Кіріспе

Перудегі археологиялық орын, оған байланысты, бірақ кейінірек пайда болған өркениет – Хуака Ражада, сондай-ақ Сипан деп белгілі, Ламбайеке аңғарындағы Перудің солтүстігінде орналасқан Моче археологиялық ескерткіші. Ол 1987 жылдан бастап Уолтер Альва және оның әйелі Сусана Менесес қазған Сипан мырзасының (Эль Сеньор де Сипан) қабірімен әйгілі. Сипан қаласы б.з. 50-700 жылдарына жатады, бұл Моче кезеңімен бірдей кезең.

Маңыздылығы

Сипан – 1987–1990 жылдар аралығында корольдік қабірлер ашылып, қазылған археологиялық орын. Соңғы 30 жылда жасалған бұл жаңалық археологиядағы маңызды жаңалықтардың бірі саналады. Көптеген қабірлер тоналған, бірақ археологтар тапқан артефакттар Моче билеушілері мен олардың дәстүрін түсінуде маңызды рөл атқарады. Қабірлер Чиклайо қаласына жақын орналасқан Сипанның Уака Ражада аймағында да табылды. Аймақтағы қабірлер пирамида пішіндес, саз кірпіштен салынған және қазір эрозияға ұшыраған, бұл Эль-Ниньо құбылысының қайталануынан туындаған болуы мүмкін. Сипанның қарапайым халқы туралы зерттеулер аз, бірақ олардың еңбегі арқылы салық төлегені және бұл Сипан билеушілерінің жерлеу платформаларын салуға мүмкіндік бергені белгілі. Бұл платформалар мен басқа да саз кірпіштен жасалған құрылыстар көбінесе салық төлеген еңбектің есебін жүргізетін белгіленген кірпіштермен салынған. Моче қарапайым халқы туралы, билеушіге еңбек етуден басқа, көп мәлімет жоқ. Сипан қабірлері археологтар мен антропологтарға қабырға суреттерінде, керамикада және басқа да сәндік бұйымдарда бейнеленген Сипан билеушілерінің құрбандық рәсімдерін жақсырақ түсінуге көмектесті. Құрбандық рәсімдері көбінесе құдайлар мен патшалар арасында тұтқындармен бейнеленген. Сипандағы қабірлер билеушілердің мұндай құрбандық рәсімдеріне қатысқанын көрсетті. Археологтар тапқан әшекейлер мен бас киімдер, сондай-ақ қанды және бас кесу үшін қолданылған үлкен пышақтар мен құралдар рәсімнің суреттерімен сәйкес келді.

Талап-тапсыру

1987 жылдың ақпан айында Эрнил Берналь есімді адам бір топ хуакероларды (мазар тонаушыларын) бастап, Хуака Ражададағы пирамидалардың біріне жер астына тоннель қазып кірді. Келесі бірнеше түнде олар көптеген құнды металл заттарды алып, осы процесте жүздеген керамика бұйымдарын және адам денелерін жойды. Сансыз артефакттар жоғалып, қара нарықта жеке коллекцияларға сатылып, пайда әкелді. Алва полициямен бір күн немесе одан да кейін келді, себебі хуакеролардың жасырын қоймасынан әсем безендірілген маска тәркіленді де, ол зерттеушіге тапсырылды. Алва мен полицияның келген кездегі оқиғалар туралы көптеген әңгімелер бар, алайда олар хуакероларды осы жерден қууып, қабірлердің айналасына қоршау қойып, қазба жұмыстарын бастағаны белгілі. Содан кейін Альва мен оның командасы тағы 12 қабірді қазып шығарды, ал ауыл тұрғындары мен хуакеролар зерттеушілерді жерден қуып шығарып, тонауды жалғастыру үшін оларға тас лақтырып, мазалады. Бірақ ауыл тұрғындарының әрекеттері сәтсіз аяқталды, себебі Альва өз жұмысын аяқтады, ол төменде талқыланатын "Сипанның патша қабірлерінің" негізі болды.

Сипан патшалық қабірлері мұражайы

Museo Tumbas Reales de Sipán, Сипанның Корольдік Қорғандары мұражайы, Перудің Ламбайек қаласында орналасқан және 2002 жылы ашылған. Бұл мұражай 1987 жылы Сипанда табылған Сипанның Иесінің қабіріне арналған. Мұражай Сипанның Иесіне, онымен бірге құрбандыққа шалынған 8 адамға, Сипанның Ескі Иесіне және Иеге ілесіп келген дін қызметкеріне ерекше назар аударады. Мұражайдың құрылымы археологиялық зерттеулердің жүргізілу тәсілімен байланысты: мұражай үшінші қабаттан басталып, қабірдің қазу бағытымен төменгі деңгейлерге түседі. Қабірдің толық көшірмесі Сипан Иесінің қабірінен алынған нақты құрылымдармен, сондай-ақ бағалы металдардан, әшекейлерден, керамикадан, ағаштан ойылған бұйымдардан және басқа да қабірлік заттардан тұрады. Museo Tumbas Reales de Sipán туралы толық ақпаратты "Сыртқы сілтемелер" бөлімінен қараңыз.

Қабырғаның қайта құрылуы

Нью-Йорк қаласындағы Америка табиғи тарих мұражайында Сипанның бірінен табылған қабірдің реконструкциясы көрсетіліп тұр.

Жақын орналасқан Моче жерлері

Пампа-Гранде Сипаннан шамамен 10 км шығысқа қарай, Чанкай өзенінің аңғарымен орналасқан. Чиклайо Сипаннан шамамен 29 км батысқа қарай орналасқан. Ламбайке Сипаннан шамамен 40 км батыс-солтүстік-батысқа қарай орналасқан. Пакатанаму Сипаннан шамамен 58 км оңтүстікке қарай орналасқан.