Кіріспе
Таванг – Үндістанның Аруначал Прадеш штатындағы Таванг ауданының әкімшілік орталығы. Ол Транс-Аруначал тас жолының 13-ші бөлігінде орналасқан. Бұл қала бір кезде Таванг аймағының бас орталығы болған, қазір ол Таванг және Батыс Каменг аудандарына бөлінген. Таванг бұрынғы бас штабы болып қала береді. Таванг – Аруначал Прадеш штатындағы ең танымал туристік орын. 1951 жылы Үндістан Тавангты басып алып, аймақтан Тибет әкімшілігін ығыстырды. Қытай Тавангты өз аймағы деп таластап келеді. Таванг монастырын 1681 жылы Мерак Лама Лодре Гьяцзо 5-ші Далай-лама Нгаванг Лобсанг Гьяцзоның тілегі бойынша салған, оның атына байланысты әңгімелер бар. «Та» дегені – «ат», ал «ванг» дегені – «таңдалған». Сондықтан, «Таванг» сөзі «ат таңдаған» дегенді білдіреді. Аңыз бойынша, монастырды Мерак Лама Лодре Гьяцзоның аты таңдаған деседі. 6-шы Далай-лама Цаньян Гьяцзо Тавангта дүниеге келген. Таванг тарихи тұрғыдан Тибеттің бақылауында болған. 1914 жылғы Симла конференциясында Тибет пен Британдық Үндістан Ассам Гималайындағы ортақ шекарасын белгілеген келісімге келді, ол Макмахон сызығы деп аталды. Осы келісімге сәйкес Тибет бірнеше жүз шаршы шақырым жерін, соның ішінде Тавангты да британдықтарға берді. Қытай бұл келісімді мойындаған жоқ. Цэринг Шакияның сөзіне қарағанда, британдық құжаттарда 1914 жылы келісілген шекараның күшіне енуі Қытайдың Симла конвенциясын қабылдауына байланысты екені көрсетілген. Британдықтар Қытайдың келісімін ала алмағандықтан, тибеттіктер Макмахон сызығын «жарамсыз» деп санады. Британдықтар екі онжылдықтан астам уақыт бойы Макмахон сызығын іске асырмады, осы кезеңде Таванг Тибеттің басқаруында қалды. 1935 жылы британдық ботаник Фрэнк Кингдон Уорд Тибеттің рұқсатынсыз Села жотасын кесіп, Тавангқа кіргенде, ол қысқа мерзімге тұтқындалды. Тибет үкіметі Британияға қарсы ресми шағым түсірді. Бұл британдықтардың назарын аударды, олар Үнді-Тибет шекарасын қайта қарап, Макмахон сызығын жаңғыртуға тырысты. Қараша айында британ үкіметі Тибеттен шекаралық келісімді орындауды талап етті. Тибет үкіметі бұған қарсылық көрсетіп, Қытайдың Симла конвенциясын қабылдауы осындай мәселелердің барлығына алғышарт екенін мәлімдеді. Тибет Таванг монастырының маңыздылығына байланысты Тавангты беруден бас тартты. 1938 жылы британдықтар капитан Г.С. Лайтфут басқаруымен шағын әскери колонна жіберіп, Тавангқа билігін орнатуға тырысты. Бұл басқыншылық Тибет үкіметінің күшті қарсылығына ұшырады, британдық Үндістан үкіметіне қатаң наразылық білдірілді. 1941 жылы Қытай мен Жапония арасындағы соғыс басталғаннан кейін, Ассам үкіметі Солтүстік-Шығыс Шекаралық Агенттігінің (NEFA) аумағындағы ұстанымын нығайту үшін бірқатар «алға бағытталған саясаттарды» жүзеге асырды, ол кейіннен Аруначал Прадеш болып өзгерді. 1944 жылы Села жотасының оңтүстігіндегі Таванг аймағына әкімшілік бақылау кеңейтілді, сол кезде Дж.П. Миллс Диранг Дзонгта Ассам атқыштарының бекетін құрып, тибеттік салық жинаушыларды қуды. Тибеттік наразылықтар ескерілмеді. Алайда, Таванг қаласын қамтитын жотаның солтүстігіндегі Тибет аймағынан Тибетті шығаруға ешқандай қадам жасалмады. Үндістанның Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін де бұл жағдай сақталды, бірақ 1950 жылы Тибет автономиясын жоғалтып, жаңадан құрылған Қытай Халық Республикасының құрамына енгенде жағдай өзгере бастады. 1951 жылдың ақпанында Үндістан Тавангқа кішкентай күзетпен және бірнеше жүз жүкті тасушымен бірге ресми өкілді жіберіп, тибеттіктерден Таванг аймағының қалған бөлігін басып алды, Тибет әкімшілігін ығыстырды. Үндістанның бұл әрекеті жергілікті халық тарапынан қуанышпен қабылданды, себебі бұл оларға қысымшы феодалдық режимнен құтылуға мүмкіндік берді. 1962 жылғы Қытай-Үндістан соғысы кезінде Таванг қысқа мерзімге Қытайдың бақылауында болды, бірақ Қытай соғыстың соңында өз әскерлерін ерікті түрде шығарып, Таванг Үндістанның басқаруына қайта оралды. Бірақ Қытай Аруначал Прадеш штатының көп бөлігіне, соның ішінде Тавангқа да таласын тоқтатқан жоқ.
