Кіріспе

Манхэттендегі бұрынғы трамвай компаниясы Нью-Йорк штатының темір жолдары – Нью-Йорк орталық темір жолының еншілес компаниясы болды, ол Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі бірнеше ірі қалалық трамвай және электрлік қалааралық жүйелерді басқарды. Оған Рочестер, Сиракуза, Утика, Онейда және Рим қалаларындағы қалалық көлік желілері, сондай-ақ осы қалаларды байланыстыратын түрлі қалааралық желілер кірді. Нью-Йорк штатының темір жолдары Шенектади теміржол компаниясының 50 пайызына ие болды, бірақ ол жеке және тәуелсіз компания ретінде қалды. 1905 жылы Нью-Йорк орталық темір жолы Рочестер теміржол компаниясын, Рочестер және Шығыс жылдам теміржолын және Рочестер және Содус шығанағы теміржолын басқаруды қолға алды, ал осы жаңа сатып алынғандарды басқару үшін Мохок аңғары компаниясы құрылды. Нью-Йорк штатының темір жолы 1909 жылы Мохок аңғары компаниясының иелігіндегі мүліктер біріктіріліп құрылды. 1912 жылы оған Рочестер және қала маңы темір жолы, Сиракуза жылдам транзит темір жолы, Онида темір жолы және Утика және Мохок аңғары темір жолы қосылды. Нью-Йорк орталық темір жолы бәсекелестікті бақылауға алу және осы трамвайлар мен қалааралық теміржолдардың артында тұрған табысты электрмен жабдықтау компанияларын бақылауға алу мақсатымен осы желілерді сатып алуға қызығушылық танытты. 1920 жылдары жүйедегі жолаушылар саны төмендеді, себебі операциялық шығындар өсті, сонымен қатар жақсарған автомобиль жолдары мен жеке автомобильдердің пайдалануынан бәсекелестік күшейді. Нью-Йорк орталық темір жолы 1928 жылы Нью-Йорк штатының темір жолын инвестор Э. Л. Филлипс басқаратын консорциумға сатты, ол солтүстік штаттағы электрмен жабдықтау компанияларын бақылауға алуды көздеді. Филлипс 1929 жылы өз үлесін Associated Gas & Electric компаниясына сатты, ал жаңа иелері теміржол облигацияларын төлеуден бас тартты. Нью-Йорк штатының темір жолы 1929 жылдың 30 желтоқсанында банкротқа ұшырады. Компания 1934 жылы банкроттан шығып, жергілікті операциялар 1938-1948 жылдар аралығында жаңа жеке операторларға сатылды.

Ерте тарихы (19051928)

Нью-Йорк орталық темір жолы Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі өзінің аумағында салынып жатқан трамвай және электрлі қалааралық теміржолдар тудырған мүмкін бәсекелестікті байқады. Бәсекені бақылауға алу мақсатында темір жол Рочестер теміржол компаниясының, Рочестер және Содус шығанағы теміржолының, сондай-ақ Рочестер және Шығыс жылдам теміржолының бақылау үлесін сатып ала бастады. Осы мүлікті басқару үшін 1905 жылы Мохок Вэлли компаниясы құрылды. Компания сонымен қатар Canandaigua Gas Light Company, Despatch Heat, Light and Power Company және Eastern Monroe Electric Light and Power Company компанияларын да басқарды. Нью-Йорк штаты теміржолы 1909 жылдың 22 наурызында үш теміржолды өз ішіне қосып, оларды біртұтас құрылымға біріктіру үшін құрылды. Екінші кеңейтім толқыны 1912 жылдың 31 қазанында Утика және Мохок аңғары теміржолы, Онида теміржолы, Сиракуз жылдам транзит теміржолы және Рочестер және қала маңы теміржолы Нью-Йорк штаты теміржолына қосылған кезде жүрді. 1919 жылдың 28 тамызында Ист-Сайд Тракшн компаниясы да қосылды. Өркенді кезеңінде Нью-Йорк штаты теміржолы Рочестер, Сиракуз, Утика, Онида, Содус шығанағы, Канандайгуа және Женева қалалары арқылы 338 мильге жететін желіні пайдаланды. 1920 жылдың маусым айында Нью-Йорк штатының салық комиссиясы анықтаған Сиракуздағы Нью-Йорк штаты теміржол корпорациясының франшизасының жалпы құны 2,320,000 долларға төмендеді, ал 1919 жылы 2,407,000 доллар болған еді. 1920 жылдары автокөліктердің, автобустардың және асфальтталған жолдардың арқасында трамвайлар мен қалааралық желілерге деген сұраныс азайды, бірақ компанияға тиесілі электрмен жабдықтау мекемелері өсті. Осының нәтижесінде 1928 жылы Нью-Йорк орталық теміржолы Нью-Йорк штаты теміржол жүйесінің бақылауын Associated Gas & Electric Co. компаниясына сатты.

