Кіріспе

Суда (Σούδα) – Грекияның Крит аралындағы Ханья аймақтық бірлігіндегі қала және бұрынғы муниципалитет. 2011 жылғы жергілікті басқару реформасынан бері ол Ханья муниципалитетінің құрамына кіреді, оның муниципалдық бөлімшесі болып табылады. Муниципалдық бөлімшенің ауданы бар. Суда шығанағының басында маңызды паромдық және әскери-теңіз порты орналасқан. Суда Ханьяның оңтүстік-шығысына қарай орналасқан, бірақ арадағы аумақ көбінесе құрылыспен жабылған. Бұл қала салыстырмалы түрде жаңа, бұрын тұзды далалар мен батпақтардың орнына салынған. Түріктер бұл аймақты "Тұзла" деп атаған, яғни тұзды далалар. 1870 жылдары олар мұнда жаңа елді мекен салуға кірісіп, порт кеңейген сайын ол да өсті. Суда шығанағы – Жерорта теңізіндегі ең терең табиғи порстардың бірі және оны қорғау оңай. Қазір Суда – Пирейден келетін паромдардың тоқтау орны. Судада және шығанақтың қарсы бетінде НАТО-ға қарасты әскери база мен қалада аурухана орналасқан. Әсіресе АҚШ әскерлерінің бас штабы шығанақтың қарсы бетіндегі Акротириде орналасқан. Астық сақтаушысы қала орталығына көлеңке түсіреді. Бәлкім, ол жұмыс істейтін порт және әскери қала болғандықтан, ол туристер арасында аса танымал емес және кейде көңіл көншітпейтіндей көрінеді, алайда 2020 жылы орталық алаң жаңартылды. Ол түрлі-түрлі дүкендермен және ескі орталықтағы танымал балық ресторандарымен жақсы қамтамасыз етілген. Суда жағажайында, көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыстан қаза тапқан әскерлердің зираты орналасқан. Мұнда 1527 қабір бар, олардың көп бөлігі британдықтар, 447 жаңа зеландиялық және 197 австралиялықтар. Зиратта археолог Джон Пендлбери де жерленген. Пендлбери Афинадағы Британ мектебінің Кноссостағы кураторы болды және соғысқа дейін Критте қазба жұмыстарын жалғастырды. Ол 1941 жылы британдық барлау қызметінде жұмыс істеген кезде немістер тарапынан өлім жазасына кесілді.

Суда муниципалды бірлігі

Суда бұрынғы, сол атпен аталатын муниципалитеттің бас қаласы болды, ал қала әкімшілігі Суданың өзінде орналасқан. Бұл муниципалитет 1990 жылы бұрынғы Суда қауымынан құрылды және 1997 жылы бұрынғы Калами және Цикалярия қауымдарымен кеңейтілді. 2010 жылғы Калликратис реформасы кезінде Суда муниципалитеті Ханья муниципалитетіне қосылды, оның муниципалдық бөлімшесіне айналды. Муниципалдық бөлімше Суда, Аптера және Цикалярия қауымдарына бөлінеді. Муниципалдық бөлімше Ханьяның ішкі аймағынан (Суда және Цикалярия) бастап, жағалау бойымен созылып, Калами және Аптера ауылдарын қамтиды. Муниципалдық бөлімшеде шамамен 8400 адам тұрады, олардың көп бөлігі Судада. Аймақтың теңізге және Ақ тауларға керемет көріністері мен Ханьяға жақын орналасқандығы жаңа үйлер мен пәтерлер салуға үлкен қысым түсіруде. Дегенмен, аймақтағы әскери базаның болуына байланысты белгілі бір шектеулер сақталған.

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде HMS Йорктың батуы

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік теңіз күштерінің ауыр крейсері HMS Йорк Суда шығанағында 1941 жылғы 26 наурызда Криспи және Селла эсминецтерімен жіберілген итальяндық Decima Flottiglia MAS-қа қарасты екі итальяндық жарылғыш моторлы қайықпен (итальянша: barchini esplosivi) қиратылды. Лейтенант Луиджи Фаггиони басқарған алты моторлы қайық шығанаққа еніп, үш нысанаға жұптап шабуыл жасады: біріншісі – Йорк, екіншісі – Перикл танкері, ал үшіншісі – тізгішпен тұрған тағы бір кеме. Шабуылға шыққан үш қайықтың температураның тым жоғары болуынан механикалық немесе адам факторынан туындаған түрлі проблемалар болды, бірақ қалған үшеуі өз мақсаттарына сәтті шабуылдады. 330 килограммдық (667 фунт) жарылғыш заттармен толтырылған екі моторлы қайық Йорк кемесінің орта тұсына шағылысып, екі қазандық және бір машина бөлмесін су басты. Нәтижесінде екі теңізші қаза тапты.