Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
918–943 жылдар аралығында билеген Корё патшалығының негізін қалаушы
Founding King of Goryeo (r. 918–943)
Корёның Тэйджосы (хангыль=태조; 31 қаңтар 877 – 4 шілде 943), жеке есімі Ван Кён (왕건), сондай-ақ Тэйджо Ван Кён (태조 왕건) деп те белгілі, Кореяның Корё әулетінің негізін қалаушы. Тэйджо 918 жылдан 943 жылға дейін билік құрып, 936 жылы Кейінгі Үш Патшалықты біріктірді.
Taejo of Goryeo (hangul=태조; 31 January 877 – 4 July 943), personal name Wang Kŏn (왕건), also known as Taejo Wang Kŏn (태조 왕건), was the founder of the Korean Goryeo dynasty. Taejo ruled from 918 to 943, achieving unification of the Later Three Kingdoms in 936.
Өмірбаян
Ван Кон 877 жылы Сонгақта (қазіргі Кэсон) тұратын Көгурьо тегінен шыққан күшті теңіз саудагерлері отбасында Ван Рюнгтың үлкен ұлы ретінде дүниеге келді. Горёсада келтірілген Пхённёнь тонногы (hangul=편년통록) бойынша, Ван Конның әкесі Чакчегон Тан императоры Сузунның ұлы болған. Корея мәдениетінің энциклопедиясы мен Досан энциклопедиясы бұл аңыз екенін көрсетеді. Пхённёнь тонногы (шамамен 12 ғасырдың соңы) былай дейді: Чакчегон әкесімен кездесу үшін теңіз саяхатында жүргенде, 16 жасында аждаһар патшаға кездесіп, пішін өзгертетін түлкіні өлтірді және аждаһар әйелге үйленді; кейін аждаһар әйел аждаһарға айналып, кетіп қалды. Горёсада келтірілген Сеонволокқа (hangul=성원록) сәйкес, «аждаһар әйел» Пхенчжудан (қазіргі Пхенсан округі) Ту Ын Чхомның қызы болған. Ван Конның Сузон немесе Сюаньцзуннан тарағаны туралы әңгімені Жосонның Горёса жинақтаушылары жоққа шығарды. Қазіргі заманғы тарихшылар Ван Конның ата-бабалары Қытаймен ұзақ жылдар бойы теңіз саудасын жүргізген ықпалды Көгурьо ходоктары (әмірлер) болған деп санайды. Сунь әулетінің елшісі Сюй Цзин жазған Гаоли тудзинг (шамамен 12 ғасырдың басында) бойынша, Ван Конның ата-бабалары Көгурьо ақсүйектері болған. Жанг Деохоның сөзіне қарағанда, оның ата-бабалары Сонгак маңына қоныстанған Көгурьо босқындары болған, теңіз саудасы арқылы зор байлық жинап, аймақты, соның ішінде Рёсон өзенін бақылауға алған. Кейінгі Силла дәуірінде солтүстік аймақтар, соның ішінде Сонгак, Көгурьо босқындарының бекінісі болды, ал Ван Конның туған қаласы Сонгак 901 жылы Кейінгі Көгурьоның бастапқы астанасы болды. Горё королі Уйжонның тұсында жасалған құжатқа сәйкес, Сила монах Досеон Ван Конның әкесіне барып, оның билікке көтеріліп, патша болатынын болжаған.
Wang Kŏn was born in 877 to a powerful maritime merchant family of Goguryeo descent based in Songak (modern Kaesong) as the eldest son of Wang Ryung. According to the Pyeonnyeon tongnok (hangul=편년통록), quoted in the Goryeosa, Wang Kŏn's grandfather Chakchegon was the son of Emperor Suzong of Tang. According to the Encyclopedia of Korean Culture and the Doosan Encyclopedia, this is hagiographical. The Pyeonnyeon tongnok (c. late 12th century) said: While on a sea voyage to meet his father, Emperor Suzong of the Tang dynasty, 16 year old Chakchegon encountered a dragon king, slayed a shape shifting fox, and married a dragon woman; the dragon woman later transformed into a dragon and went away. According to the Seongwollok (hangul=성원록), quoted in the Goryeosa, the "dragon woman" was a daughter of Tu Ŭn chŏm from Pyongju (modern day Pyongsan County). The story that Wang Kŏn was descended from either Suzong or Xuanzong was dismissed by the Joseon compilers of the Goryeosa. Modern historians believe that Wang Kŏn's ancestors were influential Goguryeoic hojoks (lords) that conducted maritime trade with China for generations. According to the Gaoli tujing (c. early 12th century) written by the Song dynasty envoy Xu Jing, Wang Kŏn's ancestors were Goguryeo nobility. According to Jang Deokho, his ancestors were Goguryeo refugees who settled around Songak, accumulating great wealth through maritime trade and gaining control of the region, including the Ryesong River. During the Later Silla period, the northern regions, including Songak, were the strongholds of Goguryeo refugees, and Wang Kŏn's hometown of Songak would become the original capital of Later Goguryeo in 901. According to a document created during the reign of King Uijong of Goryeo, the Sillan monk Doseon prophesied that Wang Kŏn would rise to power and become king after visiting Wang Kŏn's father.
