Кіріспе

Аделаида Крэпси (9 қыркүйек 1878 – 8 қазан 1914) – американдық ақын. Ол Нью-Йорк қаласының Бруклин ауданында дүниеге келіп, Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында өскен. Оның ата-анасы – кәсіби әйел Аделаида Т. Крэпси және Алгернон Сидни Крэпси, епископ діни қызметкері, олар Нью-Йорк қаласынан Рочестерге көшіп келген.

Ерте өмір

Крэпси 1878 жылдың 9 қыркүйегінде Нью-Йорк штатының Бруклин-Хайтс қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы Алгернон Сидни Крэпси және Аделаида (Троубридж) Крэпси болды. Ол ағасы Филип пен әпкесі Эмилиден кейін туған үшінші бала. Аделаида 1878 жылдың 1 қарашасында Нью-Йорктегі Троица шіркеуінде крещениеден өтті, онда оның әкесі көмекші пастор болып қызмет еткен. Ол бір жасқа толмаған кезде, оның әкесі Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Сент-Эндрю епископальдық шіркеуінің пасторы болды. Оның отбасы Нью-Йорк қаласынан Рочестерге арнадағы қайықпен келді. Рочестерде Аделаида мемлекеттік мектептерде оқыды.

Еуропадағы қосымша оқу

1908 жылы желтоқсанда зерттеуін жалғастыру үшін ол Еуропаға қайтып келді. Римде, Ұлыбританияда және Францияда тұрды. 1908 жылдың ақпан және наурыз айларын Римдегі ағылшын-американ ауруханасында өткізді. Кейін сол жылы оған туберкулезді менингит диагнозы қойылды. 1911 жылы ол өзінің алғашқы цинквендерін жазды. Мысалы, ол "Сол өкпеме арналған өлең, өсімдіктерге құмарлықпен" деген атпен өлең жазды.

Өлім және мұра

Крэпсидің өмірбаясын жазған Карен Алкалай Гут оның өмірін "ауру, қайғы және кедейлікпен үнемі шектеліп отырған" деп сипаттады. Оның күткені мен "іс жүзінде жеткені" арасындағы қарама-қайшылық оған ұят болды. Ол құрастырған бес жолдық цинквен поэзиялық формасы оның өмірін көрсетеді. Алғашқы төрт жол "күтілімді" құрайды, одан кейін "қысқаша қорытынды" ретінде бір буынды жол келеді. Крэпси өзінің мәңгілікке қалу үмітін өзінің жазғандарында көрді. Оның "Өлмес қалдық" атты өлеңдер жинағының соңындағы сөздері былай деді: Ол "Манус Пресс" баспасын пайдаланып, Крэпсидің "Өлең" (Манас Пресс, 1915) атты өлеңдер жинағын жариялады. Вебстер "Өлең" жинағына жазған кіріспесінде Крэпсиді "табиғатынан өмірдің сұлулығын сүйетін, Китс пен Стивенсон сияқты, қуанышқа толы және жанды жан, жылдар бойы қабілетін жоятын қатал аурудың салмағына қарсы күрескен" деп жазады. "Өлең" жинағының қайта жарық көрген басылымдары 1922 және 1934 жылдары жарық көрді және бұрын жарияланбаған материалдарды қамтиды. 1918 жылы, оның өлімінен кейін аяқталмаған "Ағылшын метрикасын зерттеу" атты еңбегі жарық көрді, ол оның Еуропадағы үш жылдық тұруы кезінде басталған және кіріспесінде "өте күшті әдемілік сезімімен шақырылған, өте күшті эстетикалық тәжірибеден туған еңбекқорлық талдау" деп сипатталған. Крэпсидің күлі Маунт Хоуп зиратындағы Крэпси отбасының жер учаскесіне жерленді. Крэпсидің жүрегі туысы Артур Х. Крэпси Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары белгілі өнеркәсіптік дизайнер болды. Ол Eastman Kodak компаниясы үшін жасаған бірнеше атақты камера дизайндарымен танымал. Крэпсидің құжаттары Рочестер университетінің кітапхана мұрағатында сақталады. цинквен (немесе квинтайн) – жапондық хайку және танканың ықпалымен құралған, 22 буыннан тұратын 5 жолдық поэзиялық форма. Оның бес жолдық цинквені (қазір американдық цинквен деп аталады) әдетте ямбикалық өлшеммен сипатталады: "бір буын, екі буын, үш буын, төрт буын және кенеттен қайтадан бір буын", ал әдетте бірінші және соңғы жолдарда 2 буын, ал ортаңғы үш жолда 4, 6 және 8 буын болады, бұл Ниагара өлеңінде көрсетілген. Марианна Мур оның поэзиялық стилі туралы: "Крэпсидің ерекшелігі және нәзік аяқтары, оның бозғылттығы мен түсі әсерлі болды" деді.

Антологиялар

Америка поэзиясы, ХХ ғасыр, Бірінші том, «Америка кітапханасы», 2000.