Джон Робисон: Шотланд физигі мен математигінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Шотланд физигі және математигі Джон Робисон FRSE (4 ақпан 1739 – 30 қаңтар 1805) – британдық физик және математик. Ол Эдинбург университетінде табиғаттану философиясының (табиғат ғылымының алғашқы түрі) профессоры болды. Эдинбург философиялық қоғамының мүшесі және оған корольдік құқық берілген кезде, ол Эдинбург корольдік қоғамының алғашқы бас хатшысы болып тағайындалды (1783–98). Робисон сиренаны ойлап тапты және Джеймс Уоттпен бірге алғашқы бу көлігін жасауға қатысты. Француз революциясынан кейін Робисон ағартушылықтың кейбір идеяларына көңілі тоймады. Ол 1797 жылы «Конспирацияның дәлелдері» атты мақала жазды, онда масондыққа Вайсхаупттың «Иллюминати» орденінің кіргенін айыптады. Оның ұлы – өнертапқыш сэр Джон Робисон (1778–1843).

Өмірбаян

Глазголық саудагер Джон Робисонның ұлы, ол Богхолл, Балдернок, Стирлингширде (қазіргі Шығыс Данбартоншир) дүниеге келді және Глазго грамматикалық мектебінде және Глазго университетінде (MA 1756) білім алды. 1758 жылы Лондонда қысқа уақыт тұрғаннан кейін Робисон адмирал Ноулздың мичман ұлына ұстаздық жасады, генерал Вулфтың Квебек пен Португалияға жасаған экспедициясында Корольдік теңіз күштерімен бірге саяхаттады (1756–62). Оның математикалық дағдылары навигация және топографияда қолданылды. 1762 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол Джон Харрисонның теңіз хронометрін сынаған ғалымдар тобына – Бойлық кеңесіне қосылды, олар Жамайкаға сапар жасады. Кейіннен ол Глазго қаласына қоныстанды, Джеймс Уатт пен Джозеф Блэктің тәжірибелік ғылымымен айналысты, Антуан Лавуазье және оның ізбасарлары, мысалы, Жозеф Пристлидің жүйелі еуропалық химиясына қарсы тұрды. 1766 жылы ол Глазго университетінде химия профессоры болды. 1770 жылы оның орнын Блэктің ассистенті Уильям Ирвин басты. 1769 жылы ол бірдей электр заряды бар шарлардың арақашықтығының квадратына кері пропорционалды күшпен бір-бірін тебілетінін жариялады, бұл Кулонның 1785 жылғы заңына дейін болжады. 1770 жылы ол адмирал Чарльз Ноулздың хатшысы ретінде Санкт-Петербургке сапар шекті, онда Кронштадт теңіз академиясының курсанттарына математикадан сабақ берді, екі есе жалақы алып, подполковник шеніне ие болды. 1773 жылы Робисон Шотландияға оралып, Эдинбург университетінде табиғаттану профессоры қызметін атқара бастады. Ол механика, гидростатика, астрономия, оптика, электр және магнетизм бойынша лекция оқыды. Оның «механикалық философия» тұжырымы 19 ғасырдағы британ физикасына зор әсер етті. Оның аты 1776 жылғы «Покер клубының хаттамалық кітабында» – шотланд ағартушылығының алқасында кездеседі. 1783 жылы ол Эдинбург Корольдік қоғамының Бас хатшысы болды, ал 1797 жылы «Британ энциклопедиясы» үшін жазған мақалалары сол кездегі ғылыми, математикалық және технологиялық білім туралы толық мәлімет берді. Сондай-ақ, ол 1799 жылы өзінің досы және ұстазы Джозеф Блэктің химиялық лекцияларын баспаға дайындады. Робисон Джеймс Уаттпен бірге ертедегі бу машинасының жобасымен жұмыс істеді. Бұл жоба сәтті болмады және Уаттың кейінірек Ньюкомен бу машинасының жетілдіруімен тікелей байланысы жоқ. Ол, Джозеф Блэк және басқалар Уаттың өнертапқыштығы және олардың оның негізгі идеясы – жеке конденсатормен байланысының болмауы туралы куәліктер берді. Алайда, Робисон сиренаны ойлап тапты, бірақ оны жетілдірілген үлгісін жасағаннан кейін Чарльз Каньяр де ла Тур атады.