Билікке көтерілу
Ван Кон өзінің мансабын Үш патшалықтың қақтығыста болған дәуірінде бастады. Силланың соңғы жылдары көптеген жергілікті басшылар мен қарақшылар патшайым Чжинсонның билігіне қарсы көтерілді, оның басшылығы мен саясаты халықтың жағдайын жақсартуға жеткілікті күшті емес еді. Осы көтерілісшілердің ішінде солтүстік-батыс аймақтағы Кунг Йе және оңтүстік-батыс аймақтағы Кён Хвон үлкен билікке ие болды. Олар жергілікті Силла шенеуніктері мен қарақшыларға қарсы жорықтарында көптеген көтерілісшіл топтарды жеңіп, өздеріне қарастырды. 895 жылы Кунг Йе Сундо қаласы орналасқан Силланың алыс солтүстік-батыс бөлігіне әскерін басқарып келді. Тэчжоның әкесі Ван Рюнг, көптеген жергілікті рулармен бірге, Кунг Йеге бағынды. Ван Кон әкесінің ізімен Кунг Йеге қызмет етті, болашақта Тэбонның басшысы болатын Кунг Йенің қолбасшылығымен қызмет етті. Ван Конның әскери қолбасшы ретіндегі қабілеті Кунг Йе тарапынан тез мойындалды, ол оны генерал етіп тағайындады және тіпті оны өзінің бауырындай санады. 900 жылы ол Чжунджу аймағындағы жергілікті руларға және Кейінгі Бэкче әскеріне қарсы сәтті науқанға жетекшілік етті, соның арқасында патшадан үлкен даңқ пен танымалдыққа ие болды. 903 жылы ол Кён Хвон Силламен соғысқанда, Кейінгі Бэкчедің оңтүстік-батыс жағалауында Кеумсунгта (кейін Наджу) әйгілі теңіз жорығын басқарды. Ол тағы бірнеше әскери науқандар жүргізді, сондай-ақ Силла билігінде кедейлікте өмір сүрген халықты жеңуге көмектесті. Оның басшылығы мен жомарттығы үшін халық оны жақсы көріп, құрметтеді. 913 жылы ол жаңадан аталған Тэбонның премьер-министрі болып тағайындалды. Оның патшасы Кунг Йе, патшалықты құруға көмектескен басшы болғанымен, өзін Будда деп атай бастады және діни пікірлеріне қарсы шыққандарды қуғынға түсірді. Ол көптеген монахтарды, содан кейін тіпті өз әйелі мен екі ұлын өлімге жіберді, нәтижесінде халық одан жиіркеніп, бет бұрды. Оның қымбатты ритуалдары мен қатал билігі одан да көп наразылық тудырды.
Wang Kŏn began his career in the turbulent Later Three Kingdoms. In the later years of Silla, many local leaders and bandits rebelled against the rule of Queen Jinseong, who did not have strong enough leadership or policies to improve the condition of the people. Among those rebels, Kung Ye of the northwestern region and Kyŏn Hwŏn of the southwest gained more power. They defeated and absorbed many of the other rebel groups as their troops marched against local Silla officials and bandits. In 895, Kung Ye led his forces into the far northwestern part of Silla, where Songdo was located. Taejo's father, Wang Ryung, along with many local clans, quickly surrendered to Kung Ye. Wang Kŏn followed his father into service under Kung Ye, the future leader of Taebong, and he began his service under Kung Ye's command. Wang Kŏn's ability as a military commander was soon recognized by Kung Ye, who promoted him to general and even regarded him as his brother. In 900, he led a successful campaign against local clans and the army of Later Baekje in the Chungju area, gaining more fame and recognition from the king. In 903, he led a famous naval campaign against the southwestern coastline of Later Baekje at Keumsung, later Naju, while Kyon Hwon was at war against Silla. He led several more military campaigns, and also helped conquered people who lived in poverty under Silla rule. The public favored him due to his leadership and generosity. In 913, he was appointed as prime minister of the newly renamed Taebong. Its king, Kung Ye, whose leadership helped found the kingdom but who began to refer to himself as the Buddha, began to persecute people who expressed their opposition against his religious arguments. He executed many monks, then later even his own wife and two sons, and the public began to turn away from him. His costly rituals and harsh rule caused even more opposition.
