Кіріспе

Адам психологиясында Дженкинс белсенділік сауалнамасы (JAS) – А типті мінез-құлықты бағалаудың ең көп қолданылатын әдістерінің бірі. Дженкинс белсенділік сауалнамасы – мінез-құлық пен көзқарасқа қатысты психометриялық сауалнама, ол А типті мінез-құлықтың белгілерін көрсететін адамдарды анықтауға арналған. Тест көптеген нұсқаулы және өзіндік бағалауға негіделген. Ол 1979 жылы C. Дэвид Дженкинс, Стивен Зызански және Рей Розенман жариялаған. А және В типті мінез-құлық терминдері алғаш рет Розенман мен Фридманның 1959 жылғы жұмысында сипатталған. Дженкинс белсенділік сауалнамасы объективті психометриялық процедураны қолдану арқылы А типті мінез-құлық үлгісінің клиникалық бағалауын қайта жасау мақсатымен әзірленген. А типті мінез-құлық үлгісін көрсететін адамдардың ерекшеліктері – бәсекеге қабілеттілік, жетістікке ұмтылу және жеке танылу, агрессивтілік, асығу, шыдамсыздық, ұрысқақылық және дауыспен айқын сөйлеу, осы сипаттамаларды өлшеуге Дженкинс белсенділік сауалнамасы тырысады. Дженкинс белсенділік сауалнамасының танымал қосалқы түрі – T нысаны, ол жұмыс күшіне қатысты сұрақтармен жасалған бастапқы сауалнамаға қарасты, студенттердің А және В типті мінез-құлықтарын талдау үшін құрылған.

JAS-T

Дженкинс белсенділік сауалнамасының Т формасы – бастапқы Дженкинс белсенділік сауалнамасының қосалқы формасы болып табылады. Ол Дженкинс белсенділік сауалнамасының В формасы сияқты бірдей әдістер мен процедураларды қолданады, бірақ сұрақтар еңбек қызметіне қатысты емес, студенттік өмірге бейімделген (Бишоп, 1989). Бұл форма 1974 жылы Кранц, Гласс және Снайдерлердің жұмысымен А және В типті студенттерді, олардың оқудағы жетістіктеріндегі айырмашылықтарды, сондай-ақ гендерлік және басқа да көптеген айырмашылықтарды анықтау мақсатымен жасалған. Бұл форма зерттеулерде студенттерден ақпарат алу үшін ғана емес (Rainey, 1985), сонымен қатар Т формасының, ал кейіннен Дженкинс белсенділік сауалнамасының жалпы сенімділігін тексеру үшін де пайдаланылды (Бишоп, 1989). Бұл форманың сенімділігін тексеру маңызды, себебі бастапқы сауалнамаға енгізілген өзгерістер шағын болғанымен, зерттеудің жалпы нәтижелеріне және бағаларына елеулі әсер етуі мүмкін. Бишоп, Хейли және О’Рурк 1989 жылы өткізген зерттеулерде А немесе В типті емес адамдардың нәтижелері пайдаланылды. Орташа көрсеткіштен бір стандарттық ауытқу жоғары көрсеткендер А типті, ал бір стандарттық ауытқу төмен көрсеткендер В типті деп жіктеліп, сараланды. Бұл зерттеуде қайта тестілеу әдісі қолданылды, нәтижесінде алғашқы тест пен әрбір семестрдің басында өткізілген келесі тесттер арасында сенімді және статистикалық маңызды байланыс анықталды. Бұл нәтижелер тесттің сенімділігін растайды және Дженкинс белсенділік сауалнамасының жалпы сенімділігі туралы басқа да зерттеулерге үлесін қосады.