Кіріспе

1966 жылдың шілдесінде Огайо штатының Кливленд қаласында азаматтық наразылықтар мен тәртіпсіздіктер болды.

Хауф көтерілісі – АҚШ-тың Огайо штатының Кливленд қаласындағы, негізінен афроамерикалықтар тұратын Хауф ауданында 1966 жылдың 18-23 шілдесі аралығында болған тәртіпсіздік. Көтеріліс кезінде төрт афроамерикалық қаза тапты, 50 адам жарақат алды. 275 адам қамауға алынды, сондай-ақ көптеген өрт қою және өртке қарсы шабуылдар тіркелді. Қала әкімшілігі бастапқыда көтеріліске қара нәсілшіл және коммунистік ұйымдарды кінәлады, бірақ қазіргі тарихшылар бұл айыптауларды жоққа шығарып, Хау көтерілісінің басты себебі – кедейлік және расизм екенін айтады. Көтеріліс салдарынан аймақта халық саны күрт азайды және экономикалық құлдырау басталды, ол көтерілістен кейін кем дегенде бес онжылдыққа созылды.

1966 жылы

1950 жылдары Огайо штатының Кливленд қаласындағы Хоух ауданынан орта таптық ақ адамдар көшіп кетіп, жұмысшы таптық афроамерикандықтар қоныстанды. 1966 жылға қарай Хоухта 66 000-нан астам адам, олардың шамамен 90 пайызы афроамерикандықтар тұрды. Дегенмен, аймақтағы көптеген кәсіпорындардың иесі ақ нәсілділер болды. Хоух ауданының тұрғындары нашар сапалы және нәсілдік бөлінген мемлекеттік мектептерге, әлеуметтік жәрдемақының нашар төленуіне, тұрақты қоқыс жиналмауына, көшелер тазаланбауына және тұрғын үйлерді сирек тексеруге наразылық білдірді. E. 79-шы көше мен Хоуг даңғылының оңтүстік-шығыс бұрышында еврейге тиесілі бар болды, ол қауымдастықтың афроамерикандық тұрғындары арасында танымал еді. "Жетізгілт тоғыз" (Seventy Niner's) есірткі сату, ұрланған заттарды сату және жыныстық қызмет көрсету сияқты бірқатар мәселелерге тап болды, ал иелері кейбір адамдарды мекемеге кіргізуден бас тарта бастады. 1965 жылдың қазан айында Уолч кінәсіз деп танылды. Мальц бардың иесі болды және 1965 жылдың тамызында оның үлесін ұлдары Эйб пен Дейв Файгенбаумға сатты. Жергілікті секс-жұмыскер Маргарет Салливан мен оның досы Луиза (афроамерикандық) бұл орынға кіргізілмейтін тізімде болды. Салливан 16 шілдеде қайтыс болып, үш кішкентай баласын қалдырды. 17 шілдеде Луиза Салливанның балаларына көмектесу үшін барға ақша жинауға арналған қорап қалдыруға тырысты. Иелері ақша жинауға рұқсат бермеді. Луиза 18 шілде, дүйсенбі күні шамамен сағат 17:00-де қайта келді. Иелері оны қорлап, нәсілшіл тіл қолданып, бардан шығарып жіберді. Содан кейін, шамамен бір сағаттан кейін "Жетізгілт тоғыз" (Seventy Niner's) кафесі тоналды. Бардың маңына ашулы афроамерикандықтар, соның ішінде бардың клиенттері мен аудан тұрғындары жиналды. Файгенбаумдар шамамен сағат 20:00-де олардың мекемесі тоналғаны туралы хабар алғанын және сағат 20:20-да "Жетізгілт тоғызға" (Seventy Niner's) келгенін айтты. Олар бардың сыртында 300-ге жуық адам жиналғанын және иелері ішке кіргеннен кейін терезелерге тас лақтыра бастағанын мәлімдеді. Эйб Файгенбаум қолдарында .44 калибрлі Ruger Model 44 мылтығымен сыртқа шықты, ал оның інісі Дейв пістолетпен оның артынан ерді. Олар тас лақтыру тоқтағанын, бірақ олар ішке қайтқанда қайта басталғанын айтты. Көшеде жастар, ересектер және қарттар да бар, көпшілік Хоуг даңғылы бойымен жүріп, дүкендерді тонап, өртеп жіберді. Көшеден өтетін адамдар оларға тас лақтыра бастады. Бастапқыда Хоуг даңғылының маңындағы 30 шаршы блок аумағында 200-ге жуық тәртіпсіздік тудырған адамдар жүрді. Полиция зорлық-зомбылықты тоқтату үшін Хоуг даңғылының маңындағы сегіз блокты жапты және полицияны ғимараттардың үстіндегі күдікті қарулы адамдарға бағыттау үшін полиция тікұшағы қолданылды. Афроамерикандық Альтон Беркске белгісіз біреулер оқ жарып, жамбасына тигізді, ал афроамерикандық Уоллес Келлиге жақ сүйегіне оқ тиді. Ақ нәсілді ерлі-зайыпты Нопваскилер қоғамдық автобуста келе жатқанда тасқа ұшырап, жеңіл жарақат алды. Ал 12 полицей қызметкері жарақаттанды (бірақ жеңіл).

