр болды. Касселл бұл жұмысты жек көріп, оның шектеулі және монотонды екенін сезінді, сондай-ақ оны қоршаған ауыр әлеуметтік жағдайлар оны қысымға ұшыратты. Жақсы мүмкіндіктерді іздеп, ол жергілікті ағаш шеберіне ағаш өңдеудегі шеберлігімен әсер етіп, оқуға мүмкіндік алды.
Тынығу қозғалысы
1833 жылы Касселл ұстамдылық қозғалысының ықпалына ілігіп, Томас Свиндлхерст мырзаның жергілікті жиналысында "уәде берді"; ол сондай-ақ Манчестердегі Оук-стрит шіркеуінде белгілі ұстамдылық үншілі Джозеф Ливизидің сөйлегеніне куә болды. Ол кезде алкоголизм өзекті әлеуметтік мәселе болып тұрды; жұмысшы табы үшін шай мен кофе тым қымбат еді, сүт көшпенділік белгісі саналды, ал сыра, керісінше, салыстырмалы түрде арзан және қолжетімді болды. Касселл қозғалыстың мұратына жақын болды және шәкірттік келісімін орындағаннан кейін, саяхатшы ұстамдылық лекторы болуға шешім қабылдады. Формальды білімі жетіспесе де, ол өзін-өзі жетілдіру үшін жалпы білім, ағылшын әдебиеті және француз тілін үйренді. 1836 жылы Манчестер аймағында бірнеше ай бойы толық ұстамдылық туралы лекция оқығаннан кейін, Касселл Лондонға жаяу жолға шықты, жол бойы кездесетін әрбір адамға ұстамдылық туралы айтып, ағаш ұсталығының жұмыстарын істеу арқылы өзін асырады. 1836 жылдың қазан айында 16 күн жол жүрген соң, ол ақыры Лондонға 3 тиын ғана қалтасында жетті, тіпті бір түнгі жатаққа да төлей алмады. Сол күні кешке ол Вестминстер көпіріне жақын Жаңа Иерусалим мектебінде ұстамдылық жиналысында сөйледі және келесі 6 ай бойы астанадағы ұстамдылық науқанына қатысты. 1837 жылдың сәуір айында Касселл "Ұлттық ұстамдылық қоғамының" мойындалған өкілі ретінде тіркелді және Англия мен Уэльс бойынша саяхаттап, лекция оқыды және толық ұстамдылыққа "уәде" алды. 1841 жылы шығыс округтеріндегі ұстамдылық сапарында ол Линкольнширлік Мэри Эбботтпен танысты және сол жылы оған үйленді. Мэри әкесінен мұра алды, бұл жұбайларға Лондонның Сент-Джонс-Вуд ауданында қоныстанғанын және Джонға бизнеске инвестиция салу үшін қажетті капиталды ұсынды. Олардың үйі жазушылар, суретшілер және реформаторлардың – Джордж Крюкшанк, Уильям және Мэри Хоуит, Эллен Вуд сияқты адамдардың бас қосып әңгімелесетін орнына айналды.
Чай, кофе және тәбеттілік трактаттары
1843 жылы Касселл Лондон қаласының Коулман көшесінде шай мен кофе сатумен айналыса бастады. Бизнесі бірден сәттілікке ие болып, ақырында 80 Фенчерч көшесіндегі кеңірек ғимаратқа көшті. Оның шайлары мен кофелері баспасөзде кеңінен жарнамаланды, ал "Касселдің шиллингтік кофесін сатып алыңыз" сияқты ұрандар оларды әр үйге танымал етті. Ол өнімдеріне жарнамалық жапырақшалар шығару үшін қолданылған баспа станогын сатып алып, осының нәтижесінде өзінің ұстамдылыққа қатысты жазбаларын жазып, жариялауға бейімделді.
