Кіріспе

Сисси – фин тілінде жау тылында барлау, саботаж және партизандық соғыс операцияларын жүргізетін жеңіл жаяу әскерге арналған термин. «Сисси» сөзі алғаш рет 1787 жылы «патрульші, партизан, тыңшы» мағынасында қолданылып, славян тілінен фин тіліне келген. Ол орман қарақшысы немесе оның қамысымен байланысты. Фин армиясы «Сисси» бөлімшелерін ұзақ қашықтықта барлау патрульдерін жүргізуге, жасырын бақылау бекеттерінен ақпарат жинауға, жау нысандарына (әсіресе жабдықтау қоймаларына) шабуыл жасауға, жол бойындағы тұзақтар қоюға және жаудың арнайы күштерін қууға және жоюға даярлады. Соғыс кезінде белгісіз саны резервтегілер «Сисси» батальондарына тағайындалып, компания деңгейіне дейінгі шағын топтарда орналастырылып, жұмыс істейтін болды. Олардың міндеті – жаудың қатарынан өтіп, тылына ену немесе достық әскерлер шегінгеннен кейін де өздерінің жауапкершілік аймағындағы жау әскерлеріне қарсы жасырын операциялар жүргізу болды. «Сисси» батальондары Фин армиясының «жергілікті әскерлерінің» құрамына кірді, ал ягерлер мен бронетанкті бригадалар операциялық мақсаттар үшін қолданылды. Ресми фин әскери терминологиясында «сисси» сөзі көбінесе қолданыстан шығарылды. Мысалы, 1994 жылы Фин шекара қызметінің Лаппи шекара бөлімінің «Сисси» компаниясы «Шекаралық ягер компаниясы» деп қайта аталды. Бұл бөлімдегі әскери қызметшілердің де атауы бірден «Шекаралық ягерлер» деп өзгертілді. Сол сияқты, Фин армиясының «сисси» бөлімшелері енді «барлау» бөлімшелері деп аталады, ал олардағы қызметкерлер «tiedustelija», яғни «барлаушы» деп аталады. Бірақ «сиссирадисти» немесе «Сисси сигналистері» ерекше жағдай болып табылады.

Тарих

Ресей мен Финляндия арасындағы соғыстар фин жауынгерлерінің – сисси тактикасының ұзақ дәстүрін қалыптастырды. Белгілі сисси басшыларының қатарында Пекка Весаинен (шамамен 1540–1627), Тапани Лёфвинг (1689–1777, Ұлы апат кезінде шайқасқан) және Олли Тиайнен (1770–1833, Фин соғысы кезінде шайқасқан) болды. Қысқы соғысқа дейін Фин шекарасы 25 тәуелсіз батальон (Эриллинен Паталжуна) құрды, олар шекара маңындағы жергілікті резервтегілерден жасақталған. Жаулық әрекеттер басталғаннан кейін "қосалқы құрамнан" тағы бес сисси батальоны (Сиссипаталжуона) құрылды. Бұл батальондар, әсіресе соңғы типтегілер, штаттағы сандармен де, қару-жарақпен де толықтырылмаған. Бұл бөлімшелер өздерінің туған жерінде жеңіл жаяу әскер қаруларымен және шаңғымен мотта тактикасын тиімді қолдана білді. Ұдайы соғыста сисси батальондары арнайы батальондармен алмастырылды. Мысалы, 4-ші тәуелсіз батальон тікелей Жоғарғы Бас Штабтың бағынысында болды және кеңес аумағының тереңдігінде LRRP және рейдтік тапсырмаларды орындады. Иломанци шайқасында 4-ші батальонның сарбаздары кеңес артиллериясының жабдықтау желілерін бұзып, тиімді атыс қолдауын болдырмады. Ладога Карелиясындағы операциялар аймағында майданның ұзындығы, жолдардың жоқтығы және жеткіліксіз әскер саны окоп соғысы кезінде үздіксіз майдан шебінің құрылуына кедергі келтірді. Екі армия да шөл даламен бөлінген бекітілген далалық базалардың тізбегін пайдаланды, ал саңылауларды патрульдермен бақылап, қадағалады. Фин және кеңес әскерлерінің екеуі де жау территориясына шабуылдар мен барлаушылық патрульдерді жүргізді. Шайқастар эскадрильядан батальонға дейінгі жеңіл қаруланған жаяу әскер топтарының қысқа мерзімді қақтығыстарынан тұрды, көмек немесе күшейте түсу мүмкіндігі шектеулі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сисси бөлімшелері таратылды және сисси оқулары ресми түрде тоқтатылды, бірақ көптеген бөлімшелер өздерінің барлау бөлімдері үшін сисси оқуларын жалғастырды. 1960 жылдардың басында Уттиде әуе десанттық мектеп құрылды, содан кейін жаяу әскер және шекара күзеті бөлімдері сисси оқу компанияларын құрды.

Танымал сисси әскерлері

Ильмари Хонканен, 4-ші жеке батальон офицері (ErP 4). Әсіресе Петровский Ямдағы советтік әскери қоймасын жойғанымен танымал. Лаури Тёрни, сондай-ақ Ларри Торн, Ұластыру соғысы кезінде 12-ші жаяу әскер полкінің барлау ротасының командирі, "Тёрни отрядының" командирі, советтік тарап оның басына сыйлық тағайындаған. 1940 жылы Waffen SS-ке қосылып, Ұластыру соғысы басталғанға дейін үйіне қайтарылған. Фин-советтік келісімнен кейін, кеңестік тарап келісімді орындайды деген сенімсіздіктен Waffen SS-ке қайта оралған. Соғыстан кейін Тёрни АҚШ армиясына қосылып, АҚШ арнайы күштеріне ерікті болып кешкен. Мауно Койвисто, Ұластыру соғысы кезінде "Тёрни отрядының" мүшесі, кейіннен Финляндия президенті. Микко Пёлля, ErP 4 құрамындағы ең көп марапатталған мүше. Онни Мяттенен. Пааво Суоранта (Пелтонен). Вилжо Суокас.