19 шілде

19 шілде күні Кливленд қаласының әкімі Лочер және полиция бастығы Ричард Вагнер жағдайды бақылауда екенін жұртшылыққа мәлімдеді. Күні бойы Лочер аймақты аралап, содан кейін ақ және қара нәсілді қала басшыларымен кеңес өткізді. Сағат 3:30-да, сағат 5-те Лочер Ұлттық гвардияның келуінің жақын екенін хабарлады. 19 шілде күні кешке Кливлендке барлығы 275 гвардияшы келді, олардың 75-і E. 79-шы және Хоуг даңғылының қиылысындағы қақтығыстың орталығында орналасты, онда Кливленд полициясының мобильді командалық пункті қайта құрылды. 19 шілдеде тағы бір өлім оқиғасы тіркелді: куәгерлердің мәліметінше, 36 жастағы афроамерикалық Перси Джайлзды полиция қызметкері E. 86-шы көше және Хоуг даңғылында сағат 20:30 шамасында басынан атып өлтірді. Кливленд полициясы сағат 13:00-ден 23:00-ге дейін 33 тонаушыны ұстады. Кливлендтің Орталық ауданындағы жергілікті кәсіпкерлер тобы, вандализмнің шашыраңқы оқиғаларын келтіре отырып, қала әкімі Лочерден Ұлттық гвардияның патрульдік аймағын олардың ауданына дейін кеңейтуді шұғыл түрде талап етті. Лочер келісіп, патрульдік аймақты 10 шаршы мильге (26 км²) дейін кеңейтті (орталығы Хоуг даңғылы), бірақ патрульде тек 1000-ға жуық гвардияшы болды. Гвардияшылардың көп бөлігі 18-20 жастағылар еді, және араларында афроамерикалықтар өте аз болды. Мемлекет оларды Кливлендте ұстауға күніне 18 000-20 000 доллар жұмсалатынын есептеді. Полиция тікұшағы (кейде оққа ұшыраған) наразылық толқуларының пайда болу орындарын және тонаудың кең ауқымын анықтауға көмектесті. Полиция кейіннен оқ ату туралы көптеген хабарламалардың дұрыс емес екенін, адамдар полицияның назарын аудару үшін фейерверктер атқаннан туындағанын мәлімдеді. Алдыңғы үш күнде тәртіпсіздік үшін ұсталған тоғыз адамға қылмыстық іс қозғалды, бұл оқиға кезінде жасалған алғашқы қылмыстық айыптамалар болды. 21 шілдеде Кливленд аймағының көптеген шенеуніктері мен журналистер тәртіпсіздіктерді қоздырған және жалғастырған қара нәсілшілдер мен сырттан келгендерді кінәлады. "The Plain Dealer" газетінің тілшісі Дорис О'Доннелл "кішкентай экстремистер тобы" бірнеше ай бойы жоспарлап, болжаған "ақтарды жек көретін" төңкеріс тәртіпсіздіктердің нақты себебі екенін жазды және тәртіпсіздіктер "жаудың алдауы сияқты" орындалғанын айтты. Ол полиция, қалалық әкімдік және аты-жөні аталмаған федералды агенттіктерде "тәртіпсіздіктердің