Кіріспе

Уильям Стайронның "Set This House on Fire" романы Италиядағы Амальфи жағалауындағы шағын ауылда өтеді және жамандық пен құтқарылу тақырыптарына арналған. Баяндаушы Питер Леверет – Оңтүстіктен келген заңгер, бірақ оқиғаның басым бөлігі басты кейіпкер, Кас Кинслвинг атты мазасыз суретшінің естеліктері арқылы баяндалады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиға Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көп ұзамай Италияда орын алады. Оңтүстік штатының жас заңгері Питер Леверет демалыста, Самбуко қаласындағы түсірілім алаңында ескі досы Мейсон Флэггпен кездескеніне қуанышты. Мейсон – әдемі, бай, сәнді өмір салтымен плейбой. Питер Леверет үшін, жақсы мінезді, біршама ойшаң жас жігіт ол әрқашан батыр болған. Бірақ олардың қайта қосылғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң Мейсон өлген күйде табылады. Жергілікті сыбайлас полиция өз мүдделері үшін оның өлімін дереу суицид деп жариялайды, бірақ Питер бұл ойдан күдіктенеді. Оның қорқынышы мен қайғысына орай, басты күдікті – Кас Кинсолвинг есімді тағы бір америкалық азамат. Кас Кинсолвинг пен Питер Леверет екеуі де оңтүстік штатынан, бірақ сыртқы келбеті, мінез-құлқы және әлеуметтік жағдайы жағынан күрт ерекшеленеді. Ылғи да қарапайым Питер Вирджинияда жайлы өмір сүрген, ал қатыгез, ұсақ-түйекке келмейтін, зорлыққа бейім Кас Солтүстік Каролинаның шалқары ауылдарында кедейлікте өскен. Олардың Самбуко қаласындағы алғашқы кездесуі олардың достығына жақсылық әкелмейді, себебі Кас мас күйінде құлап, Мейсон Флэгг пен оның бай Голливудтық достарына қарапайым емес, тікелей қорқынышпен сөйлейді. Питер сол кезде одан жиреніп, бірақ бірнеше айдан кейін оны ойлы, сырлы Кас Кинсолвинг Мейсонның өлімі туралы бірдеңе білуі мүмкін деген күдік мазалай бастайды. Одан да алаңдатарлығы – Питерді мазалайтын түстер мен естеліктер. Оқу жылдарындағы жағымсыз оқиғаларды еске түсіріп, ол Мейсонның құдайдың азабына лайық қандай қорқынышты қылмыстар жасағанын ойлай бастайды. Соңында ол әрекетке көшіп, Чарльстондағы Касқа хат жазып, Италиядағы кісі өлтіру және басқа да таңғажайып оқиғалар туралы сөйлесуге мүмкіндік сұрап, жалбарынады. Романның басым бөлігі Чарльстон, Оңтүстік Каролина маңындағы көлде балық аулап отырып, екі ер адамның өткен оқиғалар туралы әңгімелері мен ойға батуларынан тұрады. "Бұл елге, біздің ұлы елімізге бір нәрсе болуы керек. Еріхо мен жазық жерлердегі қалаларға болғандай, бір сұмдық, бір қайғылы оқиға, яғни, адамдар тозақтан өтіп, жеткілікті қайғы-қасірет көргеннен кейін, қайтадан адам болып, мал емес, адам болып өмір сүруі керек." Уильям Стайрон, "Бұл үйді өртеп жібер"

Негізгі тақырыптар

Стайронның көптеген туындылары сияқты, «Бұл үйді өртеп жібер» романы да жыныстық қатынас пен өлім, сондай-ақ Стайронның жеке өмірімен – осы жағдайда Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласындағы балалық шағымен байланысты. Тарихи контексте, Касс Кинслвингтің роман бойына көтеріп жүрген кінәлі жауапкершілігінің құпиясы, қанға батқан және кінәлі Оңтүстіктің санасындағы құлдықтың соңғы іздерімен тығыз байланысты. Иронияға орай, Стайрон Кастың Мейсонды жойғанын батырлыққа және құтқарушылыққа теңей көрсетуге тырысады, тіпті ол ең көне және өзін-өзі аялауға бейімделген стереотиптерге жүгінеді (янки – жылап-сықтайтын қорқақ, оңтүстік адамы – шайқас алаңында батыр).

Әдеби мәні және сын

Роман Францияда сәтті шықты, бірақ АҚШ-та әртүрлі пікірлер алды. Нью-Йорк Таймс және Нью-Йоркер сияқты кейбір сыншылар оның тым күшті әсер қалдыруға тырысқанын (әсіресе Луиджи, полиция қызметкері және философ кейіпкері арқылы) және жазу сапасын төмендетуі мүмкін деп саналған баяу темпін сынға алды. Киркус Ревюс кітапты "жақсылық пен жамандықтың шектерін және түрлерін зерттейтін күрделі, амбициялық туынды" деп бағалап, оған жағымды пікір білдірді, сондай-ақ ол қазіргі американдық өмірдің қызықты және беделді суретін ұсынады деп атап өтті.