Қалпына келтіру, қабылдау және қайта ұйымдастыру (1929-1948)

Саудадан кейін көп ұзамай қор нарығы құлдырап, 1929 жылдың 30 желтоқсанында компания таратылды. Жеке автомобильдердің артуынан бәсекелестік күшейіп, жақсырақ автокөлік жолдарының салынуы электрлік қалааралық теміржолдардың жабылуына әкеп соқты. 1929 жылдың қараша айында Рочестер және Шығыс жылдам теміржолын тоқтату туралы өтініш берілді, бірақ сот процесі келесі жазға дейін созылды, содан кейін Женеваға барлық қызмет көрсету 1930 жылдың 31 шілдесінде тоқтатылуына рұқсат берілді. Нью-Йорк штатының теміржолдары 1934 жылы таратылудан шығып, қалған негізгі қалалық желілер жеке операциялар ретінде сатылды. Рочестер желілері 1938 жылдың 2 тамызында Рочестер транзит корпорациясы ретінде қайта ұйымдастырылды. Сиракуз транзит корпорациясы 1939 жылдың 22 қарашасында бұрынғы Сиракуз желілерін қабылдады. Соңғы трамвайлар Утика желілерінде 1941 жылдың 12 мамырында жүріп өтті, бірақ транзит жүйесі Утика транзит корпорациясы ретінде 1948 жылдың 1 мамырына дейін қайта ұйымдастырылмады.

Рочестер желілері

Рочестер желілері Рочестер теміржол компаниясы, Канадайгуа жергілікті қызметі (бұрынғы Канадайгуа көше темір жолы), Рочестер және Шығыс жылдам темір жолы және 1909 жылы Нью-Йорк мемлекеттік теміржолдарына біріктірілген Рочестер және Содус шығанағы темір жолынан тұрды. 1927 жылы қалаға тиесілі Рочестер метрополитені Рочестер қаласымен жасалған келісімшарт негізінде Нью-Йорк мемлекеттік теміржолдарының басқаруына берілді. 1923 және 1932 жылдар аралығында Рочестерде қысқа мерзімге рельссіз троллейбустар пайдаланылды. Алғашқы трамвай желілері 1929 жылы жабылды, оның ішінде Exchange, Plymouth, Emerson және Driving Park бағыттары болды. Сол жылы Рочестер мен Содус шығанағы арасындағы қалааралық қызмет тоқтатылды, ал Глен-Хейвенге жергілікті қызмет 1933 жылы аяқталды. Рочестер және Шығыс жылдам темір жолы 1930 жылы Женеваға қалааралық желісін жапты, сол күні Канадайгуада жергілікті қызмет тағы да тоқтатылды. Ең ірі трамвай желісін өзгерту 1936 жылдың тамызында болды, онда он бір бағыт (Дюранд Истман паркі, Аллен, Джефферсон, Оңтүстік Клинтон, Вебстер, Клиффорд, Централ Парк, Гудман Норт, Си Бриз, Хадсон және Джозеф) жабылды. Келесі жылы Парк, Батыс және Университет желілері де жабылды. Рочестер желілері 1938 жылдың 2 тамызында Рочестер транзит корпорациясы болып қайта ұйымдастырылды, ол қалған автобус және трамвай бағыттарын басқарды. Трамвай қызметі 1941 жылы тоқтатылды, ал Рочестер метросы 1956 жылы жабылды. 1938 жылы Рочестер транзит корпорациясына өткен барлық транзит франшизалары кейіннен 1969 жылы Рочестер Женеси аймақтық көлік басқармасына берілді.