"Шынық" журналы мен "Еңбек адамының досы"
Касселл қайын інісімен серіктестік құрды, бұл оған мерзімді басылымдарды редакциялау мен жазуға көңіл бөлуге мүмкіндік берді. Оның алғашқы басылымы – 1846 жылы жарық көрген "The Teetotal Times" журналы, 1849 жылы "The Teetotal Times and Essayist" болып ай сайын шыға бастады және бірнеше жылға созылды. 1848 жылдың шілдесінде ол халыққа арналған, еркін сауда мен дін бостандығын қағида тұтқан "Стандарт свободы" атты апталық газетті шығаруды бастады. Газет 1851 жылға дейін ғана жарық көрді, содан кейін "Weekly News and Chronicle" газетіне біріктірілді. 1850 жылы ол "Working Man's Friend" атты апталық журналды іске қосты, мақсаты – оқырмандарын кемсітпей, ең төменгі деңгейге түспей білім беру және жұмысшы табының өміріне құрметпен қарау болатын. Оқырмандары журналға жүздеген хаттар мен мақалалар жіберді, ал журнал Ричард Кобден, саясаткер және әлеуметтік реформатор, сондай-ақ Карлайл графы сынды белгілі тұлғалардың мақтауына ие болды. 1851 жылы бизнесті кеңейту мақсатында Касселл Лондонның Странд қаласындағы Уильям Кэтреллдің баспаханасын сатып алып, "Working Man's Friend" журналын өз баспасына көшірді.
Бизнестің кеңейуі
1851 жылы Ұлы көрменің ай сайынғы журналы "The Illustrated Exhibitor" жарық көруді бастады, ол үлкен жетістікке жетті, желтоқсан айына қарай 100 000 дана сатылды. Компанияның кеңеюі 1852 жылы Людгейт төбесінің солтүстік жағында, ғасырлар бойындағы тавернаның орнында болған "La Belle Sauvage Yard" деген жаңа, үлкен ғимаратқа көшуді білдірді. Осы шамада Касселл кітапханасы сериясы пайда бола бастады; тарих, өмірбаян және ғылым туралы кітаптарды қамтитын 26 томдық кітаптар жарық көрді. 1852 жылдың сәуір айында "Popular Educator" апталығы жарық көруді бастады, ол үлкен сұранысқа ие болып, сыншылардың жоғары бағасын алды – "мектеп, кітапхана және университет" деп бір сыншы оны сипаттады. Журнал оқырмандарды жергілікті курстарда білімдерін жетілдіруге шақырып, Касселл қажет болған жағдайда практикалық және қаржылық көмек көрсетті. Ол елдің білім деңгейін, болашағын және жұмысқа орналасу мүмкіндіктерін жақсартуға көмектесетін маңызды институтқа айналды; тіпті болашақ Ұлыбритания премьер-министрі Ллойд Джордж та "Popular Educator" журналының өзінің балалық шағындағы білімін жетілдіруге және өзін-өзі дамытуға көмектескенін айтты. 1852 жылы осы журналды "Популярный библейский педагог" басылымы қабылдады, ол дін саласында бұрынғысының жалпы білімге жасаған үлесін қайталауды мақсат етті. 1853 жылы "Иллюстрацияланған отбасылық газет" жарық көруді бастады, оның мақсаты отбасылық оқырмандар үшін әдеби ойын-сауық ұйымдастыру болды. Онда білім беру мақалаларымен қатар, романдардың бөлімдері де жарияланды. Солардың бірі – Джон Фредерик Смиттің Ланкашир мақта фабрикасының жұмысшылары туралы "The Warp and the Weft" әңгімесі Ланкаширдегі мақта ашаршылығы кезінде жарық көрді және газет оқырмандарын мақта жұмысшыларына көмек көрсету үшін үлкен қаржы жинауға шақырды. 1867 жылы Касселл қайтыс болғаннан кейін журнал көлемі кішірейтіліп, "Касселл журналы" деп атау өзгертілді.