Таққа отыру және Гореоның құрылуы
918 жылы 24 шілде түнінде Тэбонгтың төрт жоғары шенді генералы – Хун Ю (홍유; 洪儒), Пэ Хён Гён (배현경; 裵玄慶), Син Сун Гём және Пок Чигём (복지겸; 卜智謙) жасырын кездесіп, Кунг Е билігін құлатып, Ван Кёнды жаңа патша етіп тағайындауға келісті. Ван Кён бастапқыда бұл идеяға қарсы болған, бірақ кейін олардың жоспарына қосылды. Кунг Е төңкеріс салдарынан биліктен құлатылып, астанасы Чорвонның жанында қаза тапты. Келесі күні таң атқанда генералдар Ван Кёнды жаңа патша етіп жариялады. Тайхо патшалықты Горё деп атады, осылайша Горё әулеті басталды. Келесі жылы ол астананы туған қаласына, Гаегунгке көшірді. Ол буддизмді Горёның мемлекеттік діні ретінде жариялады және Корей түбегінің солтүстік бөліктері мен Маньчжурияны өзінің заңды мұрасы деп санады, себебі ол Когурьёның жалғасы еді. "Гореоса" бойынша, 918 жылы Пхеньянның ежелгі астанасы ұзақ жылдар бойы қираған еді, ал шетелдік тайпалар айналасындағы жерлерді аң аулау үшін пайдаланып, кейде Горё шекарасына шабуыл жасады. Сондықтан Ван Кён патша болған алғашқы жылы өзінің халқына ежелгі астананы қайта қоныстандыруды бұйырды және көп ұзамай оны қорғау үшін туысы Ван Син Нёмды жіберді. Кейін Пхеньянды Батыс астанасы деп жариялады. Ол сондай-ақ жергілікті тайпалармен одақтасуға және олармен ынтымақтастыққа ұмтылды, оларды бағындырып, тікелей басқаруға тырыспады.
In the night of July 24, 918, four top ranked generals of Taebong—Hong Yu (홍유; 洪儒), Pae Hyŏn gyŏng (배현경; 裵玄慶), Sin Sung gyŏm and Pok Chigyŏm (복지겸; 卜智謙)—met secretly and agreed to overthrow Kung Ye's rule and crown Wang Kŏn as their new king. Wang Kŏn first opposed the idea but later agreed to their plan. Kung Ye was overthrown in a coup and killed near the capital, Cheorwon. On the sunrise of the next day, the generals installed Wang Kŏn as the new king. Taejo renamed the kingdom Goryeo, thus beginning the Goryeo Dynasty. The next year he moved the capital back to his hometown, Gaegyeong. He promoted Buddhism as Goryeo's national religion, and laid claim to the northern parts of the Korean Peninsula and Manchuria, which he considered his rightful legacy as the successor of Goguryeo. According to the Goryeosa, in 918, the ancient capital of Pyongyang had been in ruins for a long time and foreign barbarians were using the surrounding lands as hunting grounds and occasionally raiding the borders of Goryeo; therefore, in his first year as king, Wang Kŏn ordered his subjects to repopulate the ancient capital, and soon sent his cousin Wang Sing nyŏm to defend it. Afterward, he decreed Pyongyang as the Western Capital. He also sought alliances and cooperation with local clans rather than trying to conquer and bring them under his direct control.