Мерзім және қолданылуы

Фин тілінен аударғанда "сисси" деген термин "партизан" деген мағына береді. Алайда, бұл термин Фин қорғаныс күштерінің Сисси әскерлеріне қатысты шатастырады. Сисси әскерлері ереуілші партизандар немесе жасақтар емес еді. Олар жау тылында операция жүргізуге дайындалған Фин қорғаныс күштерінің (FDF) ресми әскерлерінің бір бөлігі болды. Фин қорғаныс күштерінің көп бөлігі сияқты, Сисси батальондары резервтегілерден құралған. Оларға ең жақын шет елдік балама – швед қарулы күштерінің Ягер әскерлері. Терминнің ресми қолданыстан шығарылуына қарамастан, "сисси" фин әскери жаргонында да, күнделікті сөйлеуде де жиі қолданылады. "Сисси" сөзі ерекше төзімділікке (немесе Сисуға) ие адамды сипаттау үшін немесе сын есім ретінде де қолданылуы мүмкін. Бұл термин сонымен қатар кез келген конвенцияға жатпайтын немесе "даладағы" әскери мақсаттарды білдіру үшін қолданылады. Мысалы, жеке дала рационы "сисси рационы" деп аталады; кез келген жабдықтың жедел және/немесе уақытша жөндеуі "sissiviritys" (сөзбе-сөз "сисси жөндеуі" немесе "сисси тампауы") деп аталады, ал қарапайым тұзақтар, мысалы, есікті ашқанда ғимараттың есігінде оқ атуға баптаулы қарулар "sissijäynä" деп аталуы мүмкін, сөзбе-сөз "сисси әдемі". "Сисси ауа райы" (Sissin sää) – бұл ең қолайсыз ауа райы жағдайларын білдіреді, себебі Сисси сарбаздары өздерінің операциялары үшін осындай ауа райын қалайды, өйткені нашар ауа райы жау сарбаздарын алаңдатады (көптеген қалыпты сарбаздар нашар ауа райы кезінде мүмкіндігінше тезірек паналауды ойлайды) және Сиссилердің тудырған шуын жасырады.

Оқыту

Сисси әскерлерінің даярлануы орталықтандырылмаған, бірақ олар тарихи түрде бірнеше фин қарулы күштерінің бригадаларында, сондай-ақ фин шекара қызметінің Сисси роталарында оқытылды. Барлық Сисси әскерлері үшін резервтік офицерлер Reserviupseerikoulu мектебінде даярланды. Сиссидің мерзімді қызметшілеріне аман қалу, сигнал беру, жарылғыш заттарды қолдану, шағын қару-жарақпен кеңейтілген оқыту, сондай-ақ қашу және жасырудың жетілдірілген тәсілдері мен тұтқынға алу тактикасы бойынша оқыту берілді. Дене шынықтыру немесе психологиялық себептермен көтере алмағандарға мерзім берілді немесе олар қалыпты жаяу әскерінің даярлауына жіберілді.

Сисси әскерлерінің қазіргі заманғы мұрагерлері

1990 жылдары басталған доктриналық дамудың төмендеуінен кейін, 2000 жылдардың басында FDF доктринасынан "сисси" әрекеттері жоғала бастады. Соңғы "сисси" компаниясы 2015 жылы алғаш рет барлау компаниясы болып қайта аталды және 2016 жылы толыққанды таратылды. Сонымен қатар, FDF-тің реформаланған құрлықтағы соғыс доктринасы – бұл әрбір әскердің асимметриялық тактиканың негізгі принциптерін түсінуін қажет ететін таратылған ұрыс доктринасы. FDF көптеген ірі оқу орындарында барлау (бұрынғы "сисси") бойынша оқуды жалғастыруда, онда барлау, алдыңғы бақылау және атыс басқаруға баса назар аударылады, бірақ бұл оқу енді арнайы тактикаға, қару-жараққа, саботажға және орманды аймақтағы күреске бағытталмайды. Дегенмен, Утти Ягер полкінің FDF десанттық бөлімшелері орманды аймақтағы шайқастар, тірі қалу дағдылары, конвенциялық емес әдістер және асимметриялық тактика бойынша оқытылады, бірақ негізгі рөл ұзақ қашықтықтағы барлау мен арнайы операцияларға бағытталған. Ішкі істер министрлігіне бағынышты Финляндия шекара қызметі "сисси" компанияларын "Шекара Ягері" компаниялары деп атады және "сисси" терминін "(Арнаулы) Шекара Ягері" терминімен алмастырды. Бұл бөлімшелер жаудың тылында асимметриялық тактикамен және конвенциялық емес қару-жарақ пен әдістермен жұмыс істеуге, сондай-ақ ұзақ мерзімді операциялық барлау және қысқа мерзімді агрессивті барлау мен саботаж жүргізуге оқытылады. Классикалық "сисси" дайындығымен қатар, оқу бейбіт уақыттағы операциялық әдістерді және шекара қызметінің міндеттерін, яғни шекараны бақылау, патрульдеу, заңсыз кіргендерді іздеу және ұстауды қамтиды.