Көселекей түрлері: Coenonympha tullia және оның пішіндері

Кіріспе

Көбелек түрі

Coenonympha tullia, ірі далалық көбелек немесе жалпы сақиналы көбелек, Nymphalidae тұқымдасына жататын көбелек. 2020, 2022 және 2023 жылдары түрдің Солтүстік-Батыс Англияға сәтті қайта орналастырылуы жүзеге асты.

Сицилиядағы сипаттама

C. tiphon Rott. (— davus F., tullia Hbn.) (48 сағат). Жоғарғы жағы құмды сары, Coenonympha symphita-ға ұқсас, бірақ сәл көмескі; аталығында белгілер жоқ, аналығында көзшелер жарқырап көрінеді. Артқы қанаттың төменгі жағында ақшыл дақтар бірігіп, көбінесе толық емес орталық жолақты құрайды, одан кейін аталықтарында көзшелер, ал аналықтарында толық қатар болады. Орталық Еуропа, әсіресе Альпі таулары, Орталық және Оңтүстік Германия, сондай-ақ Дунай елдері. — philoxenus Esp. (= rothliebi Stgr.) (48 сағат) – Солтүстік теңіз бен Ұлыбританияның жағалауларында кездесетін, жоғары жағы сұр, төменгі жағында көзшелер көп, ірі солтүстік пішін (Лембергте де кездескен деген мәлімет бар). — ab. laidion Bkh. – типтік пішіннен сәл ғана ерекшеленеді, жоғарғы жағы ашық сары түсті; ниммотиптік пішіннің арасында кездейсоқ кездесуі мүмкін. — isis Tnbg. (= demophile Fr.) (48 сағат) – төменгі жағы қоңыр емес, сұр, көзшелері аз және кішкентай, ал жоғарғы жағында белгілер жоқ, сұр түсті. Скандинавия, Солтүстік Ресей, Орталық Азияға дейін. — viluiensis Mén. (= grisescens Christ.) – Сібірдегі Вилюй өзенінен және Якутсктың солтүстігіндегі Верхоянск тауларынан табылған, екі жағы да сары емес, ашық сұр түсті; артқы қанаттың төменгі жағындағы ақшыл орталық жолақ жоғарыдан жарқырап көрінеді және түбіне қарай сұрланады; артқы қанаттың төменгі жағы жасыл түсті. — caeca Stgr. – Наманган тауларынан алынған, көзшелері жоқ кішкентай пішін, сыртқы түрінен pamphilus-қа ұқсас. — mixturata Alp. – Еуразиядағы ең шығыс пішіні, Камчаткадан табылған, екі жағында да көзшелері жоқ, американдық ochracea-ға ұқсас, бірақ соңғысының ақшыл сары қоңыр түсінен өзгеше, жоғарғы жағы ақшыл сұр; төменгі жағында артқы қанаты сұр, алдыңғы қанаты сары қоңыр, шеттері сұр. — Беринг теңізінен арғы жағында, Аляскада, осыған ұқсас kodiak Edw. пішіні кездеседі. — Батыстағы ең көне пішін – scotica Stgr., жоғарғы жағы көмескі сұр түсті, жиектері қара, ал төменгі жағы көзшелеріз жоқ; Ирландия мен Шотландиядан табылған. — subcaecata Ruhl. – Жоғарғы Алтайдан алынған аралық пішін, Колорадодан келген ochracea-ға жақын; caeca-дан қараңғырақ және ірі, бірақ isis-тен ақшыл; жеке даналарында көзшелердің іздері табылады. — rhodopensis Elw. [қазір Coenonympha rhodopensis Elwes, 1900] – Дунай елдерінен шыққан, isis-ке жақын пішін, бірақ жоғарғы жағы сарғыш қоңыр, еркегінде сирек қараңғырақ. Төменгі жағындағы көзшелердің тек апикальды көзшесінің және кейде артқы қанаттағы бір көзінің оқушысы ғана жоғарыдан жарқырайды. Бірақ артқы қанаттың төменгі жағында бұл пішінде көбінесе көзшелердің толық қатары байқалады, ал басқа жақтан ұқсас occupata Reb. пішінінде олар мүлдем жоқ; соңғы пішін Босния мен Герцеговинада кездеседі. — Дернәсілі ашық жасыл, ұсақ нүктелі түйнектермен жабылған, шарық жасыл бас және сары ауыз, қараңғы ашық жиекті арқалық сызық, ақшыл бүйірлік сызықтар және ашық сары бүйірлік жолақ; анальдық қысқыштар және анальдық шанышқылары қызғылт қызыл. Қыркүйектен мамырға дейін Carex, Rhynchospora, Festuca және т.б. сияқты құрақтар мен қамыстарда тіршілік етеді. Қоры ашық жасыл, құрсағы ақшыл. — Көбелектер маусым және шілде айларында жеке-жеке ұшып жүреді, көптеген жерлерде сирек кездеседі. Кейде ондаған жылдар бойы іздеуге қарамастан, бұрын кездеспеген жерлерде жаңадан табылған даналар табылады және олар ұзақ уақыт бойы жоғалып кетеді. Ұшу орындары әдетте Эриофорум өсетін торф батпақтары мен мезгіл-мезгіл суға батып тұратын шалғынды жерлер.