Кейінгі үш патшалықтың соғысы
927 жылы Кейінгі Бэкче патшасы Кён Хвон әскерін Силланың астанасы Гёнджуға басып кіріп, патшасы Кёнгэді тұтқындап, өлім жазасын берді. Содан кейін ол әскерін Горёға бұрып, Кёнсонды өзінің қуыршақ патшасы етіп тағайындады. Бұл жаңалықты естіген Тэйджо, Даегу маңындағы Гонсанда, үйіне қайтып келе жатқан Кённің әскеріне шабуыл жасау үшін 5000 атты әскермен соққы беруді жоспарлады. Ол Кейінгі Бэкче әскерімен кездесіп, ауыр жеңіліске ұшырады, генералдары Ким Нак пен Син Сунг Гёмды, сондай-ақ Ванды патша етіп тағайындаған сол адамды жоғалтты. Аңыз бойынша, Тэйджо мен Син Сунг Гём патшаның шайқас алаңынан қашуы үшін қаруларын ауыстырған. Ван Кон қашып кеткен кезде, Син мен қалған әскерлер Кейінгі Бэкче әскеріне қарсы батырлықпен күресті. Бірақ, әскері жеңіліп, Син орман ішінде жебеден қаза тапты. Тэйджо осы таудан жалғыз өзі Апсан тауына қашып, Апсан шыңындағы үлкен үңгірде бірнеше күн жасырынды. Тэйджо шайқастан шегініп, Апсан тауына қашқанда, Даегуде оған байланысты көптеген жер аттары қалды. Алайда, Горё жеңілістен тез қалпына келіп, Кейінгі Бэкченің шабуылына сәтті қарсы тұрды. 935 жылы Силланың соңғы патшасы Кёнсун өзінің мемлекетін қайта жандандырудың жолы жоқ деп санап, барлық жерін Тэйджоға тапсырды. Тэйджо оның бас иелігін қуана қабылдап, оған ханзада титулын берді және оның қызын өзінің әйелдерінің бірі етіп алды (Ванның алты ханымы және жергілікті басшылардың қыздарына үйленгендіктен көптеген әйелдері болды). Бұл Кён Хвонның наразылығын тудырды. Кённің әкесі Аджаге, Санджу аймағына өз талабын алға тартқан, Горёға дезертирлік жасап, бас иелігін тапсырды және патшаның әкесі ретінде қабылданды. Сол жылы Кён Хвонның үлкен ұлы Кён Син Гом ағалары Ян Гом мен Йонг Гомпен бірге әкесіне қарсы төңкеріс жасады, өйткені ол таққа мұрагерлікке өгей бауыры Кымганды жақсы көретін. Кён Хвон жер аударылып, Гымсанса ғибадатханасында түрмеге қамалды, бірақ Горёға қашып, Тэйджоның әкесі сияқты күтімге алынды, ол бас иелігін тапсыру алдында қайтыс болды.
In 927, Kyon Hwon of Later Baekje led his forces into Silla's capital, Gyeongju, capturing and executing its king, King Gyeongae. Then he established King Gyeongsun as his puppet monarch before he turned his army toward Goryeo. Hearing of the news, Taejo planned a strike with 5,000 cavalrymen to attack Kyon's troops on the way back home at Gongsan near Daegu in the Battle of Gongsan. He met the Later Baekje army and suffered a disastrous defeat, losing most of his army including his generals Kim Nak and Sin Sung gyom, the very same man who crowned Wang as a king. According to the legend, Taejo and Sin Sung gyom exchanged their armor so that the king would be able to escape the battlefield. While Wang Kŏn escaped the battlefield, Sin and the remaining army fought bravely against the Later Baekje army. But eventually his army was routed and in the woods Sin was shot with arrows and was killed by the enemy. Taejo escaped from this mountain and fled alone to the mountain 앞산, and he spent a few days hiding in a large cave at the peak of Apsan. While Taejo retreated from the battle and fled to Apsan Mountain, he left many place names related to him in Daegu. However, Goryeo quickly recovered from defeat and successfully defended Later Baekje's attack on its front. In 935, the last king of Silla, King Gyeongsun, felt there was no way to revive his kingdom and surrendered his entire land to Taejo. Taejo gladly accepted his surrender and gave him the title of prince, and accepted his daughter as one of his wives (Wang had six queens, and many more wives as he married daughters of every single local leader). It caused much disgust to Kyon Hwon. Kyon's father, Ajagae, who held his own claim to the Sangju region, also defected and surrendered to Goryeo and was received as the father of a king. In the same year, Kyon Hwon's oldest son, Kyŏn Sin gŏm, led a coup with his brothers Yang gŏm and Yong gŏm, against their father, who favored their half brother, Kŭm gang, as his successor to the throne. Kyon Hwon was sent into exile and imprisoned in the temple of Geumsansa, but escaped to Goryeo and was treated like Taejo's father, who died just before his surrender.