Petter & Galpin компаниясымен серіктестік
1854 жылдың соңында оның қағаз жеткізушісі берген несиені қайтару туралы күтпеген талап Касселлді «Иллюстрацияланған отбасылық газет», «Халықтық білім беруші» және басқа да жарық көрген басылымдардың авторлық құқықтары мен қорын сатуға мәжбүр етті. Бұл тек бизнестің қайта тұрып қалуына дейін уақытша шара ретінде қарастырылды. Сөйтіп ол «Petter & Galpin» баспа фирмасымен жартылай серіктестікке келді. Осы аралықта «The Illustrated Family Bible» журналы шығып, ел ішінде де, шетелде де танымал болды. 1865 жылы апталық және айлық бөлімдерде Англияның иллюстрацияланған тарихы жарық көрді, ол 8 томдық және шамамен 2000 суреттен тұрды; алғашқы басылымының 250 мыңнан астам данасы сатылды. Басқа мерзімді басылымдардың ішінде «Сәннің иллюстрацияланған журналы» (1853–54 жж., кейіннен Касселлдің өлімінен бірнеше жыл өткен соң «Сән журналы» деп қайта жаңартылып, үлкен жетістікке жетті), «The Freeholder» («еркін жер» қозғалысының ай сайынғы журналы) және діни журналдар «The Pathway» және «The Quiver» (алғашқы басылымы 7 қыркүйек 1861) бар. Касселл күнделікті газет идеясын ойластырды, бірақ ол оның өлімінен үш жыл өткен соң ғана іске асты; «Эхо» деп аталған газет 1868 жылдан 1875 жылға дейін бірнеше жыл ғана жарық көрді, содан кейін сатылып, әртүрлі басшылық астында 1905 жылға дейін шығарылды. Касселл 1853 жылы Нью-Йоркте өткен Әлемдік тыйым салу конгресіне қатысу үшін, ал 1854 және 1859 жылдары баспа ісі бойынша АҚШ-қа барды. Ол жазушы Хариет Бичер Стоумен кездесіп, Ұлыбританияда «Том ағаның қабінесі» кітабының иллюстрацияланған басылымын шығаруды ұйымдастырды. Касселл құлдықты жоюшылардың мүддесін қатты қолдады. 1859 жылы АҚШ-тан оралғаннан кейін ол Petter & Galpin фирмасымен толық серіктестікке кірісті, фирма Cassell, Petter & Galpin болып өзгерді. Фирма классикалық әдебиеттің иллюстрацияланған басылымдарын шығаруда ерекше табысқа жетті, мысалы «Робинзон Крузо», «Гулливердің саяхаттары», «Уэйкфилд викары» және т.б. Француз суретшісі Гюстав Доре Дантенің «Тозақ» (1861), «Дон Кихот» және Киелі кітаптың арнайы басылымына суреттер салды. Фирманың La Belle Sauvage ауласындағы ғимараты француз императоры Наполеон III-нің өзінің келуімен де ерекшеленді, себебі ол өзінің «Юлий Цезарь тарихы» кітабының ағылшын тіліндегі басылымын жариялап жатқан болатын. Касселл қағаз бен мерзімді басылымдарға салынатын салықты азайту үшін үкіметке лобби жасауда маңызды рөл атқарды, бұл «білімге салық» деп аталды, ал оның 1850-ші жылдардағы күш-жігері газет жарнамасына салынатын салықты, газет мөрлеріне салынатын салықты және қағазға салынатын салықты (соңғысы 1861 жылы) жоюға көмектесті.
Казелин майы
АҚШ-тан Лондонға оралғаннан кейін ол жарық беруге арналған Казелин майын сата бастады, ол бензиннің алғашқы түрі болатын және осыдан-ақ оның аты шыққан.
Соңғы жылдар
Өмірінің соңғы жылдарында Касселл жасанды жарық дамуымен ашылған бизнес мүмкіндіктерін байқап, Ханвеллде мұнай айну зауытын құрды. Оның күш-жігеріне қарамастан, кәсіпорны сәтті болмады және ешқандай айтарлықтай қаржылық зиян келтірмесе де, жоба оның уақыты мен күшін көп жұмсады. Касселл 1865 жылғы 2 сәуірде Лондондағы 25 Avenue Road, Regent's Park мекенжайындағы үйінде ішкі ісіктен 48 жасында қайтыс болды; сол күні оның досы Ричард Кобден де дүниеден өтті. Ол Кенсал Грин зиратында жерленді. Одан соң әйелі Мэри қалды, ол 1885 жылғы 6 шілдеде Брайтон қаласында қайтыс болды. Ол сондай-ақ, София есімді қызын (1912 жылы қайтыс болған) қалдырды. Касселл, Петтер & Галпин компаниясы, ол қайтыс болған кезде 500 адамды жұмыспен қамтып, қалған серіктестер Петтер мен Галпиннің басқаруымен жұмысын жалғастырды.