Сиракуза желілері

Сиракуз желісі негізінен Сиракуза қаласын және қала маңындағы аймақтарды қамтитын операциялардан тұрды. Сиракуза қаласы мен маңындағы бірнеше шағын трамвай және қалааралық желілер 1896 жылдың 21 мамырында Сиракуза жылдам транзиттік темір жолы ретінде біріктірілді. 1890 жылдар бойы қосымша желілер сатып алынып, кеңейтілді. Сиракуза жылдам транзиттік темір жолы 1912 жылы Нью-Йорк штатының темір жолдарымен біріктірілді. Өркендеген кезеңінде Сиракуз желісі 27 бағыт бойынша 100 мильдік рельс жолында 200-ден астам вагондарды пайдаланды. Бірінші трамвай желісінің жабылуы 1927 жылдың қыркүйегінде Green Street бағыты бойынша болды, оны алмастыратын автобус қызметі болған жоқ. 1930 жылдың 31 мамырында Valley (Элмвуд арқылы) және Valley (Салина арқылы) бағыттары жабылып, автобустармен алмастырылмады. Burnet желісі 1933 жылдың 22 қаңтарында автобусқа ауыстырылды. West Genesee және West Solvay желілері 1933 жылдың 30 маусымында жабылды. 31 қазанда Dudley, Oak және Park желілері жабылған кезде тағы да жабылулар болды. Liverpool желісі 1933 жылдың соңғы күні тоқтатылды. Oakwood және Summit желілері 1935 жылдың 27 мамырында жабылды, ал Solvay желісі 1936 жылы жалғыз жабылған желі болды. 1937 жылдың 15 қыркүйегінде Elmwood, East Syracuse және Midler желілері жабылды, ал 11 қазанда Minoa бағыты да тоқтатылды. Court және Midland желілері 1938 жылдың 31 шілдесінде жабылды. Нью-Йорк штатының темір жолдары аясындағы соңғы бағыттың жабылуы 1939 жылдың 30 қыркүйегінде University Line болды. Бұрынғы Сиракуз желілері 1939 жылдың 22 қарашасында жекеменшік Syracuse Transit Corporation ретінде қайта ұйымдастырылды. 1941 жылға дейін қалған барлық трамвай желілері автобусқа ауыстырылды. 1972 жылы барлық транзиттік франшизалар Орталық Нью-Йорк аймақтық көлік басқармасына берілді.

Oneida желілері

Oneida Lines қалалық трамвай желілерінен, Сиракуза мен Утика арасындағы Oneida темір жолы қалааралық желісінен («Үшінші рельс желісі» деп аталады) және Шеррилл-Кенвуд шаттлынан тұрды. Oneida Lines-тің ең алғашқы бөлігі 1885 жылы Oneida Railway Company of Oneida, Нью-Йорк (кейіннен 1903 жылы Onedia Railway Company деп қарапайымдастырылған) ретінде құрылды. 1885 жылғы 4 шілдеде ат арбаларымен жүзеге асырылатын көлік ретінде ашылған бұл желі, Нью-Йорк орталық темір жол стансасынан Oneida Castle-дегі Батыс жағалау темір жол стансасына дейін Main Street бойымен 1,5 мильге созылды. 1902 жылғы 30 шілдеде ат арбалары тоқтатылып, темір жол желісі электрлендіріліп, кеңейтілді. 14 желтоқсанда қайта ашылғанда, бұл желі 4,4 мильге дейін ұзартылып, Уэмпсвиллге дейін жетті. 1905 жылы Oneida темір жолы Сиракуза мен Утика арасындағы қалааралық қызмет үшін желіні электрлендіру мақсатында Нью-Йорк орталық темір жолынан Батыс жағалау темір жолының бір бөлігін жалға алды. Генеси көшесінде Утика қалалық темір жолдарымен, ал Бернет даңғылының жанында Сиракуза қалалық темір жолдарымен байланыс орнатылды. Қызмет 1907 жылғы 16 маусымда басталды. Вагон-дар үшінші рельстен қуат алды, бірақ Сиракуза, Онида немесе Утика қалалық темір жолдарында жүрген кезде, оның орнына жоғарыдағы троллейбустық сым қолданылды. 1909 жылы Шериллдегі Oneida темір жол стансасынан Кенвудқа дейін 1,5 мильдік тармақ салынды және ол барлық қалааралық пойыздармен кездесетін бір вагондық шаттл ретінде жұмыс істеді. 1911 жылы қала трамвайының желісі Нью-Йорк, Онтарио және Батыс темір жол стансасына қызмет көрсету үшін ұзартылды. 1912 жылы Oneida операцияларын Нью-Йорк штатының темір жолдары сатып алды. 1920 жылдары жолаушылар санының төмендеуі Sherrill-Кенвуд шаттлын 1927 жылғы 29 тамызда жұмысын тоқтатуға мәжбүр етті. Шаттл бір жылдан кейін, 1928 жылғы 31 шілдеде ресми түрде жабылды. Oneida темір жолындағы жолаушылар саны 1920 жылдары азайды және компания банкротқа ұшырады. Қызмет көрсетудің соңғы күні 1930 жылғы 31 желтоқсан болды. Электрлендіру алынып тасталды және желіге бақылау Вест-Шор темір жолына қайтарылды. Сол күні Oneida қалалық темір жолындағы жергілікті қызмет тоқтатылды. 1930 жылдың соңында барлық трамвай және қалааралық темір жол операциялары тоқтатылғаннан кейін Oneida Lines транзиттік желісіне тікелей мұрагер болған жоқ. Орталық Нью-Йорк аймақтық көлік басқармасы қазір бұрынғы Oneida Lines қызмет көрсеткен аймақтағы автобус тасымалына жауапты.

