Кіріспе

Француз табиғаттанушысы және саяхатшысы Александр Анри Мухо (15 мамыр 1826 — 10 қараша 1861) — 19 ғасырдың ортасында өмір сүрген француз ғалымы. Ол Швейцария шекарасына жақын Францияның Монбелиард қаласында дүниеге келді, бірақ балалық шағын Ресейде және, мүмкін, Азияның бір бөлігінде өткізді. Ол Лаос мемлекетінің Луанг Прабанг қаласының жанында қайтыс болды. Ол көбінесе Ангкормен байланысты есінде сақталады. Мухоның қабірі Луанг Прабангтың шығысында, Бан Фаномнан тыс орналасқан.

Ерте өмір

Ол ағасы Чарльзбен бірге бүкіл Еуропаны аралап, Луи Дагерр жасаған фотосурет техникаларын зерттеді. 1856 жылы ол өзін жаратылыстану ғылымын зерттеуге арнады. 1857 жылы сэр Джон Боурингтің "Сиам патшалығы мен халқы" деген кітабын оқығаннан кейін Мухот Индокитайға сапар шегіп, жаңа зоологиялық үлгілерді жинау мақсатында бірқатар ботаникалық экспедициялар жүргізуді шешті. Оның гранттар мен саяхатқа қатысты алғашқы өтініштері француз компаниялары мен Наполеон III үкіметі тарапынан қабылданбады. Корольдік географиялық қоғам мен Лондон зоологиялық қоғамы оған қолдау көрсетіп, ол Сингапур арқылы Бангкокқа аттанды.

Экспедициялар

1858 жылы Бангкоктағы базасынан Мухот Сиам, Камбоджа және Лаос жерлеріне төрт сапар жасады. Өлер алдындағы үш жыл бойы ол ауыр қиындықтарға төтеп беріп, жабайы аңдардан қорғанып, бұрын картаға түсірілмеген орманды жерлерді зерттеді. Алғашқы экспедициясында ол Сиамның бұрынғы астанасы Аюттаяға (бұған дейін картаға түсірілген аймақ) барып, көптеген жәндіктер, сондай-ақ құрлықтағы және өзендегі қабықшаларды жинап, Англияға жіберді. 1860 жылғы қаңтарда екінші және ең ұзақ сапарының соңында ол Анкорға (бұған дейін картаға түсірілген аймақ) жетті – 400 км²-ден астам аумақты алып жатқан, көптеген ежелгі террасалар, бассейндер, қоршалған қалалар, сарайлар мен храмдардан тұратын аймақ. Оның ең танымал нысаны – Ангкор Ват. Ол бұл сапарды саяхат күнделігіне жазып, үш апта бойына егжей-тегжейлі бақылаулар жүргізді. Бұл күнделіктер мен иллюстрациялар кейіннен "Сиам, Камбоджа және Лаос корольдіктеріне саяхат" атты жинаққа енгізілді, ол оның өлімінен кейін жарық көрді.

Отарлаушылық

Кейбіреулер Мухо француз экспансионизмінің және оның өлімінен кейін көп ұзамай болған аумақтардың аннексиялануының құралы болуы мүмкін деп санайды. Дегенмен, Мухо өзінің қатал отаршыл болғанына көрінбейді, себебі ол кейде еуропалық отарлаудың пайдалы екендігіне күмәнданды: "Еуропа елдерінің қазіргі шығысқа қарай жылжуы осы жерлерге біздің өркениетіміздің игіліктерін әкеліп, жақсартуға әкеледі ме? Әлде біз, шексіз мақсаттардың соқыр құралдары ретінде, олардың қасіреттерін арттыру үшін жазалаушылар болып келеміз бе?" Алайда, Анри Мухо өзінің жазбаларында Оңтүстік-Шығыс Азия мен оның мәдениетіне шынайы қызығушылық танытқан және Франция осы елдерге қандай пайда әкеле алатынын ойлаған. Ол Tour du Monde журналында былай деп жазды: