Кіріспе

Баскетболда үш нүктелік сызықтан (доға) тыс жерде жасалған гол – баскетболдағы ұпай алу тәсілі.

Үш нүктелік гол (сондай-ақ 3 ұпай, үштік немесе трей) – баскетбол ойынында үш нүктелік сызықтан тыс жерде жасалған гол. Сәтті әрекет үшін үш ұпай беріледі, үш нүктелік сызықтың ішінде жасалған гол үшін екі ұпай, ал әрбір еркін лақтыру үшін бір ұпай беріледі. Себеттен үш нүктелік сызыққа дейінгі қашықтық жарыс деңгейіне байланысты өзгереді: Ұлттық баскетбол қауымдастығында (NBA) доға себет ортасынан 23 фут (7 м) қашықтықта; Халықаралық баскетбол федерациясында (FIBA), Әйелдер ұлттық баскетбол қауымдастығында (WNBA), Ұлттық колледж спорты қауымдастығында (NCAA) (барлық дивизиондарда) және Колледж спорты ұлттық қауымдастығында (NAIA) доға себет ортасынан ; ал Мемлекеттік мектептер федерациясында (NFHS) доға себет ортасынан 19 фут (6 м) қашықтықта орналасқан. Әрбір үш нүктелік сызық, әр доғаның шеткі сызықтан белгіленген қашықтықтағы нүктелерінде, әрбір қабырғалық сызыққа параллель болады. NBA және WNBA-да бұл қашықтық 3 фут (1 м) құрайды; нәтижесінде, себет ортасынан қашықтық біртіндеп кеміп, кемінде 22 фут (7 м) құрайды. FIBA доғаның шеткі сызықтан ең аз қашықтығын белгілейді, нәтижесінде себет ортасынан ең аз қашықтық құрайды. NCAA және NAIA доғасы FIBA доғасымен бірдей қашықтықта орналасқан, бірақ әрбір шеткі сызықтан 3 фут (1 м) қашықтықта, себебі Солтүстік Америка алаңы FIBA алаңынан сәл кең. 3x3 ойынында, FIBA санкциялаған 3-ке қарсы 3 жартылай алаңдық ойында, дәл сол сызық бар, бірақ оның артындағы лақтырулар 2 ұпайға, ал қалған лақтырулар 1 ұпайға бағаланады.

Қарым-қатынас ұғымдары

Major League Lacrosse (MLL) екі ұпайлық сызықты қолданды, ол қақпа алдында доға тәрізді орналасқан. Осы сызықтың артынан жасалған лақтырулар стандартты бір ұпайдың орнына екі ұпайға есептеледі. 2020 жылдың желтоқсанында MLL-ді өз құрамына біріктірген Premier Lacrosse League, MLL ережелері бойынша, оның ішінде екі ұпайлық доға бойынша ойнайды. Гридрон футболында стандартты гол үш ұпайға бағаланады; түрлі кәсіби және жартылай кәсіби лигалар төрт ұпайлық голдарды сынақтан өткізді. NFL Europe және Stars Football League баскетболдағы үш ұпайлық сызыққа ұқсас ережені қабылдады, онда ұзын голдар үшін қосымша ұпай берілді; екі лигада да 4 ұпай немесе одан көп ұпайға бағаланатын голдар болды. Arena Football League кез келген сәтті соққымен гол үшін төрт ұпай берді (үш ұпайлық лақтыру сияқты, соққы стандартты лақтырудан қиын, себебі доптың секіруі нәтижені болжауды қиындатады, сонымен қатар арена футболында ашық алаңдағы ойынға қарағанда барлық лақтырулар үшін тар қақпалар қолданылады). 1970 жылдары Дүниежүзілік хоккей лигасының (WHA) бар болған кезінде, белгілі бір қашықтықтан жасалған лақтырулар үшін екі ұпайлық хоккей голдары туралы ұсыныстар жасалды (бірі – 44 футтық (13,4 м) доға, ол беттесу шеңберлерін қиып өтер еді), бірақ бұл ұсыныс қолдау таппады және WHA Ұлттық хоккей лигасымен біріккеннен кейін тоқтатылды. Көпшілік пікір хоккейде алыс қашықтықтан жасалған лақтырулардың шеберлікпен тікелей байланысы жоқ деп есептеді (көбінесе қақпашылардың көруі кедергі келтіріледі немесе жасырылады), сонымен қатар, спорттың өзіне тән төмен ұпай саны екі ұпайлық голдың ойын құрылымын бұзуы мүмкін деп саналды. Австралиялық регбидегі «супер гол» ұқсас концепция болып табылады, онда доға голдың құнын анықтайды; доғаның ішінде әдеттегі 6 ұпай, ал доғаның сыртынан соғылған «супер гол» үшін 9 ұпай беріледі. Қазіргі таңдағы супер гол тек маусым алдындағы ойындарда қолданылады, бірақ маусымдық ойындарда емес. Ұлттық кәсіби футбол лигасы II, күшті ойыннан басқа барлық голдар үшін екі ұпай берді, сонымен қатар голдан 45 фут (14 м) қашықтықта орналасқан үш ұпайлық сызықты қолданды. Кейіннен бұл ереже басқа жабық футбол лигаларында да қабылданып алынды. 2020 жылғы Suncorp Super Netball лигасы маусымында Super Shot екі голдық мүмкіндігі қосылды. Super Shot голға шабуылдаушылар мен гол соғушыларға гол шеңберіндегі 1,9 метрлік белгіленген аймақтан лақтыру арқылы екі гол соғу мүмкіндігін береді және әр кезеңнің соңғы бес минутында қолданылады.