Кіріспе

Питер Аннет (1693 жылдың 18 қаңтары – 1769 жыл) – ағылшын деисі және ертедегі бостандық ойшыл.

Ерте өмір және еңбек

Аннет Ливерпульде дүниеге келгені айтылады. Кәсіби мұғалім болған ол, ортодоксалды теологтарға жасаған шабуылдарымен және Робин Гуд қоғамы деп аталатын жартылай теологиялық пікірталас клубының мүшелігімен көзге түсті. Бұл клуб Butcher Row көшесіндегі Robin Hood and Little John тавернасында жиналатын. Аннет дін қызметкерлеріне және Киелі кітапқа өте теріс қарайтын, толыққанды деист болған. Ол Дәуіт патша мен апостол Пауылдың мінез-құлқы мен беделін қатты сынағандығымен ерекшеленді. 1739 жылы ол христиан дінін қатты сынға алған "Judging for Ourselves, or Freethinking the Great Duty of Religion" атты памфлетін жазып, жариялады. Осы және осыған ұқсас памфлеттерді жазғаны үшін ол мұғалімдік қызметінен айырылды. Оған жатқызылатын "Құдайдың жүрегіне сай адамның тарихы" (1761) атты еңбек, Георг II патшаның Дәуіт патшамен салыстырылуы арқылы қорланғанын көрсету мақсатымен жазылған. Бұл кітаптың Вольтердің "Саул" шығармасына әсер еткені айтылады. Ол сондай-ақ Джон Нортхоукқа (Нортхоук) да жатқызылады. 1763 жылы ол "Еркін сұраушы" деп аталатын газетінде құдайға қарсы жамандаушылық жасағаны үшін сотталды, газеттің тек тоғыз нөмірі жарық көрді. Азаттыққа шыққаннан кейін ол Ламбетте шағын мектеп ашты, оның шәкірттерінің бірі саясаткер Джеймс Стивен (1758–1832) болды, ол Канцелярия шеберіне айналды.

Пилория және өлім

68 жасында Аннетті ұяға тігіп, бір жылға қатаң еңбекке жіберді. Ол 1769 жылдың 18 қаңтарында қайтыс болды.

Орны

Христиан апологеттері кереметтер туралы аргументті жеке куәліктермен және Киелі кітаптағы дәлелдердің сенімділігімен алмастырғанда, Аннет өзінің «Исаның қайта тірілуі» (1744) еңбегінде мұндай дәлелдердің жарамдылығына қарсы шықты және алғаш рет Исаның сырттай өлімі туралы гипотезаны ұсынды, сондай-ақ Пауылды жаңа діннің негізін қалаушы деп қарастыруға болатынын айтты. «Табиғаттан тыс құбылыстарды зерттеу» (1747) еңбегінде Аннет кереметтердің болу мүмкін еместігін толығымен жоққа шығарды. Аннет ерте философиялық деистер мен Томас Пэйн мектебінің кейінгі насихатшылары арасындағы кезеңдік тұлға болып табылады және ол алғашқы бос ойлы лекторы болған сияқты (Ж. М. Робертсон); оның «Бір белгілі бос ізденушінің трактаттарының жинағы» атты эсселері күшті, бірақ мәдениетсіз. Ол стенографияның жүйесін ойлап тапты (2-ші басылым, Джозеф Пристлидің өлеңдерінің көшірмесімен бірге).