Tawang is a town and administrative headquarter of Tawang district in the Indian state of Arunachal Pradesh. It lies on NH 13 section of Trans Arunachal Highway. The town was once the headquarter of the Tawang Tract, which is now divided into the Tawang district and the West Kameng district. Tawang continues as the headquarters of the former. Tawang is the number one tourist destination of Arunachal Pradesh. India occupied Tawang in 1951 and removed Tibetan administration from the area. China continues to claim Tawang as its region.|280x280px]]
Tawang is inhabited by the Monpa people. The Tawang Monastery was founded by the Merak Lama Lodre Gyatso in 1681 in accordance with the wishes of the 5th Dalai Lama, Ngawang Lobsang Gyatso, and has a legend surrounding its name. Ta means "horse" and wang means "chosen". So, the word Tawang means "chosen by horse". As per a legend, the Monastery is believed to have been chosen by a Horse Owned by Mera Lama Lodre Gyatso. The sixth Dalai Lama, Tsangyang Gyatso, was born in Tawang. Tawang was historically under the control of Tibet. During the 1914 Simla Conference, Tibet and British India signed an agreement delineating their common boundary in the Assam Himalaya region, which came to be known as the McMahon Line. By this agreement, Tibet relinquished several hundred square miles of its territory, including Tawang, to the British. The agreement was not recognized by China. According to Tsering Shakya, the British records show that the Tibetans regarded the border agreed in 1914 as being conditional upon China accepting the Simla Convention. Since the British were unable to get China's acceptance, the Tibetans regarded the MacMahon line "invalid". The British did not implement the McMahon Line for over two decades, during which Tawang continued to be administered by Tibet. When the British botanist Frank Kingdon Ward crossed the Sela Pass and entered Tawang in 1935 without permission from Tibet, he was briefly arrested. The Tibetan government lodged a formal complaint against Britain. This drew the attention of the British, who re examined the Indo Tibetan border, and attempted to revive the McMahon Line. In November, the British government demanded that Tibet implement the border agreement. This met with resistance from the Tibetan government which implied that China's acceptance of the Simla Convention was a prerequisite to all such concerns. Tibet refused to surrender Tawang, partly because of the importance attached to the Tawang Monastery. In 1938 the British made a move to assert sovereignty over Tawang by sending a small military column under Capt. G. S. Lightfoot to Tawang. The invasion was met with strong resistance from the Tibetan government, a serious protest was lodged against the British Indian government. After the outbreak of the war between China and Japan in 1941, the government of Assam undertook a number of 'forward policy' measures to tighten their hold on the North East Frontier Agency (NEFA) area, which later became Arunachal Pradesh. In 1944 administrative control was extended over the area of the Tawang tract lying south of the Sela Pass when J. P. Mills set up an Assam Rifles post at Dirang Dzong and sent the Tibetan tax collectors packing. Tibetan protests were brushed aside. However, no steps were taken to evict Tibet from the area north of the pass which contained Tawang town. The situation continued after India's independence from Britain but underwent a decisive change in 1950 when Tibet lost its autonomy and was annexed into the newly established People's Republic of China. In February 1951, India sent an official with a small escort and several hundred porters to Tawang and took control of the remainder of the Tawang tract from the Tibetans, removing the Tibetan administration. The Indian efforts were warmly welcomed by the native population as a respite from an oppressive feudal regime. During the Sino Indian war of 1962, Tawang was briefly under Chinese control, but China voluntarily withdrew its troops at the end of the war, and Tawang returned to Indian administration. But China has not relinquished its claims on most of Arunachal Pradesh including Tawang.
