Шығу рәсімі: Православ шіркеуіндегі кіру жолы

Кіріспе

Шығыс православие және Византия католик шіркеулерінде кіру – дін қызметкерлерінің Киелі есіктер арқылы ғибадатханаға кіретін процессиясы. Мұндай процессиялардың бастауы ерте шіркеу дәуіріне дейін барып жетеді, онда литургиялық кітаптар мен қасиетті ыдыстар қауіпсіздік үшін арнайы сақтау бөлмелерінде сақталған. Қажет болған кезде осы заттарды шіркеуге әкелу үшін процессия қажет болды. Ғасырлар бойы бұл процессиялар күрделеніп, қазір оларға құрбандық иісі, шамдар және литургиялық желпіштер қосылады. Шығыс православие шіркеуінің литургиялық теологиясында дін қызметкерлерімен бірге періштелердің де ғибадатханаға кіретініне сеніледі, бұл әртүрлі процессиялармен бірге оқылатын дұғалардан анық көрінеді.

Құдайы литургия

Құдайлық Литургия (Евхаристия) барысында екі кіреберіс болады. Екі кіреберіс, сондай-ақ Литургияға дайындық рәсімі литургиялық ғалымдар тарапынан Литургияға кейінірек қосылған элементтер ретінде қарастырылады және бұл рәсімдерді ең көп қолданылатын Құдайлық Литургияның авторлары – Ұлы Василий немесе Иоанн Златоуст қолданбаған болуы мүмкін.

Кішкентай кіреберіс

Кішкентай кіреберіс катехумендер литургиясы деп аталатын қызмет кезінде, жазба оқуға дайындық үшін жасалады. Діни қызметкер Игі Жарлық кітабын киелі үстелден (алтарьдан) алып, дияконға береді (егер диякон болмаса, өзі алып жүреді). Олар киелі үстелдің айналасында сағат тіліне қарсы айналып, иконостастың солтүстік есігінен шығып, киелі есіктердің алдында тоқтайды. Діни қызметкер кіру дұғасын үнсіз оқиды: «Уа, Раббым, Құдайым, Сен көкте періштелер мен Архангелдердің қатарларын және әскерлерін даңқыңды құрметтеу үшін тағайындадың. Кіргенімізбен бірге киелі періштелер де бізбен бірге Саған қызмет етсін, жақсылығыңды мадақтайды. Өйткені даңқ, құрмет және құлшылық тек Әкеге, Ұлына және Киелі Рухқа ғана тиесілі, қазір де, мәңгі де, мәңгілікке дейін. Әмин.» Диякон Игі Жарлық кітабын діни қызметкерге сүйіншілеу үшін ұсынады (егер епископ болса, оған ұсынады). Содан кейін диякон өз орарионымен киелі есіктерге көрсетіп, иіліп діни қызметкерге дейді: «Балақай, Қожайын, киелі кіреберіске бата беріңіз». Діни қызметкер қолын көтеріп бата береді: «Сенің қасиеттілеріңнің кіруі әрдайым, қазір де, мәңгі де, мәңгілікке дейін қабыл болсын». Хор үшінші антифонды (әдетте, бақыттылар туралы) орындағаннан кейін, диякон (немесе діни қызметкер) Игі Жарлық кітабын көтеріп айтады: «Даналық! Тыңдаййық!» (Егер бұл Раббымыздың ұлы мерекесі болса, ол алдымен арнайы кіру өлеңін оқиды, әдетте Забурдан алынған). Содан кейін хор кіру әнін орындайды: «Келіңіз, Мәсіхке құлшылық етейік және оның алдында бас иейік! Уа, Құдайдың Ұлы, Саған ән шырқайтын бізді құтқара гөр: Аллилуйя!» және күндізгі тропарь мен кондак. Осы уақытта діни қызметкер мен диякон киелі есіктен кіреді, диякон Игі Жарлық кітабын киелі үстелге қояды, және олар екеуі де киелі үстелге сүйеді. Діни қызметкер үнсіз трисагион дұғасын оқиды. Бұл кіру епископ қатысқанда және иерархиялық див литургиясы өткенде өте күрделі болады, өйткені осы кезде епископтың өзі де алғаш рет киелі орынға кіреді. Осыған дейін ол шіркеу ортасындағы епископтық кафедрада (амбода) тұрған. Сондай-ақ, епископты құдайылыққа бекіту рәсімі кішкентай кіреберісте өтеді. Бұл литургияның епископ шіркеулік наградалар мен құрметтер беретін кезеңі. Тропарь мен кондактан кейін хор трисагионды бастайды: «Қасиетті Құдай, Құдіретті Құдай, Өлмейтін Қасиетті, бізге рақым ет!» Кішкентай кіреберістегі трисагионды ән айтуды Константинополь патриархы (434-447) қасиетті Проклға керемет түрде ашты делінеді. Шіркеу жылының кейбір ұлы мерекелерінде трисагион Галаттықтарға 3:27 (KJV) -ден алынған басқа әнмен ауыстырылады: «Мәсіхке шомылдырылғандардың бәрі Мәсіхке киінген! Аллилуйя!» Крест мерекесінде трисагион «Сенің айқышыңа табынып, алдыңда бас иеміз, Уа, Раббым, және Сенің қасиетті қайта тірілуіңді мадақтаймыз!» әнімен ауыстырылады. Трисагион кезінде немесе оның балама әнінде діни қызметкер мен диякон жоғары орынға (киелі үстелдің шығысындағы епископ пен діни қызметкерлерге арналған орындықтар) барып, жазба мен Игі Жарлық оқылуына дайындалады. Кішкентай кіреберіс Мәсіхтің денеге кіруін және Иордан өзеніндегі шомылуын бейнелейді: диякон Жақияны, ал діни қызметкер Мәсіхті бейнелейді. Мәсіхтің алғашқы келуі қарапайымдықпен болғандықтан, ережелерде діни қызметкерге қолын бүйіріне қойып кіруге бұйырылады.