The son of John Robison, a Glasgow merchant, he was born in Boghall, Baldernock, Stirlingshire (now East Dunbartonshire) and attended Glasgow Grammar School and the University of Glasgow (MA 1756). After a brief stay in London in 1758 Robison became the tutor to the midshipman son of Admiral Knowles, sailing with the Royal Navy on General Wolfe's expedition to Quebec and Portugal (1756–62). His mathematical skills were employed in navigation and surveying. Returning to Britain in 1762, he joined the Board of Longitude — a team of scientists who tested John Harrison's marine chronometer on a voyage to Jamaica. Subsequently, he settled in Glasgow engaging in the practical science of James Watt and Joseph Black in opposition to the systematic continental European chemistry of Antoine Lavoisier and its adherents such as Joseph Priestley. In 1766 he succeeded Black as Professor of Chemistry at the University of Glasgow. He in turn was succeeded in 1770 by Black's assistant, William Irvine. In 1769, he announced that balls with like electrical charges repel each other with a force that varies as the inverse square of the distance between them, anticipating Coulomb's law of 1785. In 1770 he travelled to Saint Petersburg as the secretary of Admiral Charles Knowles, where he taught mathematics to the cadets at the Naval Academy at Kronstadt, obtaining a double salary and the rank of lieutenant colonel. Robison moved to Scotland in 1773 and took up the post of Professor of natural philosophy at the University of Edinburgh. He lectured on mechanics, hydrostatics, astronomy, optics, electricity and magnetism. His conception of mechanical philosophy' became influential in nineteenth century British physics. His name appears in the 1776 "Minute Book of The Poker Club", a crucible of the Scottish Enlightenment. In 1783 he became General Secretary of the Royal Society of Edinburgh and in 1797 his articles for the Encyclopædia Britannica gave a good account of the scientific, mathematical and technological knowledge of the day. He also prepared for publication, in 1799, the chemical lectures of his friend and mentor, Joseph Black. Robison worked with James Watt on an early steam car. This project came to nothing and has no direct connection to Watt's later improvement of the Newcomen steam engine. He along with Joseph Black and others gave evidence about Watt's originality and their own lack of connection to his key idea of the Separate Condenser. Robison did however invent the siren, though it was Charles Cagniard de la Tour who named it after producing an improved model.

Құрлық туралы дәлелдер, қайта басып шығарулар және осыған байланысты құжаттар

Еуропаның барлық діндері мен үкіметтеріне қарсы жасалған қастандықтың дәлелдері, еркін масондықтардың, иллюминаттардың және оқу қоғамдарының құпия жиналыстарында жиналған, сенімді дереккөздерден алынған, Эдинбург, 1797; 2-басылым. Лондон, Т. Каделл және В. Дэвис, 1797, постскрипт қосымшасымен; 3-басылым, постскрипт, Филадельфия, Т. Добсон және В. Коббет, 1798; 4-басылым, Г. Форман, Нью-Йорк, 1798; Дублин, 1798; Қастандықтың дәлелдері, Батыс аралдары, 1900; Иллюминаттар, Элизабет Кнаусс [1930], "Әлемдік қастандықтың дәлелдерінен" алынған; Қастандық дәлелдері [sic!], Рам қайта басылымы, 1964; Қастандық дәлелдері, Бостон, Батыс аралдары, "Америкалық классикасы", [1967]; Қастандық дәлелдері, Аралдар баспасы, 1978; C P a Book Pub, 2002; Kessinger Publishing, 2003; 5-басылым, Алекс Куртагичтің алдын ала сөзімен, Қастандық дәлелдері, Палингенез жобасы (Вермод және Вермод баспа тобы), 2014; 6-басылым, "Қастандық дәлелдері", Спрадабах баспасы, 2022. Ueber geheime Gesellschaften und deren Gefährlichkeit für Staat und Religion – неміс тіліне аударма, Кенигслуттер, 1800. [Анти-Якобин], Якобиндік идеяларға жаңа көзқарас, профессор Робисонның "Еркін масондық тарихынан" алынған, Вольтердің өлім төсегіндегі мінез-құлқы туралы қосымша және доктор Пристлиге жазылған Джей Х. Стоунның хаты, Якобиндік принциптерді ашады. "Якобиндік көріністер" авторы, Бирмингем, Э. Пирси, Бирмингем, 1798. Уильям Бентли және Джон Бэкон, профессор Робисонның "Қастандықтың дәлелдері" және т.б. үзінділері, оның айыптаулары, ұсынған дәлелдері және жұмысының сапасы туралы қысқаша ойлар, Бостон, Мэннинг және Лоринг, Бостон, 1799. Абрахам Бишоп, АҚШ үкіметі мен христиан дініне қарсы жасалған қастандықтың дәлелдері, Дж. Бэбкок, 1802. Сет Пейсон, Иллюминатизмнің нақты болуының және қауіпті тенденциясының дәлелдері, доктор Робинсон мен Аббат Барруэльдің осы тақырыпта жариялағандарының шолуы; қосымша дәлелдер мен жалпы байқаулармен, Чарльзтаун, 1802 [Invisible College Press, LLC, 2003 жылы қайта басылды]. Генри Дана Уорд, Еркін масондық. Оның талаптары стандартты авторлардың адал үзінділерінде ашылған; Таунның болжамды масондығына шолумен; Оның аян етілген діннің ілімдерін бұрмалауға бейімділігі, оның ілімдерінің рухында және оның символдарының қолданылуында ашылған: оның қауіпті тенденциясы Аббат Барруэль мен профессор Робисонның үзінділерінде көрсетілген және одан әрі Иллюминаттарға көрсеткен қызметінде айқындалған, Нью-Йорк, 1828.