ұйымдастырушылары деп күдіктенетін белгілі бір топтар мен жеке тұлғаларды көрсеткен" көптеген дәлелдер бар екенін хабарлады. Кливленд қауымдастық қатынастары кеңесінің атқарушы директоры Бертрам Гарднер: "Көшелерде шеткі элемент бар, олар көшелерді бақылау үшін күресуде. Оларды жою керек" деді. 21 шілдеде кешкі уақытта полиция мен гвардияшылар кеңейтілген патрульдік аймақты сақтап тұрды. 400-ге жуық Кливленд полиция қызметкері Гвардиямен бірге патрульдеді, бірақ Ұлттық гвардия E. 79-шы және E. 93-ші көшелер арасындағы Хоуг даңғылын жапты. Анасының машинасына шабуыл жасалған кезде Ұлттық гвардияның бір мүшесі полициядан секірген оқтан аяғына жарақат алды. 22 шілдеде таңертең Кливленд өрт сөндіру қызметі 115 өртке (52-сі өрт сөндіру бомбаларынан) жауап берді. Басшы Вагнер Огайода қылмыстық синдикатқа қарсы заң болмағандықтан, ешқандай айыптау актісі шығарылмағанына таңғалмағанын айтты. Бас жюри есебі полицияның қатыгездігі туралы айыптауларды талқыламады. Бас жюри есебінде тәртіпсіздікке шақыру, өрт сөндіру немесе тәртіпсіздік кезінде өрт сөндіруге тырысу, сондай-ақ қызметтік міндетін орындау кезінде полиция қызметкеріне немесе өрт сөндірушіге шабуыл жасау үшін қатаң жазаларды белгілейтін және көздейтін жаңа заңдар қабылдау қажеттігі туралы ұсыныстар енгізілді. Есепте мемлекет "төңкеріс" терминін заң бойынша қайта қарастырып, тәртіп сақшыларына тәртіп бұзушыларды ұстауды жеңілдетуі керек екені де айтылды. "Ресми түсіндіру" басқа да тараптардан қолдау тапты. 22 маусымда, тәртіпсіздік кезінде жергілікті W.E.B. Дю Бойс клубының бес мүшесі – қызметкерлер Стив Шрефтер мен Майк Байер көлікпен келе жатқанда, Ұлттық гвардия қызметкерлері тоқтатты. Олардың көлігінен "The Plain Dealer" газетінің қоздырғыш деп сипаттаған плакаттар табылды. Плакаттарда Дю Бойс суреті, оның 1913 жылғы ұзақ цитаты, "Жұмыс", "Бейбітшілік", "Азаттық", "Қазір қосылыңыз" және "Азаттық қазір" деген сөздер, қара және ақ көгершін бейнесі және достықпен қол алысқан қара және ақ қолдардың суреті бейнеленген. 1967 жылы Федералдық тергеу бюросы (ФБР) бұл әдебиетті "коммунистік" деп сипаттады. 1967 жылы Коммунистік партия АҚШ-тың бұрынғы мүшесі Филипп Абботт Люс өзінің "Төңкеріс жолы" атты кітабында Коммунистік партияның 1960 жылдардағы АҚШ-тағы Хоуг және басқа да тәртіпсіздіктерді тудыру және жалғастыруда маңызды рөл атқарғанын мәлімдеді.