The Little Entrance occurs during the portion of the service known as the Liturgy of the Catechumens, in preparation for the scriptural readings. The priest takes the Gospel Book from the Holy Table (altar), and hands it to the deacon (if there is no deacon, he carries the Gospel Book himself.) They go counterclockwise around the Holy Table and out the North Door of the Iconostasis, and come to stop in front of the Holy Doors, while the priest prays silently the Prayer of the Entrance:

O Master, Lord our God, Who hast appointed in heaven ranks and hosts of Angels and Archangels for the ministry of Thy glory: Cause that with our entrance may enter also the holy Angels with us serving Thee, and with us glorifying Thy goodness. For unto Thee are due all glory, honour and worship, to the Father, and to the Son, and to the Holy Spirit, now and ever, and unto the ages of ages. Amen. The deacon presents the Gospel Book for the priest to kiss (if the bishop is present, it is presented to him instead) The deacon then points to the Holy Doors with his orarion, and bowing says to the priest, "Bless, Master, the holy entrance." The priest blesses with his hand and says, "Blessed is the entrance of Thy holy ones, always, now and ever, and unto the ages of ages." When the choir finishes singing the Third Antiphon (usually the Beatitudes), the deacon (or priest) lifts up the Gospel Book and says, "Wisdom! Let us attend!" (if it is a Great Feast of the Lord, he first says a special entrance verse, usually taken from the Psalms) The choir then sings the Entrance Hymn: "Come let us worship and fall down before Christ! O Son of God, save us who sing to Thee: Alleluia!" and the Troparia and Kontakia of the day. Meanwhile, the deacon and priest go in through the Holy Doors, the deacon replaces the Gospel Book on the Holy Table, and both he and the priest kiss the Holy Table. The priest silently says the Prayer of the Trisagion. This entrance is quite elaborate when the bishop is present and a Hierarchical Divine Liturgy is being served, since it is at this time that the bishop himself also enters the sanctuary for the first time. Until that point he has been standing upon the episcopal kathedra (ambo) in the center of the church. Also, when a bishop is to be consecrated, the rite takes place at the Little Entrance. This is also the point in the Liturgy when the bishop will bestow ecclesiastical awards and honours. After the troparia and kontakia, the choir begins the Trisagion: "Holy God, Holy Mighty, Holy Immortal One, have mercy on us!" The chanting of the Trisagion at the Little Entrance is said to have been miraculously revealed to St. Proclus, Patriarch of Constantinople (434 447). On certain Great Feasts of the church year, the Trisagion is replaced by another hymn, taken from Galatians 3:27 (KJV) "As many as have been baptized into Christ, have put on Christ! Alleluia!" On Feasts of the Cross, the Trisagion is replaced by the hymn, "Before Thy Cross, we bow down in worship, O Master, and Thy holy Resurrection we glorify!" During the Trisagion, or its alternate hymn, the priest and deacon go to the High Place (seats for the bishop and priests to the east of the Holy Table) to prepare for the reading of the Epistle and Gospel. The Little Entrance symbolizes the Incarnation of Christ and his baptism in the Jordan River: the deacon representing John the Baptist, and the priest representing Christ. Because the first coming of Christ was in humility, the priest is instructed in the rubrics to make the entrance with his hands at his side.