Утика желілері

Нью-Йорк штатының теміржолдарының Ютика желілері негізінен Ютика және Рим қалаларына қызмет көрсететін қалалық және қала маңы желілерінен тұрды. Ютикаға қызмет көрсеткен түрлі трамвай желілері 1901 жылы Ютика және Мохок аңғары теміржолы болып біріктірілді. Мохок аңғары желісі – Рим, Ютика және Литтл-Фолс қалаларын байланыстырған, 1902 және 1903 жылдар аралығында салынған қалааралық желі. Бұл бағыт ең көп жүк тасымалдайтын маршрут болды, оның қос рельсті негізгі желісінде жарты сағат сайын қызмет көрсетілді. Рим қалалық көше теміржолы 1907 жылы Ютика және Мохок аңғары теміржолына қосылды. U&MV 1912 жылы Нью-Йорк штатының теміржолдарына біріктірілді. 1925 жылы жабылатын алғашқы желілер – Оберн авенюі мен Онейда көшесіндегі бағыттар болды. Сол жылы негізгі депо мен шеберханалар жанында Forest Park деп аталатын ойын-сауық паркі салынды, ол бірден табысқа ие болды, бірақ Ұлы депрессияның әсерін бірінші болып сезінді, нәтижесінде 1929 жылы жабылуға мәжбүр болды. 1929 жылы South Woods шаттлы да қызметін тоқтатты. Мохок аңғары желісі 1926 жылдан бастап айтарлықтай шығын көре бастады және 1933 жылдың 30 маусымында тоқтатылды. Мохок аңғары желісінде жүрген болаттан жасалған қалааралық вагондар 1916 жылы жаңадан сатып алынған және Нью-Йорк штатының теміржолдары жүйесіндегі ең жаңа жабдық болды. Вагондар 1936 жылы Рочестер желілеріне Рочестер метрополитенін жаңарту үшін жіберілді және 1938 жылы жаңа оператор – Рочестер транзит корпорациясымен қызметке кірді. Рим қалалық желілері табысты болған жоқ, ал алғашқы қызмет тоқтатулар 1927 жылы Джеймс-стрит желісінде және 1928 жылы Мэдисон-стрит желісінде болды. 1930 жылдың 7 желтоқсанында Римдегі барлық трамвай қызметі тоқтатылды. 1931 жылы Солтүстік Ютика желісі жабылды, ал 1932 жылы Игл-стрит (6) желісі де тоқтатылды. Ленокс (15), Линкольн (10) және Бландина (9) бағыттары 1933 жылы жабылды, сондай-ақ сол жылы Оңтүстік көшесі мен Мохок көшесі де жабылды. 1934 жылы Оңтүстік көше және Мохок көшесі желілері жабылды, сонымен қатар сол жылы Нью-Йорк штатының теміржолдары банкроттан шықты. Джеймс-стрит және Клинтон желілері 1936 жылы, ал Уайтсборо (11) және Нью-Йорк Миллс (12) желілері 1938 жылдың жазында жабылды. Капрон (5) желісі 1941 жылдың 8 сәуіріне дейін сақталды. Ютикадағы трамвайдың соңғы күні 1941 жылдың 12 мамыры болды, ол күні Нью-Хартфорд пен Форест-Парк (16) желілері жабылды. Ютика қаласының мэрі 310 нөміріндегі вагонды басқарды, ол Forest Park депосына кірген соңғы вагондардың бірі болды. Бұрын трамвайлармен жұмыс істеген транзиттік желілер Copper City Bus Line және Rome City Bus Line компанияларымен жалғастырылды. 1948 жылға дейін бұрынғы Ютика желілерінің көп бөлігі Ютика транзит корпорациясы болып қайта ұйымдастырылды. 1965 жылы қалалық Ютика транзит комиссиясы операцияларды өз қолына алды, ал 1974 жылы оны Ютика транзит басқармасы алмастырды. 2005 жылы транзиттік операциялар Нью-Йорктің Орталық аймақтық көлік басқармасына және оның еншілес компанияларына – Centro Rome және Centro Utica-ға берілді.