География
Таванг қаласы шамамен Гувахатиден және Тезпурден қашықтықта орналасқан. Тавангтың орташа биіктігі бар. Таванг, Села асуының/Туннелінің солтүстігінде, Таванг Чу өзенінің алабында орналасқан.
Tawang Chu.
Таванг монастыры
Таванг монастырын Мера Лама Лодре Гьяцзо 5-ші Далай-лама Нагванг Лобсанг Гьяцзоның тілегі бойынша салған. Ол Гелугпа сектасына жатады және Үндістандағы ең ірі буддалық монастырь болып табылады. "Таванг" деген сөз "таңдалған жылқы" деген мағынаны білдіреді. Бұл Тибеттің Лхасасынан тыс жердегі ең үлкен буддалық монастырь деп есептеледі. Тибет буддистері үшін бұл аса қасиетті орын, себебі ол 6-шы Далай-ламаның туған жері. Қытай әскерінен қашу үшін 14-ші Далай-лама 1959 жылдың 30 наурызында Үндістанға өтіп, 18 сәуірде Ассамдағы Тезпурға жеткенше Таванг монастырында біраз уақыт өткізді. 2007 жылы Далай-лама Тибет үкіметінің және Ұлыбританияның 1914 жылы Мак-Махон сызығын мойындағанын растады. Ол 2009 жылдың 8 қарашасында Тавангқа сапар шекті. Оның діни сөздерін тыңдауға көршілес Непал және Бутан елдерінен келгендерді қоса алғанда, шамамен 30 мың адам қатысты.
Әуежай
Таванг әуе күштері бекетінің қазірде жұмыс істеп тұрған тікұшақ алаңы бар. Үндістан әуе күштері (IAF) Тавангтағы жаңартылған әуежайды азаматтық тікұшақтарды пайдалануға және туризм мен UDAN бағдарламасы бойынша рейстерді жүзеге асыруға ұсынды. Жоспарлы рейстері бар ең жақын жұмыс істейтін азаматтық әуежайлар – Гувахатидегі Локприя Гопинатх Бордолои халықаралық әуежайы және Тезпурдағы Салонибари әуежайы, олар тиісінше 450 және 325 шақырым қашықтықта орналасқан.
Теміржол
Ең жақын теміржол станциясы Нахарлагун қаласында орналасқан, ол ірі қалалармен байланысты. Ассамдағы Миссамари мен Тавангты байланыстыратын кең жолақты теміржол желісі ұсынылған, және 2011 жылы осы желіге зерттеу жүргізуге рұқсат берілді. Қазіргі кезде Аруначал-Прадеш штатындағы Тавангқа дейін салынбақшы 166 шақырымдық Балукпонг-Таванг теміржол жобасы ұлттық жоба ретінде жүзеге асырылуда, ол туризмді дамытуға және әскерлердің жылдам тасымалдануы арқылы ұлттық қауіпсіздікті арттыруға мүмкіндік береді. Бұл теміржол 10,000 футтан жоғары биіктіктен өтеді, трассаның 80% тоннельдер арқылы салынады, ал ең ұзын тоннельдің ұзындығы 29,48 шақырымды құрайды. Бұл теміржол ашылғаннан кейін қазіргі 285 шақырымдық Балукпонг-Таванг тас жолының қашықтығы 119 шақырымға қысқарады, соның салдарынан тас жолмен жүру уақыты да азаяды. Теміржолмен қатар, теміржол бойында 2 қатарлы автомобиль жолы да салынады. Жоба аяқталғаннан кейін, одан әрі кеңейту жоспарларына Үндістанның Ябаб және Бутанның Трашиганг қалалары арқылы Бутанның шығысындағы Йонгфулла әуежайына (Үндістан тарапынан жаңартылып, Үндістан және Бутан армиялары бірлесіп пайдаланады) дейінгі 100 шақырымдық батыс тармағы кіреді.