Себеп: Расизм және кедейлік

"Ресми мәлімдемеге" қарсы аргументтер екі санатқа бөлінді. Біріншісі – Хоу толқуына қара нәсілшілдердің немесе коммунистердің қатысы бар екенін көрсететін ешқандай дәлел болмады. Мысалы, Огайо Ұлттық гвардиясының генерал-адъютанты, генерал-майор Эрвин Хостетлер, Селтзердің қорытындысын сынап: «Оның мәлімдемесін растайтын ештеңе жоқ» деді. Бірнеше қоғамдық тыңдаулар өткізілді, олар барысында толқу кезінде полицияның қатыгездігі туралы кең ауқымды куәліктер тыңдалды, содан кейін комиссия 1966 жылдың 5 қазанында өз есебін жариялады. Қара және ақ тұрғындар аймақтан қашып кетті, нәтижесінде халық саны 1990-жылдарға дейін төмендеді, содан кейін тұрақталды. Қалған тұрғындардың аудандарын қайта дамытуға жасаған әрекеттеріне мемлекеттік және экономикалық саясат кедергі келтірді, бұл одан әрі инвестициялардың азаюына әкелді. Кливлендке қайта құру және кең ауқымды проблемаларын шешу үшін федералды үкіметтен қаржылық көмек қажет болғанымен, АҚШ Тұрғын үй және қала құрылысы департаменті (HUD) Хоу толқуынан кейін қалаға қалалық жаңаруға федералдық қаржыландыруды тоқтатты, өйткені мэр Лочердің және оның ішкі басшыларының жобаларды аяқтауда баяулығы мен тиімсіздігіне байланысты. HUD сонымен қатар 10 миллион долларлық грантты жойды және қала қаражатты тиімсіз жұмсайды деп қорқып, Кливлендтің «Үлгілі қалалар» бағдарламасына берген өтінімін қабылдамады. 1967 жылы Хоу ауданын дамыту корпорациясы құрылды, мақсаты ауданда инвестицияларды ынталандыру болды, бірақ ол тиімсіз болып шықты және 1983 жылы федералдық қаржыландыру тоқтатылғаннан кейін таратылды. 1990-жылдардың соңында ғана Қоғамдық даму корпорациялары (ҚДК) ауданды қайта дамытуда маңызды рөл атқара бастады. Хоу 1966 жылдан 2000 жылға дейін күрт өзгерді. 1966 жылы ауданда 23 000-ға жуық тұрғын үй болса, ғасырдың басында олардың саны 8 409-ға дейін азайды. 2000 жылы халық саны 16 409 адамды құрады, ал ауданның орташа табысы Кливлендтегі ақ тұрғындардың орташа табысының 45 пайызына дейін төмендеді.

Тонидің кісі өлтіруі бойынша қудалау

Уоррен Ларише Бенорис Тониді өлтіргені үшін сотталды. Ларише өзін-өзі қорғауға тырысқанын, Тони осыған дейін оның отырған көлігіне тапаншаны бағыттағанын айтты. 1967 жылғы ақпан айында толық ақ жюри оның кінәсін анықтай алмады. 1967 жылғы желтоқсанда екінші толық ақ жюри Ларишені кісі өлтіру айыптарынан босатты. Солтүстік округ сотының судьясы Джон Дж. МакМахон Ларишемен бірге болған көліктің жүргізушісі Пэтси С. Сабеттаға қатысты екінші дәрежелі кісі өлтіру айыбын дәлелдердің жетіспеуіне байланысты тоқтатты.

Карл Стоукстың сайлануы

1966 және 1967 жылдары Кливлендті қайта жандандыруға және қаладағы нәсілдік шиеленісті азайтуға тырыспағаны үшін мэр Лочер бұқаралық ақпарат құралдарының шабуылдарына дерлік үнемі ұшырады. Ол қаланың проблемаларын тиімді шешу үшін қазіргі заманғы бюрократиялық және кәсіби дағдылары жеткіліксіз, қарапайым саяси популист ретінде қабылданатын. Қаланың (көптеген ақтардан тұратын) бизнес-қоғамдастығы да Лочерге қолдауын кері тартып алды. Кливлендтің афроамерикандық қауымдастығы Хау көтерілісі туралы "ресми түсіндірмеге" өте теріс реакция білдірді. Қаланың қара халқы нәсілшілдік және кедейлік сияқты мәселелерді қалай шешу керектігі бойынша бөлінді, ал Кливленд қалалық кеңесінің афроамерикандық мүшелері өкілдік ететін қауымдардың қажеттіліктерін қанағаттандырудан гөрі, жеңілдік беруге көбірек мән берді. Дегенмен, Кливлендтегі афроамерикандықтар "ресми түсіндірмені" айыптауда бірікті. Мэр Лочердің нәсілшілдік, кедейлік және полицияның зорлық-зомбылығын Хау көтерілісінің себептері ретінде мойындаудан бас тартуы қара қауымды соншалықты біріктірді, ол Карл Стоуксті 1967 жылы қала әкімі қызметіне жеткізді. Кливлендтің бизнес-қоғамдастығы Стокске бірікті, себебі Лочердің қаладағы нәсілдік мәселеге жасаған талдауына сенімін жоғалтты және Стокс қосымша көтерілістерді болдырмайтын саясатты жүзеге асырады деп сенді.