Proofs of a Conspiracy against all the Religions and Governments of Europe, carried on in the Secret Meetings of Free Masons, Illuminati and Reading Societies, etc., collected from good authorities, Edinburgh, 1797; 2nd ed. London, T. Cadell & W. Davies, 1797 with a Postscript; 3rd ed. with Postscript, Philadelphia, T. Dobson & W. Cobbet, 1798; 4th ed., G. Forman, New York, 1798; Dublin 1798; Proofs of a Conspiracy, Western Islands, 1900; The Illuminati, taken from "Proofs of a world conspiracy", Elizabeth Knauss [1930]; Proof's [sic!] of a Conspiracy, Ram Reprints, 1964; Proofs of a conspiracy, Boston, Western Islands, "The Americanist Classics", [1967]; Proofs of a Conspiracy, Islands Press, 1978; C P a Book Pub, 2002 ; Kessinger Publishing, 2003 ; annotated 5th ed. with foreword by Alex Kurtagic, Proofs of a Conspiracy, The Palingenesis Project (Wermod and Wermod Publishing Group), 2014 ; annotated 6th ed., "Proofs of a Conspiracy," Spradabach Publishing, 2022 Ueber geheime Gesellschaften und deren Gefährlichkeit für Staat und Religion translated in German, Königslutter, 1800. [Anti Jacobin], New Lights on Jacobinism, abstracted from Professor Robison's History of Free Masonry, with an appendix containing an account of Voltaire's behaviour on his death bed, and a letter from J. H. Stone to Dr. Priestley, disclosing the principles of Jacobinism. By the author of Jacobinism Displayed, Birmingham, E. Piercy, Birmingham, 1798. William Bentley & John Bacon, Extracts from Professor Robison's "Proofs of a Conspiracy" & c., with Brief Reflections on the Charges he has Exhibited, the Evidence he has Produced and the Merit of his Performance, Boston, Manning & Loring, Boston, 1799. Abraham Bishop, Proofs of a Conspiracy, Against Christianity, and the Government of the United States, J. Babcock, 1802. Seth Payson, Proofs of the Real Existence, and Dangerous Tendency, of Illuminism, Containing an Abstract of what Dr. Robinson and the Abbé Barruel have Published on this Subject; with Collateral Proofs and General Observations, Charlestown, 1802 [reprinted by Invisible College Press, LLC, 2003]. Henry Dana Ward, Free Masonry. Its Pretensions Exposed in Faithful Extracts of its Standard Authors; with a Review of Town's Speculative Masonry; its Liability to Pervert the Doctrines of Revealed Religion, Discovered in the Spirit of its Doctrines, and in the Application of its Emblems: its Dangerous Tendency Exhibited in Extracts from the Abbé Barruel and Professor Robison, and Further Illustrated in its Base Service to the Illuminati, New York, 1828.