Үлкен кіреберіс

Ұлы кіру Құдай Литургиясының барысында, адалдардың Литургиясының бастауына жақын уақытта орын алады. Онда құрбандыққа арналған сыйлықтар (нан мен шарап) Протездік капелладан (ғимараттың солтүстік жағындағы үстел, кейде жеке апсидасы болады) алып, Киелі үстелге қойылады. Бұл кіру Керубим әнімен бірге жасалады. Керубим әнін император Юстин II (565-578) қосып жібергені айтылады. Дегенмен, Ұлы бейсенбі және Ұлы сенбі күндері толықтырылатын Құдай Литургияларының өзіндік Керубим әндері бар. Хор Керубим әнін бастағанда, диякон ғимаратты, иконостасты, дін қызметкерлерін және қауымды түтетеді, ал дін қызметкері «Керубим әнінің дұғасы» деп аталатын ұзақ үнсіз дұға оқиды. Дұға мен түтету аяқталған соң, дін қызметкері мен диякон Киелі үстелдің алдында үш рет иіліп (metania), қолдарын көтеріп, Керубим әнін үш рет оқиды (дін қызметкері бірінші жартысын, ал диякон(дар) екінші жартысын оқиды), әр оқудан кейін тағы бір иілу (metania) жасалады. Содан кейін олар Киелі үстелге сүйісіп, бір-біріне иіліп құрмет көрсетеді. Диякон Киелі үстелдің артына, Құрбандық үстеліне (Протез) барады, ал дін қызметкері Киелі есіктерден шығып, қауымға иіліп, кешірім сұрайды. Одан кейін ол Протезге барып, құрбандықты түтетеді және дискос пен тостағанды жабатын үлкен көлекешті (Aër) дияконның сол иығына қояды. Егер диякон болмаса, көлекешті өзінің арқасына жабады, осылай иығын жауып, плащ сияқты жасайды. Содан кейін ол дискосты (патен) дияконға береді, ал өзі тостағанды алып кетеді. Диякон, түтетуге арналған ыдысты ұстап тұрып, дискосты маңдайының деңгейіне дейін көтереді. Шеруге қызметшілер (аколиттер) шамдар ұстап, (жергілікті дәстүрге байланысты) салтанатты желдеткіштер қосылады. Хор Керубим әнінің бірінші жартысын аяқтағаннан кейін, шеру Солтүстік есіктен шығып, ғимараттың орталық бөлігіне (nave) кіріп, Киелі есіктердің алдында тоқтайды. Шеру барысында диякон мен дін қызметкері жергілікті әдет-ғұрыпқа сәйкес дұғалар айтады. Соңғы дұға кезінде дін қызметкері қауымға тостағанмен бата береді. Хор «Амин» деп жауап береді және Керубим әнінің екінші жартысын орындайды, осы уақытта дін қызметкерлері Киелі есіктер арқылы ғимаратқа кіріп, сыйлықтарды Киелі үстелге қояды. Дін қызметкері дискос пен тостағандағы кішігірім көлекештерді алып тастайды және сыйлықтарды түтетеді, дияконмен бірге арнайы дұғалар оқиды. Ұлы кіру Пальма жексенбісінде Мәсіхтің Иерусалимге жеңіспен кіруін бейнелейді.

