Кіріспе

Хасан ибн Әлидің ұлы (667-680)

Әл Қасим ибн әл Хасан (القاسم بن الحسن) (Шабан 7, 47 AH / 4 қазан 667 CE Мединада – Мұхаррам 10, 61 AH / 10 қазан 680 CE Кербала) – Хасан ибн Әлидің ұлы. Ол Кербела шайқасында Үмейяд әскерлеріне қарсы күрестегі ағасы Хусейн ибн Әлиге көмектесті және 13 жасында қаза тапты.

Ерте өмір

Қасым екінші имам Хасан ибн Әли мен оның әйелі Умм Фаруаның ұлы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі Әли ибн Әби Талиб пен Фатиманың үлкен ұлы еді. Осылайша, Қасым Ислам пайғамбары Мұхаммедтің шөбересі болды, ал Мұхаммед – Фатиманың әкесі еді.

Хасан ибн Әлидің өлімі

Хасан ибн Әли, Қасымның әкесі хижраның 50-ші жылы, сафар айының 28-інде (2 сәуір 670 жыл) Муавия I-нің улануынан қайтыс болды. Қасым әкесі қайтыс болғанда үш жаста еді. Бірақ ол әкесінің туысқандарының арасында өсті. Әкесінің әпкесі Зәйнәп бинт Әлидің ұлдары Аун мен Мұхаммед сияқты, Қасымды да оның ағасы Аббас ибн Әли және ағайындысы Әли әл-Акбар ибн Хусейн қорғануға үйретті. Хасанның інісі Хусейн ибн Әли 680 жылы Мәдинадан кетуге дайындалғанда, Қасымның анасы Умм Фарва Хусейннен өзін және кішкентай Қасымды өзімен бірге алып кетуін сұрады. Язид Хусейн ибн Әлидің адалдығын алып, діни билікке қол жеткізуге тырысты, бірақ Хусейн өз принциптерінен бас тартпады. Куфа халқы Хусейнге хаттар жіберіп, одан көмек сұрап, оған адалдыққа ант бергеннен кейін, Хусейн және оның отбасы мүшелері (Қасым да ішінде) және серіктері Меккеден Ирактағы Куфаға сапар шекті, бірақ Язидтің 30 мыңдық әскері оларды Кербала даласында тоқтатып, лагерь құруға мәжбүр етті. Хусейн және оның отбасы мен серіктерінің көпшілігі, соның ішінде Қасым ибн Хасан, хижраның 61-ші жылы, мухаррам айының 10-ында (10 қазан 680 жыл) Кербела шайқасында қаза тауып, басы кесілді. Ал әйелдер мен балалар тұтқынға алынды.

Шайқас

Қасым оның әкесінен: "Мен де шейіттердің қатарында болармын ба?" - деп сұрады. Хусейн ибн Әли: "Өлімді қалай түсінесің?" - деді. Қасым: "Әке, мен үшін өлім балдан да тәтті" - деді.

Ашура

Ашура күні Қасым, өзінен бұрынғы туыстары сияқты, ағасы Хусейнге рұқсат сұрап барды. Хусейн оны соғысуға жібермеді, өйткені ол тым жас еді және оған ештеңе болғанын қаламайтын. Қасым анасына барар алдында бірнеше рет сұрады. Анасы ұлының ренжігенін көрген соң, Қасымның әкесі дүниеден өткенге дейін жазған хатты берді. Хатта былай делінген:

"Балам, Қасым, Хусейн ағамның он мыңдаған жау әскерімен күресу кезі келгенде, исламды құрбандықпен қорғау қажет болады. Сол күні сен менің орнымда болып, менің өкілім болып тұруың керек. Хусейн мен Аббас оны шақырып, атынан айғайлады, бірақ жауап келмеді. Оның денесін тапқанда Хусейн абасын шешіп, Аббаспен бірге оның қабірлерін жинады."

Жерлеу

680 жылы 10 қазанда (Мухаррамның 10-ы, 61 жыл), Ашура күні Қасым ибн Хасан Евфрат өзенінің жанында қаза тапты, Хусейн мен оның ізбасарларына су ішуге рұқсат берілмеген еді. Хусейннің 72 серігі, оның ішінде Қасым ибн Хасан да, бірге жаппай қабірге жерленді. Жаппай қабір Хусейннің қабірінің етегінде орналасқан.

Әсері

Хусейннің азап шегуі мен өлімі ислам әлемінде, әсіресе шиалардың көзқарасында, дұрыс пен бұрыс арасындағы, әділдік пен шындыққа қарсы зұлымдық пен жалғанға қарсы күрестегі құрбандық символына айналды ғана емес, сонымен қатар оның тұрысы болашақ ұлтандар мен әділетсіздікке қарсы көтерілістерге шабыттандыратын қарсылық символына айналды. Тарих барысында Нельсон Мандела және Махатма Ганди сияқты көптеген белгілі тұлғалар Хусейннің зұлымдыққа қарсы тұруын өздерінің әділетсіздікке қарсы күрестерінің үлгісі ретінде келтірді. Хусейн мен оның серіктерінің Кербелада қаза табуы шиалар мен сунниттер үшін де исламның зұлым билеушілер тарапынан бұзылуын тоқтату және оның идеологиясын қорғау мақсатымен жасалған құрбандық деп саналады.