Жол
Транс-Аруначал тас жолы желісіндегі NH 13 ұлттық автожолының ең солтүстік нүктесінде орналасқан Таванг штаттың астанасы Итанагардтан алыс жатыр және APSRTC және жеке қызметтермен жүретін автобустармен байланысты. 2020 жылдың шілдесінде Шекаралық жолдар ұйымына (ШЖҰ) стратегиялық маңызы бар жолды салу міндеті тапсырылды. Бұл жол Үндістанның Таванг қаласының батысындағы Лумладан Бутанның Трашиганг қаласына дейін Сактенг жануарлар қорығы арқылы өтеді, бұл Гуахатиден Тавангқа дейінгі қашықтықты 150 км-ге қысқартып, Бутанның шығысында және Үндістан-Қытай-Бутан шекарасының Таванг секторында әскерді жылдам орналастыруға мүмкіндік береді. Бұл Манас өзенінің (Бутан тілінде Дангме Чу өзені) бойындағы Мало жолын ұлттық автожол стандарттарына дейін жаңарту болады. Бұл 40 шақырымдық жаңа жолдың 11 шақырымы – Дуксумнан Трашиянгце–Ташиганг жолынан Бутан-Үндістан шекарасына дейінгі Хитшанг жолы–Манло жолы учаскесі, сондай-ақ Лумладан Бутан-Үндістан шекарасына дейінгі бөлігі қазірдің өзінде бар. Жаңа жолдың тек 10 шақырымын салу қажет, ал қалғаны қолданыстағы жолдарды жаңартудан тұрады. Шығыс Бутанды батыс Тавангпен байланыстыру үшін қосымша жолдар салу жөніндегі ұсыныстар бар, мысалы, Трашиганг–Намшу жолы, Чортен-Кора–Земитанг жолы, Бутан мен Қытай шекарасындағы Сингье-Дзонгқа дейінгі жолды жаңарту, Сингье-Дзонг ауданына жақын жердегі әуежай және осы аймақтағы қосымша тікұшақ алаңдары. Села асуы арқылы салынып жатқан Села туннелі – Ассамның Гуахатисі мен Үндістанның Аруначал-Прадеш штатындағы Таванг арасындағы жыл бойы байланысты қамтамасыз етуге арналған жол туннелі жобасы. Туннель өзінің атауын 4170 м (13 700 фут) биіктіктегі Села асуынан алды, осы туннель Диранг пен Таванг арасындағы қашықтықты 10 км-ге қысқартады. Үндістан үкіметі 2018-19 жылдардың бюджетінде жыл бойы көлік туннелін салуға қаржы бөлу туралы хабарлады. Құрылыс 2019 жылдың қаңтар-ақпанында басталды және 2022 жылдың желтоқсанында аяқталады. Шекаралық жолдар ұйымы (ШЖҰ) салған туннель Үндістан армиясының IV корпусының Тезпурдағы штабынан Тавангқа дейінгі сапар уақытын кем дегенде 10 км немесе 1 сағатқа қысқартады, сонымен қатар NH13 жолын Тавангқа жыл бойы қолжетімді етуге көмектеседі, себебі қыс мезгілінде бұл жол көбінесе жабылады. Қалада шаңғы көтеруге арналған қондырғы да бар. Таванг – Аруначал-Прадеш штатының ең танымал туристік орны. Тавангқа сапар шегетін туристерге, бүкіл Аруначал-Прадеш сияқты, тиісті мемлекеттік орган берген арнайы ішкі жол рұқсаты (ILP) қажет, оны Калькутта, Гувахати, Тезпур және Нью-Делидегі кеңселерден алуға болады. Жазық жерлерден сапар көбінесе тік төбелі жолмен, Села асуын басып өтеді. Туристер Тезпурдан (Ассам) Тавангқа көліктік жолмен бара алады, ал Тезпурдан Калькуттаға тікелей рейстер бар. 2014 жылдың қазан айында Аруначал-Прадеш үкіметі Гуахатиден екі аптада бір рет тікұшақпен қатынайтын қызметті іске қосты. Басқа да қызықты және көруге тұрарлық жерлерге мыналар жатады: Села асуы, Бумла, Лумла, Шонга цер (Мадури) көлі, ПТСО көлі, Земитанг.