The Great Entrance occurs at a later point during the Divine Liturgy, near the beginning of the Liturgy of the Faithful, when the Gifts (bread and wine) to be offered are carried from the Chapel of Prothesis (a table on the north side of the sanctuary sometimes occupying its own apse), to be placed on the Holy Table. This entrance is made during the chanting of the Cherubic Hymn The Cherubikon that accompanies the Great Entrance was apparently added by the Emperor Justin II (565 578) However, the Divine Liturgies celebrated on Holy Thursday and Holy Saturday have their own unique Cherubic Hymns. When the Choir begins the Cherubic Hymn, the deacon begins a censing of the sanctuary, iconostasis, clergy and faithful while the priest prays a long silent prayer known as the "Prayer of the Cherubic Hymn". After the prayer and the censing are finished, the priest and deacon make three metanias (bows) in front of the Holy Table, raise their hands, and say the Cherubic Hymn three times (the priest saying the first half and the deacon(s) saying the second half), each recitation followed by another metania. They then kiss the Holy Table, and bow to each other. The deacon goes behind the Holy Table to the Table of Oblation (Prothesis) and the priest comes out of the Holy Doors to bow to the people, asking their forgiveness. He then goes to the prothesis, censes the offering, and places the Aër (a large veil which covers the diskos and chalice) on the deacon's left shoulder—if there is no deacon, he places the veil over his own back so that it makes a cape covering his shoulders—and gives the diskos (paten) to the deacon, while he carries the chalice. The deacon, still holding the censer, raises the diskos so that it is at the level of his brow. The procession forms with servers (acolytes) holding candles and (depending upon the jurisdiction) ceremonial fans. As soon as the choir finishes the first half of the Cherubic Hymn the procession goes out the North Door, into the nave and halts in front of the Holy Doors. During the procession, the deacon and priest make a series of intercessions formulated according to local custom. During the last intercession, the priest blesses the faithful with the chalice. The choir sings, "Amen." and chants the second half of the Cherubic Hymn, during which the clergy enter the sanctuary through the Holy Doors and place the gifts on the Holy Table. The priest removes the smaller veils from the diskos and chalice and censes the gifts, saying special prayers together with the deacon

The Great Entrance symbolizes the triumphal entry of Christ into Jerusalem on Palm Sunday.

Кесе

Сонымен қатар, Ұлы кешкі ас кезінде (жексенбі және мереке күндері) кіру рәсімі жасалады. Бұл Литургиядағы Кіші кірумен толық сәйкес келеді, бірақ Евангелие кітабының орнына түтету құралы (censer) тасымалданады, ал діни қызметкердің үнсіз дұғасы басқаша болады:

Кеш, таң және күндіз біз Саған мақтау айтамыз, Саған бата береміз, Саған алғыс білдіреміз және Саған дұға етеміз, барлық Иесі: Дұғамызды түтін сияқты Өзіңе бағышта, жүрегімізді зұлымдық сөздеріне немесе ойларға бұрмалап алма, бізді біздің жанымызды іздейтіндердің бәрінен сақтап қал. Өйткені, Ием, Ием, біз көзімізді Сенің қабағыңа көтереміз және Сенің көмегіңе сенеміз. Уа, Құдайымыз, бізді ұятқа қалдырма! Өйткені, мәңгілікке дейін даңқ, құрмет және құлшылық Әкеге, Ұлға және Киелі Рухқа тиесілі. Әмин. Егер сол күні кешкі ас кезінде Евангелие оқылса, мысалы, қасиетті аптада немесе қасиетті сыйлардың литургиясында, диякон түтету құралын емес, Евангелиені алып жүреді. Бұл кіру «Мен жыладым» (Зәбүр 140 LXX және т.б.) псальмының соңғы жолдарынан кейін орындалатын догматикон әні кезінде болады және «О, жарқын Нұр» әні басталар алдында жасалады. Бұл кіру күнделікті кешкі ас (әдеттегі апта күндері оқылатын кешкі ас) немесе кішкентай кешкі ас (Түнгі асқа дейін оқылатын кешкі астың қысқартылған нұсқасы) кезінде орындалмайды.

Қасиеттілік алдындағы литургия

Қасиетті сыйлардың литургиясы Ұлы ораза кезінде сәрсенбі және жұма күндері тойланады. Бұл, алдыңғы жексенбіде қасиеттендірілген Қасиетті сыйлардың таратылуымен біріктірілген кешкі құлшылық. Кіші кіреберіс, Ұлы кешкі құлшылықтағы кіреберіспен бірдей; бірақ, Евангелие оқуы белгіленген жағдайда (Қасиетті аптада немесе мереке күндері), түтету табанының орнына Евангелие кітабы қолданылады. Ұлы кіреберіс толыққанды үнсіздікте орындалады (әдеттегі Құдай қызметіндегідей хор әні емес), барлығы сағдына түседі. Бұған себеп – Ұлы кіреберісте әкелінетін элементтер қарапайым нан мен шарап емес (әдеттегі литургиядағыдай), олар бұрыннан қасиеттендірілген және Мәсіхтің нағыз Денесі мен Қаны деп сеніледі.