C. tiphon Rott. (— davus F., tullia Hbn.) (48h). Upperside sandy yellow, similar to Coenonympha symphita, rather duller; male without markings, female with the ocelli shining through. On the underside of the hindwing whitish smears are joined forming a more or less incomplete median band, beyond which there are some ocelli in the male and often a complete row in the female. In Central Europe, especially in the Alps, Central and Southern Germany and the Danube countries. — philoxenus Esp. (= rothliebi Stgr.) (48 h) is a rather large northern form, dulled with grey above and strongly ocellated below, from the continental shores of the North Sea and Great Britain, (said to have occurred also at Lemberg). — ab. laidion Bkh. is a slight deviation from the type, which is a little paler ochre yellow on the upperside; it is probably found every where exceptionally among the nymotypical form. — isis Tnbg. (= demophile Fr.) (48h) has instead of a brown underside a grey one with fewer and smaller ocelli, and its upperside, which is absolutely without markings, is also of a greyish colour. Scandinavia, North Russia, as far as Central Asia. — viluiensis Mén. (= grisescens Christ. ), from the Vilui river in Siberia and from the mountains of Werchojansk, north of Jakutsk, is on both sides bright grey, not yellow; the whitish median band of the underside of the hindwing shines through above and is shaded with grey towards the base; the base of the hindwing beneath washed with green. — caeca Stgr., from the Namangan Mts., is a small form without a trace of ocelli, so that it is superficially similar to pamphilus. — mixturata Alp. is the most eastern form of the Old World, from Kamschatka, and is without ocelli on both sides, like the American ochracea, but instead of being pale yellowish brown, like the latter, is pale grey above; on the underside the hindwing is grey, the forewing ochre yellow with a grey margin. — Across the Behring Sea, in Alaska, the species is represented by the closely allied form kodiak Edw. — The most western old world form is scotica Stgr., which above has a dull grey ground colour and dark edges. and beneath is without ocelli; from Ireland and Scotland. — subcaecata Ruhl, from the higher Altai, is an intermediate form, closely allied to ochracea from Colorado; it is darker and larger than caeca, but paler than isis; single specimens show vestiges of ocelli. — rhodopensis Elw. [now Coenonympha rhodopensis Elwes, 1900 ] a form from the Danubian countries, closely allied to isis, but yellowish brown on the upperside and rarely darker in the male. Of the ocelli on the underside only the pupil of the apical one and sometimes of one of the eyes on the hindwing shines through above. But on the underside of the hindwing this form mostly exhibits a complete row of ocelli, while in an otherwise closely related form, occupata Reb., they are entirely absent; the latter form occurs in Bosnia and Herzegovina. — Larva pale green, covered with minute dot like warts, with a globular green head and yellow mouth, dark light edged dorsal line, whitish subdorsal lines and pale yellow lateral stripe; anal claspers and anal fork rosy red. From September until May on rushes and reeds, such as Carex, Rhynchospora, Festuca, etc. Pupa pale green, abdomen whitish. — The butterflies are on the wing in June and July, singly, and on most flight places not common. Sometimes quite fresh specimens are found in places where no single individual had been met with before in spite of decades of ardent collecting, and from where the species again disappeared for a long time. The flight places are usually peat bogs and meadows flooded from time to time, according to Ruhl especially such on which Eriophorum grows.

Этимология

Классикалық дәстүрде аталған. "Tullia" деген түрлік атау Сервий Туллийдің қызына, Римнің алтыншы патшасына, немесе Марк Туллий Цицеронның қызына, шешен, жазушы және құқықтанушыға байланысты.